Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 67/10 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal regarding notary's duty to call a trusted person for a blind testator. The court finds no procedural violation despite the testator's poor eyesight. The ruling clarifies that the statutory definition of blindness requires total vision loss, not just impairment. The court concludes that the notary's actions were sufficient and the will remains valid.

Numero d'incarto III CSK 67/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a daughter challenging her mother's will. The lower courts found that the testator, suffering from severe vision loss and memory issues, could not sign the notarial will and instead used a fingerprint, while a trusted person remained in the waiting room ready to assist. The Supreme Court ruled that the notary did not violate the statutory duty to call a trusted person because the testator was not legally 'blind' under the relevant law, as she retained some vision. Consequently, the court determined there were no procedural defects warranting the will's invalidation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 87 § 1 pkt 3 Prawo o notariacie; Art. 232 k.p.c.: The duty of a notary to call a trusted person applies only to persons who are legally blind, deaf, mute, or deaf-mute; mere visual impairment does not trigger this obligation, and the will remains valid if the notary's conduct did not raise justified doubts about the authenticity of the events recorded.

Parole chiave

Generato dall'IA
notarial will validity visual impairment definition trusted person obligation procedural defect cassation appeal dismissal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 87 § 1 pkt 3 Prawo o notariacie
Sąd Okręgowy stwierdził, że nie zachodziła sytuacja opisana w art. 87 § 1 pkt 3
Art. 232 k.p.c.
zachodziła sytuacja opisana w tym przepisie, a także zarzut obrazy art. 232 zdanie
Art. 670 k.p.c.
232 w związku z art. 670 k.p.c., zwłaszcza że nie
Art. 39813 § 2 in fine k.p.c.
rozpoznawaniu skargi (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.), wynika, że testatorka była
Art. 39814 k.p.c.
W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie (art. 39814 k.p.c.).
art. 670 k.p.c
232 w związku z art. 670 k.p.c., zwłaszcza że nie
art. 39814 k.p.c
W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie (art. 39814 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
postanowienia z dnia 15 maja 2003 r., I CKN 367/01
postanowienia z dnia 15 maja 2003 r., I CKN 367/01, nie publ., z dnia 9 marca 2005
postanowienia z dnia 9 marca 2005 r., II CK 478/04
postanowienia z dnia 25 stycznia 2006 r., I CK 277/05
II CK 478/04
Notarial will valid without signature impossibility statement if notary explicitly notes inability to sign. Dismissed cassation appeal.
I CK 277/05
Supreme Court dismisses appeal; failure to state reasons for lack of signature is procedural, not fatal to notarial will validity.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 67/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z wniosku I. P.

przy uczestnictwie K. Ł. I in. , o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w […]

z dnia 31 lipca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że

spadek po M. Ł., zmarłej dnia 8 lutego 2007 r., na podstawie testamentu

notarialnego sporządzonego w dniu 6 czerwca 2006 r. w Kancelarii Notarialnej

przed notariuszem I. S. nabyła córka . P. w całości.

Wśród ustaleń Sądu pierwszej instancji znalazły się ustalenia dotyczące

stanu zdrowia spadkodawczyni, które wskazują, że jako osoba starsza, urodzona

w dniu 9 lutego 1938 r., żyjąca samotnie, po śmierci syna w dniu 22 lipca 2003 r. –

jednego z dziewięciorga dzieci – podupadła na zdrowiu. Pojawiły się zawroty głowy

i zaniki pamięci, wystąpiła niewydolność krążenia, a na skutek zaćmy znacznie

pogorszył się jej wzrok; widziała bardzo słabo – pod słońce jedynie kontury osób.

Stan

jej

zdrowia

stale

się

pogarszał,

była

nerwowa,

miała

problemy

z rozpoznawaniem osób, z którymi rozmawiała. Do jesieni 2005 r. stan zdrowia

spadkodawczyni umożliwiał jej podpisywanie potwierdzeń odbioru renty, później

jednak było to niemożliwe; odbiór pieniędzy kwitowała córka H. S. W 2006 r.

dolegliwości M. Ł. znacznie się nasiliły.

W dniu 6 czerwca 2006 r., czyli w dniu sporządzenia testamentu

spadkodawczyni była u lekarza, który stwierdził bóle brzucha i stawów oraz

trudności z formułowaniem dłuższych wypowiedzi. Po sporządzeniu i odczytaniu

testamentu testatorka nie była w stanie się podpisać, w związku z czym – zgodnie

z decyzją notariusza – złożyła na testamencie tuszowy odcisk kciuka prawej dłoni.

Sąd ustalił na podstawie opinii biegłych psychiatrów oraz zeznań świadków,

niektórym z nich odmawiając wiarygodności, a inne uznając za rzetelne

i przekonujące, że w dniu testowania u M. Ł. nie występowały jakiekolwiek zaburzenia psychotyczne lub dezorientacja co do miejsca i czasu; w czasie sporządzania

testamentu nie znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne

powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 31 lipca 2009 r. oddalił apelację

wnioskodawczyni I. P., podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, jego ocenę

dowodów i konkluzje prawne. Odpowiadając na jeden z zarzutów apelacyjnych,

Sąd Okręgowy stwierdził, że nie zachodziła sytuacja opisana w art. 87 § 1 pkt 3

ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r.

Nr 42, poz. 369 ze zm. – dalej: „Pr.not.”), gdyż spadkodawczyni nie była osobą

niewidomą, głuchą, niemą lub głuchoniemą.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni podniesiono zarzut naruszenia art.

87 § 1 pkt 3 Pr.not. polegającego na przyjęciu, że w czasie testowania nie

zachodziła sytuacja opisana w tym przepisie, a także zarzut obrazy art. 232 zdanie

w związku

drugie

z art. 13 §

2 oraz art.

670 k.p.c. polegającej na

nieprzeprowadzeniu dowodów z urzędu co do okoliczności wpływających na

ważność testamentu. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca podniosła m.in., że zachodzi konieczność oceny, czy osoba cierpiąca na

zaćmę,

tj.

zaawansowaną

chorobę

wzroku

w

stopniu

uniemożliwiającym

rozpoznawanie otoczenia za pomocą tego zmysłu, może być traktowana jako

osoba niewidoma w rozumieniu art. 87 § 1 pkt 3 Pr.not.

Prokurator Generalny – zajmując stanowisko w sprawie na podstawie art.

398 § 1 k.p.c. – wyraził pogląd, że skarga kasacyjna powinna być oddalona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 87 § 1 pkt 3 Pr.not., jeżeli osoba biorąca udział

w czynnościach jest niewidoma, głucha, niema lub głuchoniema, notariusz – na

życzenie takiej osoby – powinien przywołać do czynności wskazaną przez nią

zaufaną osobę; o powyższym notariusz powinien uprzedzić osoby zainteresowane.

Skarżąca ma rację, że pojęcie „osoby niewidomej” nie zostało zdefiniowane, nie

powinno być jednak wątpliwości, zważywszy także na cele wymienionego przepisu,

że chodzi o osobę dotkniętą utratą wzroku lub znacznym zaburzeniem widzenia,

niezależnie od czasu i przyczyny powstania tego upośledzenia, a więc

o niewidomych,

inwalidów

wzroku,

niewidzących

od

urodzenia,

oraz

o ociemniałych, tj. osoby, które utraciły zdolność widzenia w wieku późniejszym.

Przemawiają za tym także argumenty historyczne. Przykładowo, w tych

sytuacjach, w których współcześnie ustawodawca posługuje się pojęciem

„osoba niewidoma”, w starszych aktach prawnych używano sformułowania „osoba

ślepa”, obejmującego osoby dotknięte ślepotą wrodzoną lub nabytą; chodziło

o osoby niewidzące, bez względu na przyczynę i czas powstania tego upośledzenia

(np. art. 36 ustawy z dnia 25 maja 1951 r. – Prawo o notariacie, jedn. tekst: Dz.U.

z 1963 r. Nr 19, poz. 106 ze zm., albo art. 86 dekretu z dnia 8 października 1946 r.

– Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, poz. 328 ze zm.). W tej sytuacji przedstawioną

przez skarżącą wątpliwość dotyczącą wykładni art. 87 Pr.not. należało rozstrzygnąć

w kierunku sugerowanym w skardze kasacyjnej, nie może to jednak prowadzić do

jej uwzględnienia.

Z ustaleń dokonanych przez Sądy meriti, wiążących Sąd Najwyższy przy

rozpoznawaniu skargi (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.), wynika, że testatorka była

w kancelarii notarialnej wraz z S. P., która wprawdzie nie uczestniczyła w czynnościach testowania, ale cały czas pozostawała w poczekalni, gotowa świadczyć

niezbędną pomoc. Poza tym należy pamiętać, że spadkodawczyni oświadczała

swoją wolę ustnie, po czym sporządzony akt został jej odczytany, a jako niemogąca

pisać opatrzyła go tuszowym odciskiem kciuka prawej dłoni. Przebieg wydarzeń

wskazuje więc, że nie doszło w postępowaniu przed notariuszem do poważnych

uchybień, a w każdym razie takich, które mogłyby doprowadzić do nieważności

dokonanej czynności (testamentu). Sąd Najwyższy wyjaśnił już zresztą, że

nieważność testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego powodują tylko

takie uchybienia, które wywołują uzasadnione wątpliwości dotyczące prawdziwości

ujętych w akcie zdarzeń, a takich w niniejszej sprawie nie podnoszono (por.

postanowienia z dnia 15 maja 2003 r., I CKN 367/01, nie publ., z dnia 9 marca 2005

r., II CK 478/04, OSNC 2006, nr 2, poz. 35 lub z dnia 25 stycznia 2006 r., I CK

277/05, nie publ.).

W tym stanie rzeczy zarzut obrazy art. 87 Pr.not., w takim zakresie, w jakim

mógłby prowadzić do stwierdzenia nieważności testamentu, jest bezskuteczny.

Nie doszło też do naruszenia art. 232 w związku z art. 670 k.p.c., zwłaszcza że nie

podniesiono ani nie stwierdzono występowania okoliczności mogącej wpływać na

ważność testamentu. W tej sytuacji nie miał także istotnego znaczenia fakt, czy

testatorka była osobą niewidomą w rozumieniu, jakie należy przypisać formule

użytej w art. 87 § 1pkt 3 Pr.not.

W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie (art. 39814 k.p.c.).

jz