Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 391/06 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on expropriation necessity, ruling infrastructure changes do not negate public purpose.

Numero d'incarto III CSK 391/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeals filed by the plaintiffs against the University and the State Treasury. The lower court found that while specific sports facilities were not built, the broader infrastructure project for the Student Village was substantially realized. The court held that the expropriation's necessity should be judged by the overall character of the investment rather than the absence of every single planned element.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 229 ust. 1 k.n.; Art. 398 § 1 k.p.c.: The necessity of expropriation is determined by the character of the original investment and the general realization of the project, not by the absence of specific individual elements if the overall infrastructure purpose was achieved.

Parole chiave

Generato dall'IA
expropriation necessity public purpose infrastructure realization cassation appeal student village project land requisition administrative law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 229 ust. 1 k.n.
parceli nr 312/52, powstałej z parceli 312/11, z powołaniem się na treść art. 229
Art. 398 § 1 k.p.c.
przepisów, a nadto art. 39820 k.p.c.
art. 189 k.p.c
podstawie art. 189 k.p.c., w tym
art. 391 § 1 k.p.c
§ 1 i art. 391 § 1 k.p.c.
art. 386 § 1 k.p.c
oraz art. 386 § 1 k.p.c.
art. 39820 k.p.c
przepisów, a nadto art. 39820 k.p.c.
art. 365 k.p.c
administracyjnym i art. 365 k.p.c.
art. 365 § 1 k.p.c
przesądził, iż z mocy art. 365 § 1 k.p.c.
art. 3984 k.p.c
Z tych względów skargi kasacyjne podlegały oddaleniu (art. 3984 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
NSA 12.05.1997

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 391/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Marian Kocon

Protokolant Bożena Nowicka

w sprawie z powództwa K. P. i J. W.

następcy prawnego powódki A. W.

przeciwko Akademii […] i Skarbowi Państwa-Prezydentowi Miasta K.

o ustalenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2007 r.,

na rozprawie

skarg kasacyjnych powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 listopada 2005 r.,

1. Oddala obie skargi kasacyjne i odstępuje od obciążenia

powodów kosztami postępowania kasacyjnego;

2. Przyznaje od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w K.) na

rzecz adwokata P. Z. prowadzącego Kancelarię Adwokacką 1200

zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu powodowi.

Uzasadnienie

W sprawie wniesionej przeciwko Akademii i Skarbowi Państwa Prezydentowi

m. K. powodowie […] wnieśli o ustalenie, że pozwana Akademia nie nabyła przed

dniem 1 I 1998 r. prawa użytkowania wieczystego części obecnej działki nr 125

obr. 5 jedn. ewid. K. utworzonej z parceli katastralnej I kat. 312/52 oraz tej części

obecnej działki nr 333/2 obręb 5, jedn. ewid. K., która została utworzona z dawnej

parceli katastralnej I kat. 312/51.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 7.05.2003 r. uwzględnił powództwo i

ustalił, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 29.05.1971 r.

została wywłaszczona m.in. należąca do powodów parcela katastralna 312/11 o

pow. 2.040 m2. Przekazano ją w zarząd i użytkowanie Akademii […]. Cel

wywłaszczenia został określony w uzasadnieniu orzeczenia jako „związany z

budową II etapu Miasteczka Studenckiego”, zgodnie z decyzją wydaną na rzecz

Akademii o lokalizacji szczegółowej nr 36/69 przez Wydział Budownictwa,

Urbanizacji i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 14.04.1969 r. W

tej decyzji lokalizacyjnej na parceli powodów przewidziano wykonanie terenowych

urządzeń sportowych na potrzeby II etapu budowy Miasteczka Studenckiego.

Parcela 312/01 podzielona została na parcele 312/51 i 312/52, przy czym ta

pierwsza wspólnie z innymi parcelami katastralnymi utworzyła działkę ewidencyjną

o obecnym numerze 332/2, zaś parcela nr 312/52 weszła w skład działki

ewidencyjnej oznaczonej obecnie nr 125.

Ustalono, że ostatecznie budowa II etapu Miasteczka Studenckiego nie

została w pełni zrealizowana, ponieważ nie umieszczono jej w wieloletnim

narodowym planie gospodarczym na lata 1971-75. W szczególności nie

zrealizowano zaprojektowanych na parceli powodów obiektów sportowych.

Zarówno te obiekty, jak i całość projektu o nazwie „II etap budowy Miasteczka

Studenckiego” nie mogą już zostać zrealizowane, gdyż decyzja lokalizacyjna 36/69

utraciła swą moc. Według ustaleń Sądu ostateczną decyzją Wojewody M. z dnia

24.04.2002 r. odmówiono powodom zwrotu części działki nr 125 odpowiadającej

parceli nr 312/52, powstałej z parceli 312/11, z powołaniem się na treść art. 229

ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przyczyną tej

odmowy było nabycie przez Akademię [...] przed wejściem w życie tej ustawy, czyli

przed 1.01.1998 r. prawa użytkowania wieczystego tej działki, co zgodnie z

powołanym przepisem uniemożliwią zwrot działki poprzednim właścicielem.

Sąd Okręgowy uwzględniając powództwo uznał, że powodowie mają interes

prawny w domaganiu się ustalenia, że pozwana Akademia nie nabyła użytkowania

wieczystego przed dniem 1.01.1998 r., gdyż takie ustalenie umożliwi im wznowienie

starań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem tego Sądu prawidłowa

wykładnia art. 182 ustawy z dnia 12.09.1996 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U.

Nr 63, poz. 385 ze zm.) jest taka, że nabycie na podstawie tego przepisu prawa

użytkowania wieczystego do gruntu państwowego, pozostającego w dacie wejścia

w życie ustawy w zarządzie uczelni wyższej, było możliwe tylko wtedy, gdy grunt

ten był wykorzystany zgodnie z przeznaczeniem, na jaki został wywłaszczony.

Skoro zaś pozwana Akademia wykorzystywała tę nieruchomość niezgodnie

z celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej, to nie mogła nabyć użytkowania

wieczystego, gdyż zgodnie z art. 182 ust. 2 tej ustawy nabycie tego prawa przez

uczelnię nie może naruszać praw osób trzecich. W tej zaś sprawie naruszono

prawo powodów do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W wyniku apelacji

pozwanych Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23.09.2003 r. zmienił go i oddalił

powództwo. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że art. 182 ust. 2

ustawy o szkolnictwie wyższym stanowiącego, że przepisy ust. 1 „nie naruszają

praw osób trzecich” oznacza jedynie, iż nie pozbawia osób trzecich możliwości

dochodzenia swoich praw. W konsekwencji uznano, że grunt państwowy

pozostający w zarządzie uczelni w dniu wejścia w życie tej ustawy staje się

przedmiotem użytkowania wieczystego tej uczelni także w sytuacji, gdy przed

wejściem w życie ustawy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości jej

byłemu właścicielowi jako zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Pogląd ten zakwestionował Sąd Najwyższy, który w uwzględnieniu kasacji

powodów wyrokiem z dnia 13.01.2005 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę

przekazał Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy

stwierdził jednoznacznie, że uwłaszczenie uczelni na podstawie art. 182 ust. 1

ustawy o szkolnictwie wyższym nie może odbyć się kosztem właściciela, któremu

przysługuje prawo zwrotu wywłaszczonej niegdyś nieruchomości, gdy stała się ona

zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, przy czym realizacja

właścicielskiego prawa do zwrotu ma pierwszeństwo przed uwłaszczeniem.

Przy ponownym rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny ponownie zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i powództwo oddalił wyrokiem z dnia 9.11.2005 r.

W uzasadnieniu podniesiono, że podstawowe znaczenie ma ustalenie, czy w dacie

złożenia przez powodów wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości spełnione

były przesłanki z art. 69 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczeniu nieruchomości. Sąd ten przyjął, że w procesie o ustalenie na

podstawie art. 189 k.p.c., w tym

postępowaniu należy samodzielnie ustalić

przesłanki z art. 69 ustawy z 29.04.1985 r., przy czym wobec zmiany stanu

prawnego (uchylenie ustawy z dnia 29.04.1985 r. przez ustawę z dnia 21.08.1997 r.

o gospodarce nieruchomościami oraz uchylenie art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie

Administracyjnym) sąd powszechny nie jest związany treścią wyroku NSA –z dnia

12.05.1997 r. III SA Kr …/96 w którym przyjęto, że cel na jaki nieruchomość została

wywłaszczona nie został zrealizowany. Wskazano, że zbędność nieruchomości w

znaczeniu prawnym oznacza utratę mocy decyzji lokalizacyjnej i taka sytuacja w

sprawie wystąpiła. Natomiast zbędność nieruchomości w sensie faktycznym

oznacza, że cel nie został zrealizowany mimo utraty ważności decyzji, przy czym

Sąd ten uznał, że dopuszczalne są odstępstwa od planu realizacji inwestycji, o ile

nie są to zmiany jakościowe, a odpowiadają celowi wywłaszczenia. Taka sytuacja

zaistniała w niniejszej sprawie, skoro na spornej działce nie miały być wzniesione

obiekty kubaturowe, lecz przeznaczono ją na terenowe urządzenia sportowe i

zieleń. Pozwana zagospodarowała tę działkę urządzając ciągi piesze, parkingi

samochodowe i tereny zielone. Została więc urządzona infrastruktura towarzysząca

miasteczku studenckiemu, funkcjonalnie z nim powiązana i stanowiąca integralną

część kompleksu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli powodowie. W skardze kasacyjnej

powoda H. P. zarzucono naruszenie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985 r.

o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przez jego błędną

wykładnię, art. 170 w związku z art. 171 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 316 § 1, i 379 pkt

3 k.p.c., art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 316

§ 1 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 386 § 1 k.p.c. Wskazując na powyższe powód ten

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do powołanego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

W skardze kasacyjnej powódki A. W. zarzucono naruszenie tych samych

przepisów, a nadto art. 39820 k.p.c. i wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Apelacyjny, realizując zalecenia

zamieszczone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13.01.2005 r. uznał, że

podstawowe znaczenie ma ustalenie, czy w dacie złożenia przez powodów wniosku

o zwrot wywłaszczonej nieruchomości istniały przesłanki z art. 69 ust. 1 ustawy z

dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Ustalenie tego i oceny prawnej Sąd Apelacyjny dokonał samodzielnie przyjmując,

że nie jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

12.05.1997 r., a nadto że nie nastąpiły jakościowe zmiany w realizacji inwestycji, co

doprowadziło do wyrażenia stanowiska, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany,

a tym samym brak podstaw do uwzględnienia żądania powodów opartego o art.

189 k.p.c. W skargach kasacyjnych obu powodów podniesiono w zasadzie

identyczne zarzuty, co uzasadnia potrzeby łącznego ich rozważenia. W pierwszej

kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co

miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty te dotyczą naruszenia:

art. 170 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami

-

administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 171 tej ustawy,

art. 316 § 1 i 379 pkt 3 k.p.c. przez to, że Sąd Apelacyjny ponownie

rozstrzygał o przesłance zbędności na cel wywłaszczenia, mimo, że zostało

to

prawomocnie rozstrzygnięte w wyroku NSA z dnia 12.05.1997 r., co

skutkuje nieważnością postępowania;

-

art. 170 i 171

ustawy

Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi przez ich niezastosowanie z tego względu, iż po wejściu

w życie z dniem 1.01.1998 r. ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce

nieruchomościami ocena prawna wyrażona przez NSA w wyroku z dnia

12.05.1997 r. stała się bezprzedmiotowa;

-

art. 30 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

(Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) przez jego zastosowanie mimo, że o dacie

orzekania przez Sąd Apelacyjny przepis ten już nie obowiązywał;

-

art. 386 § 1 k.p.c. przez dokonanie zmiany wyroku i orzeczenia co do istoty

sprawy mimo, że nie zostały spełnione przesłanki do wydania orzeczenia

reformatoryjnego;

-

art. 39820 k.p.c. przez to, że Sąd Apelacyjny nie honorował oceny prawnej

wyrażonej przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13.01.2005 r.

2. Podejmując rozważenie tych zarzutów należy wstępnie uporządkować

chronologicznie bezsporne fakty. Decyzja o wywłaszczeniu została wydana w dniu

27.05.1971 r., a więc pod rządem ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce

gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn.

zm.), a zatem przepisy tej ustawy są miarodajne dla dokonania oceny prawnej

w niniejszej sprawie. Wniosek o zwrot nieruchomości objętej wywłaszczeniem

powodowie złożyli w dniu 27.04.1991 r. twierdząc, że jest ona zbędna na cel

wywłaszczenia. Pierwsza decyzja o odmowie zwrotu została wydana 18.01.1994

r., którą NSA uchylił wyrokiem z dnia 21.03.1995 r.; druga decyzja o odmowie

zwrotu została wydana w dniu 11.03.1996 r. i także ta decyzja została uchylona

wyrokiem Sądu Administracyjnego z dnia 12.05.1997 r. II SA Kr …/96. Uchylając

decyzję o odmowie zwrotu NSA stwierdził m.in. w uzasadnieniu, że działka l. kat.

312/11 miała zostać wykorzystana przez inwestora pod budowę obiektów

sportowych z zielenią osłaniającą te obiekty; projektowane obiekty sportowe nie

zostały zrealizowane, zaś zagospodarowanie działki nastąpiło w ten sposób, że jest

ona porośnięta drzewami, wykonano betonowe dróżki (ciągi piesze) oraz parking

na samochody osobowe dla pracowników i mieszkańców hotelu studenckiego. W

konsekwencji uznano, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Należy przy

tym zauważyć, że w wyroku tym Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczność iż

pozwana w niniejszej sprawie Akademia

uzyskała z mocy prawa z dniem

27.09.1990 r. użytkowanie wieczyste na podstawie art. 182 ustawy z dnia

12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 15, poz. 385 ze zm.) samo przez

się nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku o zwrot. Kolejna decyzja

o odmowie zwrotu została wydana w dniu 20.03.2002 r., którą utrzymał w mocy

Wojewoda M. decyzją z dnia 24.0.4.2002 r. zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny

wyrokiem z dnia 17.02.2005 r. II SA/Kr …/02 oddalił skargę powodów. U podstaw

takiego rozstrzygnięcia legło to, że z dniem 1.01.1998 r. weszła w życie ustawa z

dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz.

2613

z późn. zm.). Z tego Wojewódzki Sąd Administracyjny wyprowadził dwa

wnioski;: po pierwsze, przestała wiązać z dniem 1.01.1998 r. ocena

prawna

w zakresie zwrotu przedmiotowej nieruchomości dokonana w wyroku NSA z dnia

12.05.1997 r.; po wtóre art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi

bezwzględną przeszkodę uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości. Dopiero

w tym kontekście należy odnieść się do zarzutów zawartych w

skargach

kasacyjnych powodów, którego istota sprowadza się do twierdzenia, że Sąd

Apelacyjny był związany oceną prawną zawartą w wyroku NSA z dnia 12.05.1997 r.

odnośnie do spełnienia przesłanek z art. 69 ustawy z dnia 29.04.1985 r. - na

podstawie art. 170 i 171 ustawy Prawo o postępowanie przed sądami

administracyjnym i art. 365 k.p.c. - a tym samym nie był władny dokonywać ustaleń

i samodzielnej oceny prawnej, a czyniąc to spowodował nieważność postępowania.

Ten pogląd nie jest uzasadniony. Art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu

przed sądami administracyjnymi, który obowiązywał zarówno w dacie orzekania

w sprawie przez Sąd Najwyższy (13.01.2005 r.), jak i ponownie przez Sąd

Apelacyjny (9.11.2005 r.) stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko

strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe,

a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast art. 171

tej ustawy stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co

do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przepisy te

są odpowiednikiem art. 365 i 366 k.p.c. W związku z tym należy przypomnieć

podstawowe reguły obowiązujące przy wykładni i stosowaniu tych przepisów

(odpowiednio art. 170 i art. 171 Prawa

o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi). Po pierwsze, moc wiążąca wyroku dotyczy związania treścią

jego sentencji, a nie uzasadnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.01.2000 r.

II CKN 655/98, niepubl.; wyrok SN z dnia 23.0.52002 r. IV CKN 1073/00,

niepublik.). Po drugie, z powagi rzeczy osądzonej korzystają orzeczenia sądowe,

które rozstrzygają o istocie stosunku prawnego, stwarzając określoną sytuację

prawną. Chodzi więc o orzeczenia, które kończą

postępowanie w sprawie

i rozstrzygają o istocie stosunku prawnego. Po trzecie, powaga rzeczy osądzonej

występuje w zakresie podmiotowym i przedmiotowym, określonym wydanym

wyrokiem. Odnosząc te reguły okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że:

Po pierwsze, wyrok NSA z dnia 12.05.1997 r. nie kończył postępowania w

sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz zaskarżoną decyzją uchylił i

sprawa była nadal przedmiotem postępowania administracyjnego. Taki charakter

ma dopiero wyrok WSA z dnia 17.02.2005 r. Po drugie, związanie o którym stanowi

art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy sentencji

orzeczenia, a nie oceny prawnej dokonanej w uzasadnieniu. Należy to odróżnić,

a wyraźnie wskazuje na to art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi, który stanowi, że „ocena prawna i wskazania co do dalszego

postępowania wyrażane w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ,

którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia”. Treść tego

przepisu jest jednoznaczna i nie daje podstaw do tego, aby utrzymywać, iż ocena

prawna wyrażona przez sąd w orzeczeniu wiązała inne sądy bądź ten sąd w innej

sprawie. Z tego też względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

17.02.2005 r. orzekając ponownie w sprawie o zwrot nieruchomości musiał

wskazać przyczyny,

dla

których

nie

respektował treści art.

Prawa

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W każdym jednak razie nie

dotyczy to sądu powszechnego rozpoznającego zresztą inną sprawę. Po trzecie

jest oczywiste, że zakres podmiotowy i przedmiotowy sprawy niniejszej i sprawy

rozpoznawanej przez NSA z dnia 12.05.1997 r. jest odmienny.

Z tych względów chybione są zarzuty naruszenia art. 170 i 171 Prawa

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a przywołanie przez Sąd

Apelacyjny art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie miała

żadnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Nie są też

uwzględnione pozostałe dwa zarzuty dotyczące naruszenia art. 398 20 k.p.c. oraz

art. 386 § 1 k.p.c. Odnośnie naruszenia art. 39820 k.p.c. stwierdzić należy, że nie

jest uprawnione twierdzenie wnoszącego skargę kasacyjną, jakoby Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 13.01.2005 r. przesądził, iż z mocy art. 365 § 1 k.p.c. sąd cywilny

był związany oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 12.05.1997 r.

i w konsekwencji

nie

jest

dopuszczalne

samodzielne

badanie

przez

sąd

w niniejszej sprawie spełnienia przesłanek do żądania zwrotu nieruchomości,

a w szczególności, iż nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Przywołanie przez Sąd Najwyższy przepisu art. 365 § 1 k.p.c. w związku z art. 57

i 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjny nastąpiło w kontekście wskazania

na

niekonsekwencje

w poprzednim

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

odnośnie

uprawnienia do badania, czy nieruchomość stałą się zbędna na cel wywłaszczenia.

W każdym razie Sąd Apelacyjny badając tę okoliczność samodzielnie nie naruszył

art. 39820 k.p.c. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 386 § 1 k.p.c. należy

podnieść, że zdaniem wnoszących skargę kasacyjną Sąd Apelacyjny nie mógł

orzec w sprawie merytorycznie, gdy ustalał okoliczność zbędności nieruchomości

na cele wywłaszczenia na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, a nie na

dzień uwłaszczenia pozwanej Akademii. Zasadności tego zarzutu nie sposób

podzielić jeśli zważyć, że uwłaszczenie pozwanej z mocy prawa nastąpiło z dniem

27.09.1990 r., zaś wniosek o zwrot został złożony w dniu 27.04.1991 r. Jeśli więc

Sąd Apelacyjny badał stan nieruchomości na dzień 27.04.1991 r. z punktu widzenia

jej zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia, to nie sposób przyjąć, aby

odbiegał on od stanu, jaki istniał 7 miesięcy wcześniej. Zresztą dla rozstrzygnięcia

sporu istotny jest stan nieruchomości w obu datach.

Reasumując nie można uznać za usprawiedliwione przedstawione w obu

skargach kasacyjnych zarzuty naruszenia wskazanych przepisów postępowania.

W szczególności chybiony jest zarzut jakoby Sąd Apelacyjny związany był oceną

prawną zawartą w wyroku NSA z dnia 12.05.1997 r. w odniesieniu do zbędności

nieruchomości na cel wywłaszczenia. Jak to bowiem wynika z art. 153 Prawa o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi taka ocena wiąże tylko sąd oraz

organ administracji państwowej w tej sprawie, a przecież we wskazanym wyroku

uchylono zaskarżoną decyzję. Ani art. 153 tej ustawy, ani art. 170 i 171 ustawy nie

dają żadnych podstaw do twierdzenia, że Sąd Apelacyjny związany był oceną

prawną zawartą w uzasadnieniu sądu administracyjnego uchylającego decyzję o

odmowie zwrotu nieruchomości.

3. Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy

zauważyć, że w istocie sprowadza się on do zarzutu naruszenia art. 69 ust. 1

ustawy

z

dnia

nieruchomości,

29.04.1985

przy

czym

r.

o

chodzi

gospodarce

gruntami

o

wykładnię

błędną

i

wywłaszczeniu

tego

przepisu,

a w szczególności przyjęcie wykładni rozszerzającej. Zgodnie z art. 69 ust. 1

powołanej ustawy nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na

rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, na jego wniosek, jeżeli

stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten nie

precyzował, kiedy nieruchomość była zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Nastąpiło to dopiero w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r.

o gospodarce nieruchomościami, obowiązującej od 1.01.1998 r. Według tego

przepisu decydują alternatywnie dwie okoliczności. Po pierwsze, jeżeli pomimo

upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie

rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu. Po drugie, jeżeli pomimo upływu

10 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, cel ten nie został

zrealizowany. Nie ma oczywiście podstaw prawnych, aby obecnie dokonywać

wykładni art. 69 ustawy z 1985 r. przy zastosowaniu treści art. 137 ust. 1 u.g.n.,

czy to w drodze analogii, czy to odpowiedniego stosowania. Przepis art. 69 ust. 1

ustawy w 1985 r. był przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego

i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których na tle konkretnych stanów

faktycznych wskazywano bardziej ogólne bądź szczegółowe kryteria przydatne dla

oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Generalnie biorąc zbędność na cele określone w decyzji

o wywłaszczeniu oceniano przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej

nieruchomości. Za decydujące kryterium tej oceny przyjmowano posiadanie przez

władającego gruntem ważnej decyzji o lokalizacji inwestycji. W związku z oceną

zbędności pojawiło się także pytanie o możliwe odstępstwa od inwestycji, której

realizację uzasadniało wywłaszczenie danej nieruchomości lub jej części. Problem

ten miał duże znaczenie w kontekście możliwości zwrotu części wywłaszczonej

nieruchomości, jeżeli ta część stała się zbędna na cele określone w decyzji

o wywłaszczeniu. W ówczesnej judykaturze wyraźnie opowiedziano się za

dopuszczalnością odstępstwa pod warunkiem, że nie są to zmiany jakościowe.

Najbardziej znamiennym przykładem może być uchwała składu 7 sędziów SN

z dnia 27.01.1988 r. III AZP 11/87 (OSNCP 1988 nr 11, poz. 149, w której

stwierdzono, że przez zmianę celu należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji

inwestycji

wymienionej w decyzji

wywłaszczeniowej i

konkretyzującej cel

wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację lokalizacji inwestycji mieszczącą się w celu

uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym, czyli modyfikacji nie

zmieniającej charakteru celu wywłaszczenia. Przykładowo o jakościowej zmianie

nie sposób mówić w sytuacji gdy nieruchomość wywłaszczona została w celu

budowy osiedli, a nastąpiło jej użycie na budowę urządzeń infrastruktury osiedla

(wyrok NSA z dnia 3.11.1987 IV SA 372/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 76). Podobnie

należy

ocenić

budowę

szpitala

zamiast

zamierzonego

ośrodka

zdrowia.

Ten kierunek orzecznictwa zachował aktualność, szczególnie wówczas, gdy chodzi

o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Gdyby bowiem o zbędności orzekać

wyłącznie przez pryzmat zakresu inwestycji określonego w decyzji o wywłaszczeniu

czy w decyzji lokalizacji inwestycji, wówczas jakakolwiek nowa inwestycja o nieco

odmiennym charakterze na nieruchomości wywłaszczonej byłaby wykluczona.

To ograniczałoby często prawidłowe zagospodarowanie terenu. Zbędność należy

więc ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do

wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana lub została

zrealizowania miast zamierzonej lub też obok niej.

Odnosząc te uwagi do okoliczności sprawy stwierdzić należy że decyzja

o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 29.05.1971 r. objęła kilkadziesiąt

działek, w tym sporną działkę powodów, przy czym cel wywłaszczenia został

określony bardzo ogólnie „budowa II etapu Miasteczka Studenckiego” zgodnie

z decyzją o lokalizacji szczegółowej 36/69. Zgodnie z tą decyzją miało nastąpić

zagospodarowanie terenu wg załączonej koncepcji zagospodarowania terenu,

którą graficznie przedstawia tzw. mapa sytuacyjno-wysokościowa. Z tych

dokumentów wynika, że budowa miała obejmować dwa hotele asystenckie,

stołówkę, klub, pracownię

– kreślarnię, przychodnię zdrowia, terenowe

urządzenia sportowe oraz parkingi i miejsca postojowe. Ustalono bezspornie, że

z planowanych obiektów nie zrealizowano pracowni – kreślarni, stołówki i klubu,

resztę obiektów pobudowano. Ustalono też, że na spornej działce nie miały być

wzniesione obiekty kubaturowe, lecz terenowe urządzenia sportowe i zieleń.

Zamiast tego wykonano ciągi piesze, parkingi i tereny zielone. To stwierdzono

podczas oględzin nieruchomości w toku postępowania administracyjnego

dokonanych 17.01.1996 r. do czego odwołano się w wyroku NSA z dnia

12.05.1997 r. W tym orzeczeniu przyjęto, że cel wywłaszczenia nie został

zrealizowany na działce powodów, bowiem nie wybudowano terenowych

urządzeń sportowych. Nie kwestionując tego ustalenia, nie sposób zgodzić się

z wysnutymi wnioskami. Przecież nie można pominąć faktu, że przedmiotem

wywłaszczenia było kilkadziesiąt nieruchomości, a cel wywłaszczenia jaka

budowa

II

etapu

o wywłaszczeniu,

„Miasteczka

jak

Studenckiego”

i w decyzji

lokalizacji

został

zarówno

szczegółowej

w decyzji

określony

do

wszystkich nieruchomości i co ważniejsze został zrealizowany. Jeżeli wg tzw.

mapy wysokościowej na spornej działce miały być pobudowane terenowe

urządzenia sportowe i zieleń a powstały ciągi komunikacyjne, miejsca postojowe

i zieleń, to przecież w obu przypadkach chodzi o infrastrukturę podstawowej

inwestycji, która jako miasteczko studenckie została zrealizowana. Infrastruktura

w tej, czy innej postaci jest funkcjonalnie związana z inwestycja podstawową.

Jeśli więc zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia ocenić przez pryzmat

charakteru inwestycji zamierzonej i zrealizowanej, to nie sposób uznać tej

zbędności wówczas, gdy na spornej działce zaplanowano infrastrukturę, która

została zrealizowana z tym jedynie, iż zmiana elementów infrastruktury w postaci

terenowych urządzeń sportowych wybudowano ciągi komunikacyjne i miejsca

postojowe, przy zachowaniu zieleni. Nie jest to zmiana jakościowa celu

wywłaszczenia.

Z tych względów skargi kasacyjne podlegały oddaleniu (art. 3984 k.p.c.).

jc