Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 335/07 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal; written resolution of co-owner exit lacks required notarial form for real estate transfer.

Numero d'incarto III CSK 335/07
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Data della decisione
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding a request to change the land registry entry for a co-owned property. The applicant argued that a written resolution of co-owners transferring rights upon his exit from a civil partnership was sufficient, but the lower courts correctly rejected this. The Court held that because the transfer of real estate ownership and perpetual usufruct requires a specific notarial form under general civil law principles, the written documents failed to meet statutory requirements. Consequently, the registry entry could not be legally altered based on the presented evidence.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 860 § 2 k.c.; Art. 31 § 1, 34 k.w.h.: A written resolution by co-owners regarding the transfer of real estate ownership or perpetual usufruct upon exit from a civil partnership does not suffice; the specific notarial form required for such transfers under general civil law principles must be observed.

Parole chiave

Generato dall'IA
notarial form requirement civil partnership exit real estate ownership transfer perpetual usufruct rights land registry entry change co-ownership dissolution statutory form defect

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 31 § 1 k.w.h.
naruszenie art. 31 § 1 i 34 ustawy z dnia 6.07.1982 o księgach wieczystych i hipotece
Art. 34 k.w.h.
Art. 73 § 2 k.c.
oraz art. 73 § 2, 158, 237 i 871 k.c.
Art. 158 k.c.
Przykładem jest umowa przeniesienia własności nieruchomości, dla której art. 158 k.c.
Art. 237 k.c.
Art. 871 k.c.
został w art. 871 k.c. uzależniony od rodzaju prawa wspólnego, w szczególności od
Art. 860 § 2 k.c.
notarialnego nie ma w art. 860 § 2 k.c, to skuteczność czynności prawnej, takiej jak
Art. 398 § 14 k.p.c.
Z tych względów, skargę kasacyjną należało oddalić (art. 39814 k.p.c.).
art. 244 k.p.c
stanowi zasadę i nie odnosi się tylko do dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244
art. 158 k.c
Przykładem jest umowa przeniesienia własności nieruchomości, dla której art. 158 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 335/07

POSTANOWIENIE

Dnia 23 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku L. K.

przy uczestnictwie M. B., R. B., R. B., A. B. i Gminy W.

o dokonanie zmiany wpisu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. prowadzi księgę wieczystą KW (…) dla nieruchomości

położonej w W., oznaczonej jako działka nr (…)/4, w której jako właściciel wpisana jest

Gmina W., zaś L. K. i M. B. jako wieczyści użytkownicy gruntu i współwłaściciele

budynków na zasadzie wspólności łącznej wynikającej z umowy spółki cywilnej. W dniu

16.12.2003 r. wspólnicy spółki cywilnej podjęli uchwałę w formie pisemnej zgodnie z

którą L. K. z dniem 1.01.2004 r. wystąpił ze spółki, która od tego dnia działała w składzie

3 osób tj. R. B., A. B. i M. B. Wcześnie, bo w dniu 11.12.2003 r. uchwałą na piśmie

wspólnicy postanowili dokonać podziału nieruchomości nabytych w czasie działania

spółki w ten sposób, iż nieruchomość oznaczona jako działka nr (…)/4 przypada

ustępującemu ze spółki L. K., zaś M. B., „zrzeka się swego udziału wynoszącego 56%”

w tej nieruchomości. W dniu 25.01.2006 r. sporządzono w formie aktu notarialnego

oświadczenie wspólników spółki cywilnej, w którym w § 3 wspólnicy oświadczyli i

potwierdzili, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości objętej Kw (…) i

odrębnej własności urządzeń w postaci wiaty przysługuje na podstawie uchwały z dnia

11.12.2003 r. L. K. i wyrażają zgodę na ujawnienie go w księdze wieczystej. Wniosek L.

K. o dokonanie zmiany wpisu w dziale II Kw (…) Sąd Rejonowy w W. oddalił

postanowieniem z 26.09.2006 r., zaś Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia

19.12.2006 r. oddalił apelację wnioskodawcy. U podstaw tego orzeczenia legło

stwierdzenie, że w ramach rozliczenia z ustępującym wspólnikiem można przenieść na

niego prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków oraz urządzeń na

nim posadowionych, jednak wymaga to formy aktu notarialnego. Oświadczenie

wspólników złożone w formie aktu notarialnego w dniu 25.01.2006 r. nie może być

uznane za umowę przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności

budynków. Brak więc wymaganej podstawy wpisu do księgi wieczystej.

Wnioskodawca zaskarżył to postanowienie skargą kasacyjną zarzucając

naruszenie art. 31 § 1 i 34 ustawy z dnia 6.07.1982 o księgach wieczystych i hipotece

oraz art. 73 § 2, 158, 237 i 871 k.c. Żądał uchylenia zaskarżonego postanowienia i

przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na

pytanie, czy przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty w postaci pisemnej

uchwały o ustąpieniu wspólnika ze spółki cywilnej (uchwała z 16.12.2003 r.); uchwały

pisemnej o podziale nieruchomości nabytych w okresie działania spółki cywilnej

(uchwała z 11.12.2003 r.) oraz oświadczenia wspólników spółki cywilnej z dnia

25.11.2006 r. sporządzonego w formie aktu notarialnego spełniają wymagania podstawy

wpisu w księdze wieczystej wynikające z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o

księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Sądy obu

instancji udzieliły w tym przedmiocie negatywnej odpowiedzi i antycypując dalsze

rozważania stwierdzić należy, że było to stanowisko uzasadnione.

Art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

stanowi, że wpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie

poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy dokumentu.

Przepis ten – jak zgodnie się przyjmuje – zawiera minimum wymagań formalnych

obowiązujących w postępowaniu wieczystoksięgowym, a wiążących się z celami jakim

służą księgi wieczyste. Obowiązują one przy dokonywaniu wszelkich wpisów mających

znaczenie prawne. Oznacza to, że notarialne poświadczenie podpisu pod dokumentem

stanowi zasadę i nie odnosi się tylko do dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244

k.p.c., poza wypadkami, gdy podstawę wpisu stanowi orzeczenie sądowe. Na tle art. 31

ustawy o księgach (...) należy zwrócić uwagę na to, aby odróżnić rodzaj dokumentów

stanowiących podstawę wpisu, od samej formy tych dokumentów. Art. 31 ust. 1 ustawy

reguluje tylko samą formę dokumentów. Regulacja ta polega na tym, że wpis może być

dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli

przepisy szczególne nie przewidują, że dokument taki musi mieć inną „lepszą” formę.

Przykładem jest umowa przeniesienia własności nieruchomości, dla której art. 158 k.c.

wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Forma aktu notarialnego jest także

wymagana dla przeniesienia prawa użytkowania wieczystego. Wynika to nie tylko z art.

237 k.c., lecz także z art. 27 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(Dz. U. z 2004, Nr 201, poz. 2603 ze zm.). Powstaje pytanie, które ma kluczowe

znaczenie w niniejszej sprawie, czy przeniesienie prawa użytkowania wieczystego i

własności posadowionych na gruncie budowli, budynków i urządzeń, w ramach

rozliczenia z ustępującym ze spółki cywilnej, wymaga zachowania formy aktu

notarialnego. W postanowieniu z dnia 14.01.2005 r. III CK 177/04 (OSNC 2005, nr 12,

poz. 217) Sąd Najwyższy stwierdził, że „do dokonania wpisu w księdze wieczystej

zmiany właściciela nieruchomości, wynikającej z oświadczenia właściciela o wystąpieniu

ze spółki cywilnej, niezbędne jest zachowanie formy pisemnej z podpisem notarialnie

poświadczonym”. Uzasadniając to stanowisko, Sąd Najwyższy uznał, że skutek

w postaci utraty przez występującego wspólnika praw objętych majątkiem wspólnym nie

został w art. 871 k.c. uzależniony od rodzaju prawa wspólnego, w szczególności od

tego, czy prawem tym jest własność nieruchomości, czy też inne prawa, lecz dotyczy

wszelkich praw wspólnych, a zatem i współwłasności nieruchomości. Podniesiono, że

przy wystąpieniu wspólnika ze spółki cywilnej nie mamy do czynienia z przeniesieniem

udziału we współwłasności nieruchomości, lecz skutek ten następuje z mocy samego

prawa, co jest następstwem wypowiedzenia udziału w spółce cywilnej. Podobne

stanowisko wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16.03.2005 r. II CK

700/04 (nieopublik.).

Skład orzekający tego stanowiska nie podziela, a przychyla się do poglądu

przyjętego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2007 r. III CZP 164/06 (OSNC

2008, nr 1, poz. 5), w której stwierdzono, że przystąpienie nowego wspólnika do spółki

cywilnej, w której wspólnikom przysługuje współwłasność łączna nieruchomości,

wymaga zachowania formy szczególnej obowiązującej przy przeniesieniu własności

nieruchomości. Nie można zaprzeczyć, że przecież wystąpienie ze spółki cywilnej

wspólnika wypowiadającego swój udział - może być połączone z wstąpieniem na jego

miejsce nowego wspólnika za zgodą pozostałych (uchwała Sądu Najwyższego z dnia

21.11.1995 r. III CZP 160/95 OSNC 1996, nr 3, poz. 33). W tej sytuacji nie sposób

przyjąć, aby skutek w postaci zmiany kręgu współwłaścicieli łącznych nieruchomości

nastąpił z mocy prawa. Nie ma zaś uzasadnionych podstaw, aby różnicować skutki

ustąpienia wspólnika ze spółki cywilnej w odniesieniu do współwłasności nieruchomości

od tego, czy w miejsce ustępującego wspólnika wstępuje, czy nie wstępuje inny

wspólnik. W uzasadnieniu powołanej uchwały z dnia 9.02.2007 r. Sąd Najwyższy trafnie

wskazał, że gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby zawarcie umowy spółki cywilnej

lub jej zmiana (także od strony podmiotowej) traktować jako wyjątek od zastrzeżenia

formy notarialnej dla związanego z tymi czynnościami przeniesienia własności

nieruchomości (użytkowania wieczystego), to wprowadziłby wyraźne w tym względzie

postanowienie. Skoro takiego zastrzeżenia dla złagodzenia wymogu formy aktu

notarialnego nie ma w art. 860 § 2 k.c, to skuteczność czynności prawnej, takiej jak

umowa spółki lub jej zmiana (także podmiotowa), której skutkiem ma być przeniesienie

własności nieruchomości (prawa użytkowania wieczystego), dla którego ustawa

zastrzega formę aktu notarialnego, należy oceniać według ogólnych zasad dotyczących

niezachowania formy szczególnej.

W świetle tego stanowiska nie ulega żadnej wątpliwości, że w sprawie nie

zachowano szczególnej formy w postaci aktu notarialnego, w której treści byłoby

stwierdzenie o przeniesieniu prawa użytkowania wieczystego i własności budowli na

rzecz ustępującego wspólnika ze wskazaniem causae tego przeniesienia. Tego

wymagania nie spełnia oświadczenie wspólników z dnia 25.01.2006 r., w którym

„potwierdzili”, że na podstawie uchwały w formie pisemnej prawo użytkowania

wieczystego i własności budowli przysługuje wnioskodawcy. Na marginesie należy

jedynie zauważyć, że w sprawie wystąpiły dalsze nieprawidłowości, skoro w spółce

cywilnej były 4 osoby, a współwłasność łączna nieruchomości będącej składnikiem

majątku spółki ujawniona była w księdze wieczystej na rzecz tylko 2 wspólników;

rozliczenia z ustępującym wspólnikami dokonano wcześniejszą uchwałą, niż data jego

ustąpienia, wreszcie „zrzeczenie się udziału” nie może nastąpić na rzecz określonej

osoby. Pomijając, jednak te uchybienia, dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę

nie mogły stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej.

Z tych względów, skargę kasacyjną należało oddalić (art. 39814 k.p.c.).