Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 251/08 Generato dall'IA

Supreme Court allows reduction of joint property debt using social coexistence principles despite prior ban.

Numero d'incarto III CSK 251/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the Regional Court's dismissal of a cassation appeal regarding the division of marital assets. The lower court had strictly prohibited reducing the debt owed by one ex-spouse for a property awarded to the other, citing a prior precedent that forbade such reductions to prevent de facto expropriation. The Supreme Court rejected this rigid stance, arguing that the general clause of social coexistence must be applied flexibly to achieve fairness in complex family situations, noting that the constitutional ban on expropriation applies only to public authorities. Consequently, the case was remanded for further fact-finding on the parties' financial capacities and the property's value to determine if a reduction is appropriate.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 5 k.c.; Art. 21 ust. 2 Konstytucji: The general clause of social coexistence permits courts to reduce debts in joint property divisions to ensure fairness, as the constitutional prohibition on expropriation without compensation applies only to public authorities and does not bar private law adjustments based on specific circumstances.

Parole chiave

Generato dall'IA
division of joint property social coexistence clause reduction of debt expropriation prohibition fairness in family law remand for fact-finding constitutional protection of property

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 5 k.c.
niedopuszczalne jest obniżenie na podstawie art. 5 k.c. spłaty należnej
Art. 21 ust. 2 Konstytucji
zapewnienia słusznego odszkodowania, gdyż zakaz z art. 21 ust. 2 Konstytucji
art. 398 15 w zw. z art. 13 § 2 i art. 108 § 2 k.p.c.
Uzasadniało to uwzględnienie skargi kasacyjnej (art. 398 15 w zw.
art. 5 k.c
niedopuszczalne jest obniżenie na podstawie art. 5 k.c.
art. 64 ust. 2 Konstytucji
własności i to bez ekwiwalentu, co pozostawałoby w sprzeczności z art. 21 i art. 64
art. 233 § 1 k.p.c
382 i art. 233 § 1 k.p.c., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do
art. 21 ust. 2 Konstytucji
zapewnienia słusznego odszkodowania, gdyż zakaz z art. 21 ust. 2 Konstytucji
art. 108 § 2 k.p.c
§ 2 i art. 108 § 2 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CKN 320/98
wyrażone w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2000 r., I CKN 320/98, że
III CZP 117/06
Supreme Court allows application of good faith principle to request for termination of co-ownership of land.
I CR 265/65
wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1965 r., I CR 265/65, OSNCP
III CRN 265/87
123, z dnia 22 września 1987 r., III CRN 265/87, OSNCP 1989,
V CK 370/02
Court dismissed appeal claiming suing for invalidity is abuse of right under Civil Code Art. 5.
Sk 5/99
Civil Code general clause on abuse of rights upheld as constitutional and not discriminatory.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 251/08

POSTANOWIENIE

Dnia 22 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Dariusz Zawistowski

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku B.K.

przy uczestnictwie K.K.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt [....],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 31 października 2007 r. dokonał

podziału majątku wspólnego byłych małżonków B. i K.K. Podstawowym składnikiem

tego majątku jest prawo do odrębnej własności lokalu mieszkalnego o pow. 72,46

m2 położonego w K. przy ul. R., którego wartość ustalona została na 442.990 zł.

Lokal został przyznany uczestniczce postępowania, mieszkającej w nim wraz z

matką

i niepełnosprawną córką. Jednocześnie Sąd uznał, że ze względu na

zasady współżycia społecznego nie do przyjęcia jest czysto matematyczne

rozliczenie jego wartości. Najemcą lokalu był ojciec uczestniczki; po jego śmierci

uczestniczka uzyskała wyrok ustalający, że wstąpiła w stosunek najmu po ojcu.

Nabycie prawa własnościowego do lokalu nastąpiło przez małżonków od Gminy K.

po cenach preferencyjnych i przy znacznej pomocy finansowej matki uczestniczki,

przebywającej wówczas w celach zarobkowych w USA. Uwzględniając ten sposób

nabycia prawa do lokalu oraz sytuację osobistą obojga byłych małżonków, a

zwłaszcza fakt, że uczestniczka opiekuje się niepełnosprawną córką, Sąd uznał za

uzasadnione obniżenie spłaty przypadającej wnioskodawcy od wartości lokalu. W

tym celu ustalił, jaką kwotę na jego wykupienie zainteresowani musieliby wyłożyć

obecnie. Jest to suma 120.620,93 zł. i połowę tej kwoty, czyli 60.310,47 zł. zasądził

od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy. Wszystkie ruchomości znajdujące się w

lokalu oraz samochód marki fiat cinquecento Sąd przyznał uczestniczce, a

wnioskodawcy samochód marki mercedes. Jako składnik majątku dorobkowego

uwzględnił też Sąd kwotę 16.900 zł., pobraną przez wnioskodawcę ze wspólnego

konta w trakcie postępowania rozwodowego. Po dokonaniu wzajemnych rozliczeń

na tych zasadach, do zasądzenia od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy

pozostała kwota 51.478,47 zł., której płatność rozłożył Sąd na sześć rat – ostatnia

płatna do 28 lutego 2010 r.

Rozpoznając apelacje obojga zainteresowanych od tego rozstrzygnięcia,

Sąd Okręgowy w K. uznał, powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2000 r., I CKN 320/98, że

niedopuszczalne jest obniżenie na podstawie art. 5 k.c. spłaty należnej

wnioskodawcy z tytułu wartości przyznanego uczestniczce lokalu mieszkalnego,

gdyż doszłoby tą drogą do swoistego wywłaszczenia z przysługującego mu prawa

własności i to bez ekwiwalentu, co pozostawałoby w sprzeczności z art. 21 i art. 64

ust. 2 Konstytucji. Jednocześnie uwzględnił argument apelacji uczestniczki, że do

majątku dorobkowego (wspólnego) powinno się zaliczyć całość pobranych przez

wnioskodawcę wypłat z konta bankowego, tj. kwotę 40.140 zł, a nie, jak przyjął Sąd

Rejonowy, 16.900 zł. Po dokonaniu tych korekt, Sąd Okręgowy zasądził od

uczestniczki na rzecz wnioskodawcy dopłatę w kwocie 201.043 zł, płatną w ciągu

roku z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia. W pozostałej części obie

apelacje zostały oddalone,

Postanowienie Sądu Okręgowego zakwestionowała skargą kasacyjną

uczestniczka postępowania w części oddalającej jej apelację oraz zasądzającej

podwyższoną dopłatę bez rozłożenia na raty. Zarzuciła naruszenie art. 5 k.c. oraz

art. 382 i art. 233 § 1 k.p.c., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przemianom systemowym, jakie dokonują się w naszym kraju po 1989 r.,

towarzyszy przewartościowanie ocen wielu instytucji prawnych, w tym praktyki

stosowania klauzul generalnych, z art. 5 k.c. na czele. Próbowano nawet

zakwestionować konstytucyjność tego przepisu, jednakże Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 17 października 2000 r., SK 5/99 (OTK Zb. Urz. 2000, nr 7, poz.

254) nie podzielił tego skrajnie radykalnego stanowiska. Ogólna tendencja

w judykaturze i w doktrynie jest taka, że przepis ten może być stosowany

w sytuacjach wyjątkowych i w sposób bardzo powściągliwy. Akceptacja tej

dyrektywy nie zdołała zapobiec rozbieżnościom w orzecznictwie, które nie ominęły

także występującej w sprawie problematyki dopuszczalności zastosowania art. 5

k.c., jako podstawy do obniżenia spłat, czy dopłat udziałów w sprawie o podział

majątku dorobkowego. I tak przykładowo w postanowieniu z dnia 25 maja 1998 r.

I CKN 684/97, niepubl., Sąd Najwyższy opowiedział się za taką możliwością,

natomiast w postanowieniu z dnia 6 stycznia 2000 r., I CKN 320/98 (OSNC 2000,

nr 7 – 8, poz. 133) wykluczył ją.

Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę,

stanowisko wyłączające w sposób kategoryczny dopuszczalność stosowania art. 5

k.c. w sprawach o podział majątku dorobkowego (wspólnego) jest zbyt

rygorystyczne i nie można go zaaprobować z dwóch

Po pierwsze,

jak

trafnie

przypomniano

i

co najmniej powodów.

podkreślono

w

uzasadnieniu

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 117/06

(OSNC 2007, nr 11, poz. 165), dominujący pogląd trafnie przyjmuje założenie, że,

poza nielicznymi wyjątkami, nie ma podstaw do generalnego wyłączenia

stosowania art. 5 k.c. w poszczególnych kategoriach spraw. Z jednej bowiem strony

przestrzeganie zasad współżycia społecznego powinno być immanentnym

czynnikiem oceny postaw i zachowań wszystkich uczestników obrotu społecznego,

z drugiej zaś odwołanie się do tej klauzuli generalnej pozwala sądowi na

uwzględnienie złożoności i bogactwa życia, umożliwiając mu realizację zasady

słuszności w orzekaniu. Wyjątkiem spraw, w których - ze względu na ich specyfikę

nie stosuje się art. 5 k.c. - są sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym oraz o ustalenie nieważności czynności prawnej

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1965 r., I CR 265/65, OSNCP

1966, nr 7 -8, poz. 123, z dnia 22 września 1987 r., III CRN 265/87, OSNCP 1989,

nr 5, poz. 80, oraz z dnia 10 października 2002 r., V CK 370/02, OSNP 2004, nr 2,

poz. 21). Po drugie zaś, nie jest przekonujący koronny argument Sądu

Najwyższego, powołany w

postanowieniu I CKN 320/98 przeciwko możliwości

obniżenia spłat lub dopłat na podstawie art. 5 k.c., o sprzeczności tego przepisu

z konstytucyjną ochroną prawa własności, skoro takiej sprzeczności co do zasady

nie dopatrzył się Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku Sk 5/99. Tym

bardziej nie można się zgodzić z poglądem wyrażonym przez Sąd Okręgowy, że

obniżeniu dopłaty sprzeciwia się konstytucyjny zakaz wywłaszczania bez

zapewnienia słusznego odszkodowania, gdyż zakaz z art. 21 ust. 2 Konstytucji

odnosi się do wywłaszczania na cele publiczne, dokonywanego przez władze

publiczną, a nie do stosunków z zakresu prawa prywatnego. W rezultacie trzeba

dojść do wniosku, iż nie można w sposób generalny wyłączyć możliwości

zastosowania art. 5 k.c. jako podstawy do obniżenia spłat lub dopłat z udziałów

przy podziale majątku wspólnego byłych małżonków. Dopuszczalność takiej

sądowej

korekty

usprawiedliwiona

wysokości

wyjątkowymi

tych

należności

okolicznościami.

musi

Czy

być,

rzecz

takie

jasna,

zachodzą

w rozpoznawanej sprawie, nie można przesądzić w obecnym jej stanie. Potrzebne

są w tej mierze

szczegółowe ustalenia, co do sytuacji osobistej i majątkowej

obojga byłych małżonków i na tym tle ustalenie realnych możliwości płatniczych

uczestniczki, z uwzględnieniem stanu i rzeczywistej wartości nieruchomości

położonej w R., należącej do niej i do jej siostry. Takich ustaleń i ocen

w zaskarżonym postanowieniu zabrakło, wobec przyjęcia przez Sąd Okręgowy

założenia o niedopuszczalności stosowania art. 5 k.c. Dokonanie tych ustaleń

pozwoli też rozstrzygnąć kwestię ewentualnego rozłożenia zasądzonej należności

na raty.

Uzasadniało to uwzględnienie skargi kasacyjnej (art. 398 15 w zw. z art. 13

§ 2 i art. 108 § 2 k.p.c.).