Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 222/12 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal decision for failure to appoint mandatory legal representative for mentally incapacitated party.

Numero d'incarto III CSK 222/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's dismissal of the appeal because the court failed to appoint a mandatory legal representative for the mentally incapacitated applicant. The applicant, suffering from organic psychosis and unable to defend his rights, was denied procedural protections required by law. Consequently, the case was remanded to the district court for a new decision with proper representation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 48 ust. 1 u.o.z.p.; Art. 232 k.p.c.; Art. 398 § 1 k.p.c.; Where a party lacks capacity to act due to mental illness, the court must appoint a mandatory legal representative; failure to do so violates procedural safeguards and requires quashing the decision.

Parole chiave

Generato dall'IA
mandatory legal representative mental incapacity procedural safeguards quashing of decision civil procedure code social welfare home right to defense

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 48 ust. 1 u.o.z.p.
k.p.c. i 232 zd. 2 k.p.c. oraz art. 48 u.o.z.p. poprzez nieskorzystanie z możliwości
Art. 232 k.p.c.
pełnomocnika z urzędu oraz możliwość dopuszczenia na podstawie art. 232 k.p.c.
Art. 398 § 1 k.p.c.
orzeczenia kasatoryjnego (art. 39815 § 1 k.p.c.).
Art. 5 k.p.c.
podstawę kasacyjną naruszenia prawa procesowego, tj. art. 5 k.p.c. i 232 zd. 2
Art. 108 § 2 k.p.c.
orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w zw.
Art. 391 § 1 k.p.c.
orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 398 i w zw. z art.
Art. 13 § 2 k.p.c.
z art. 13 § 2 k.p.c., polegające na niedopuszczeniu dowodu z opinii
art. 5 k.p.c
podstawę kasacyjną naruszenia prawa procesowego, tj. art. 5 k.p.c. i 232 zd. 2
art. 227 k.p.c
działań procesowych oraz art. 227 k.p.c., art.
art. 233 § 1 k.p.c
227 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CSK 13/12
Supreme Court quashes lower court decision for failing to appoint a court-appointed lawyer for a mentally ill patient. The court ruled that the lower courts violated procedural rights by not appointing a mandatory representative for the mentally incapacitated woman. The Supreme Court found that the lower courts failed to properly inform the mentally ill woman of her procedural rights and failed to appoint a mandatory representative under the Mental Health Protection Act. Consequently, the Supreme Court quashed the lower court's decision and remanded the case for a new trial, emphasizing the necessity of appointing a court-appointed lawyer for a mentally incapacitated woman to ensure her procedural rights are protected. The Supreme Court ruled that the lower courts violated the Mental Health Protection Act by failing to appoint a mandatory representative for the mentally incapacitated woman. The Supreme Court found that the lower courts failed to properly inform the mentally ill woman of her procedural rights and failed to appoint a mandatory representative under the Mental Health Protection Act. Consequently, the Supreme Court quashed the lower court's decision and remanded the case for a new trial, emphasizing the necessity of appointing a court-appointed lawyer for a mentally incapacitated woman to ensure her procedural rights are protected.
V CSK 390/10
Supreme Court quashes psychiatric hospitalization order due to failure to appoint a legal representative for the mentally ill patient.
II CSK 575/11
Supreme Court allows cassation appeal for mandatory psychiatric hospitalization due to failure to appoint court-appointed counsel.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 222/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 kwietnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z wniosku A. B.

przy uczestnictwie Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M.

o zwolnienie z domu pomocy społecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 kwietnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 6 marca 2012 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

do ponownego

rozpoznania

pozostawiając

temu

Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Sądowi

i

przekazuje

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

sprawę

w

K.,

kosztach

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z dnia 5 stycznia 2012 r. oddalił

wniosek A. B. o zwolnienie z domu pomocy społecznej, w którym został

umieszczony bez zgody na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. z

dnia 27 grudnia 2006 r.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 6 marca 2012 r. oddalił apelację

wnioskodawcy.

Podstawa faktyczna i prawna obu rozstrzygnięć była tożsama. Sąd

Rejonowy w M. postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r., na wniosek Gminnego

Ośrodka Pomocy Społecznej w M. orzekł o przyjęciu wnioskodawcy do domu

pomocy społecznej bez jego zgody. Orzeczenie powyższe zostało wykonane w

październiku 2009 r.. A. B. w dniu 8 kwietnia 2010 r. wniósł o zwolnienie z domu

pomocy społecznej. Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r. w

sprawie sygn. akt III RNs …/10 oddalił powyższy wniosek. Postępowanie

dowodowe w obecnej sprawie dotyczyło ustalenia, jakie były przyczyny

umieszczenia w domu pomocy społecznej i czy nastąpiła zmiana okoliczności w

okresie po wydaniu poprzedniego postanowienia. Ustalono, że wnioskodawca jest

osobą niepełnosprawną, ma lewostronny niedowład po przebytym udarze,

porusza się na wózku inwalidzkim, przemieszcza samodzielnie przytrzymując mebli

na krótkich odcinkach w obrębie pokoju. Ostatnio jego stan zdrowia pogorszył się.

Wnioskodawca wymaga pomocy przy ubieraniu i kąpieli. Samodzielnie spożywa

posiłki, ale nie jest w stanie sam ich przygotować. Źródłem utrzymania jest zasiłek

stały w kwocie 444,00 zł. Obecnie nikt z rodziny i środowiska nie utrzymuje z nim

kontaktu. Wnioskodawca przed kilku laty darował bratu K. udział w prawie

własności lokalu mieszkalnego. W toku pozostaje postępowanie o zwrot

przedmiotu darowizny na skutek nieważności umowy bądź jej odwołania.

Wnioskodawca źle się czuje w domu pomocy społecznej. Sąd ustalił na podstawie

opinii biegłego psychiatry, przeprowadzonej w poprzedniej sprawie o zwolnienie

z domu pomocy społecznej, że u wnioskodawcy rozpoznano chorobę psychiczną

o obrazie zespołu psychoorganicznego z elementami urojeniowymi, występowanie

objawów otępiennych, zaburzenia zachowania. Biegły wskazał, że pacjent jest

chaotyczny w kontakcie, spowolniały psychoruchowo, niezdolny do samodzielnej

egzystencji.

Sąd odwoławczy podzielił stanowisko, że wnioskodawcę umieszczono

w domu pomocy społecznej w jego interesie, celem zapewnienia koniecznej opieki

oraz zadowalających warunków życiowych. Uznał, że względy te pozostają

aktualne, bowiem stan zdrowia fizycznego i psychicznego wnioskodawcy nie uległ

poprawie i nadal nie może on samodzielnie zadbać o podstawowe potrzeby

ani funkcjonować w warunkach domowych bez asysty, poza zakładem nie ma

zapewnionych odpowiednich warunków życia i opieki, a dochody nie pozwalają

na ich sfinansowanie. Ocenił, że odwoływanie się przez skarżącego do możliwości

korzystania z pomocy opiekunki socjalnej i bliżej nieokreślonego lokatora

ma jedynie charakter postulacyjny. W ocenie Sądu Okręgowego zwolnienie

wnioskodawcy z domu pomocy społecznej stanowiłoby zagrożenie dla zdrowia

i życia, stąd wzgląd na jego dobro przemawia za oddaleniem wniosku. Sąd

odwołał się do treści art. 41 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia

1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 536 ze zm.)

- dalej: u.o.z.p.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył wnioskodawca.

Skarga, oparta na obu podstawach, zarzuca w ramach naruszenia przepisów

postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchybienie: art. 5

k.p.c. i 232 zd. 2 k.p.c. oraz art. 48 u.o.z.p. poprzez nieskorzystanie z możliwości

udzielenia wnioskodawcy pouczeń co do stosownych czynności procesowych, brak

dopuszczenia dowodów z urzędu oraz nie ustanowienie pełnomocnika z urzędu,

mimo występowania u wnioskodawcy objawów charakteropatii i cech otępiennych,

ustalenia iż nie jest on w stanie funkcjonować samodzielnie, a w czasie

postępowania widoczna była niezaradność, brak inicjatywy i nieskuteczność

działań procesowych oraz art. 227 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i 286 k.p.c. w związku

z art. 13 § 2 k.p.c., polegające na niedopuszczeniu dowodu z opinii

psychiatrycznej

na

okoliczność

aktualnego

stanu

zdrowia

wnioskodawcy,

nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie przesłuchanie pracowników

ośrodka opieki społecznej i oparcie rozstrzygnięcia na stanie rzeczy sprzed

wszczęcia postępowania bez weryfikacji prawdziwości i aktualności. W ramach

podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący powołał art. 38 i 39 w zw. z art.

41 ust. 1 u.o.z.p. poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nie jest zdolny

do samodzielnej egzystencji.

Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył:

Zgodnie z art. 31 Konstytucji RP wolność człowieka podlega ochronie

prawnej, a w myśl art. 52 Konstytucji RP każdemu zapewnia się wolność wyboru

miejsca zamieszkania i pobytu, z tym że podlega ona ograniczeniom wskazanym

w ustawie. Powyższe przepisy nakazują przyjąć, że wskazane prawo wyboru

oznacza niezależną od Państwa i jego ustaw możność postępowania według

własnej woli zainteresowanej osoby. Tak rozumianych wolności obywatelskich,

nie wynikających z prawa w znaczeniu przedmiotowym, Państwo nie może

jednostce przyznawać ani cofać, a ingerując w nie organ państwowy zawsze

powinien

wskazać

W odniesieniu

do

podstawę

prawną

wnioskodawcy

ograniczenia

podstawę

takiej

wolności

obywatela.

ingerencji,

polegającej

na orzeczeniu o przyjęciu do domu pomocy społecznej bez jego zgody, były art.

38 i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia

psychicznego.

Kontynuowanie

ograniczenia

wolności

wyboru

miejsca

zamieszkania i pobytu podlega kontroli sądowej, dokonywanej m.in. przez sądy

powszechne w postępowaniu o zwolnienie z domu pomocy społecznej,

wszczynanym na wniosek umieszczonego. Oznacza to, że przedłużanie pobytu

we wskazanej placówce bez jego zgody, prowadząc do dalszego naruszenia

wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu, podlega tym samym rygoryzmom

jak skierowanie z uwzględnieniem zasady aktualności podstaw na datę orzekania

(art. 316 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Preambuła cytowanej ustawy wskazuje, że jej celem jest zagwarantowanie

osobom z zaburzeniami psychicznymi ochrony ich praw, poszanowania sfery

wolności i godności osobistej. Konsekwentnie, zawarta w niej dyrektywa powinna

być uwzględniana przy wykładni przepisów wskazanego aktu prawnego. Jednym

z nich jest art. 48, przewidujący możliwość ustanowienia dla osoby, której

bezpośrednio dotyczy postępowanie, adwokata z urzędu, nawet bez złożenia

wniosku, jeżeli ta osoba ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna

do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny.

Judykatura jednolicie przyjmuje, interpretując wskazaną normę, że pojęcie „może"

nie oznacza dowolności i powinno być rozumiane jako obowiązek sądu w sytuacji,

gdy uczestnik postępowania ze wskazanych przyczyn nie jest zdolny do ochrony

swoich praw w postępowaniu sądowym (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 27 września 2012 r., III CSK 13/12, niepubl., z dnia 5 kwietnia 2012 r.,

II CSK 575/11, niepubl., z dnia 16 lutego 2012 r., IV CZ 2/12, niepubl., z dnia

28 listopada 2002 r., II CKN 399/11, niepubl.). Zwraca się ponadto uwagę na

powinność stosowania gwarancji procesowych wynikających z przepisów kodeksu

postępowania cywilnego, tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 212 k.c. w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. przewidujących powinność udzielania odpowiednich pouczeń

co do czynności procesowych oraz zwracania, stosownie do okoliczności, uwagi

stronie na celowość ustanowienia lub wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu oraz możliwość dopuszczenia na podstawie art. 232 k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. dowodów z urzędu (por. m.in. cyt. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 27 września 2012 r., III CSK 13/12). W indywidualnych

stanach faktycznych Sąd Najwyższy wskazał wręcz na konieczność ustanowienia

pełnomocnika z urzędu, a w braku tej czynności sądowej przyjął nieważność

postępowania na skutek pozbawienia możności obrony praw (por. postanowienie

z dnia 15 czerwca 2011 r., V CSK 390/10, niepubl.).

Trafnie wskazuje skarżący, że w postępowaniach przed sądami obu

instancji uczestniczył samodzielnie i, jakkolwiek został przesłuchany w charakterze

strony, to nie udzielono mu pouczeń co do czynności procesowych, w tym

o możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych bądź wniosku o ustanowienie

pełnomocnika. Z uzasadnienia orzeczenia nie wynika aby sąd w ogóle rozważał

celowość zastosowania art. 48 u.o.z.p.. Wprawdzie termin od wydania orzeczenia

w poprzedniej sprawie toczącej się z wniosku A. B. o zwolnienie z domu pomocy

społecznej do złożenia ponownego był krótki, ale okoliczność ta sama w sobie nie

oznacza, że nie mogło dojść do zmiany przesłanek uzasadniających dalszy pobyt

w placówce opiekuńczej bez zgody zainteresowanego. Zasadnie wskazuje również

pełnomocnik skarżącego, że indywidualna ocena Sądu, oparta na własnych

spostrzeżeniach

powziętych

na rozprawie,

na

której

wnioskodawca

był

przesłuchiwany, i możliwość nawiązania z nim kontaktu nie wzrusza wątpliwości co

do zakresu jego rozeznania, wynikających z wcześniejszych opinii biegłych

psychiatrów, w tym wskazujących na postępujący proces chorobowy. W

szczególności, mimo wydania w 2006 r. orzeczenia o skierowaniu do zakładu,

wnioskodawca samodzielnie zamieszkiwał i zaspakajał, przy pomocy osób

trzecich, potrzeby życiowe aż do października 2009 r.. Z drugiej strony informacje

Dyrektora placówki wskazują na życzeniową postawę wnioskodawcy i niezgodność

jego twierdzeń ze stanem rzeczy. Niemniej procesowo informacje powyższe nie

stanowią dowodu, a wobec zaprzeczenia nie mogą być uznane za okoliczności

przyznane. Powyższe okoliczności oraz subiektywna ocena przez wnioskodawcę

własnego stanu zdrowia, sytuacji życiowej, podstaw kontynuowania pobytu w

placówce opiekuńczej połączone z poczuciem pokrzywdzenia i brakiem akceptacji

obecnej sytuacji, której przejawem jest złożenie ponownego wniosku o takiej samej

treści obligowały Sąd do podjęcia stosownych, wskazanych wyżej czynności. Ich

zaniechanie doprowadziło do naruszenia w przeprowadzonym postępowaniu

odwoławczym procesowych zabezpieczeń praw wnioskodawcy, co uzasadnia

podstawę kasacyjną naruszenia prawa procesowego, tj. art. 5 k.p.c. i 232 zd. 2

k.p.c. oraz art. 48 u.o.z.p., w sposób prowadzący do konieczności wydania

orzeczenia kasatoryjnego (art. 39815 § 1 k.p.c.). Rozważanie dalszych zarzutów

podniesionych w ramach tej podstawy oraz podstawy naruszenia prawa

materialnego jest zbędne i niecelowe.

O

kosztach

postępowania

kasacyjnego

przed

Sądem

Najwyższym

orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 398 i w zw. z art.

13 § 2 k.p.c..

es