Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 214/06 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal on hidden contract validity, ruling external declarations do not invalidate the hidden agreement.

Numero d'incarto III CSK 214/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Data della decisione
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding a dispute over a hidden exchange contract concealed behind a voided sales agreement. The appellant argued that the prior judgment's scope was insufficient because it only declared the external sales contract void without addressing the hidden exchange. The court ruled that the external sales contract and the hidden exchange constitute a single legal act, meaning the prior judgment's finding of invalidity for the external part implicitly invalidated the entire transaction.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 83 § 1 k.c.; Art. 398 § 1 k.p.c.: A hidden legal act is not invalid merely because it coexists with a void apparent act; rather, the apparent declarations are interpreted to determine the true intent, and if the apparent act is void, the hidden act is also invalid as they form a single legal operation.

Parole chiave

Generato dall'IA
hidden contract apparent contract void legal act scope of res judicata interpretation of will single legal act cassation appeal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 83 § 1 k.c.
Uznając, że art. 83 § 1 k.c. stanowi o dwóch czynnościach prawnych tj.
Art. 398 § 1 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c.
art. 366 k.p.c
rozbieżność stanowisk w zakresie wykładni art. 366 k.p.c.
art. 83 § 1 k.c
Uznając, że art. 83 § 1 k.c.
art. 39814 k.p.c
Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 214/06

POSTANOWIENIE

Dnia 25 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa B.Z.

przeciwko M.S. i D.S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 czerwca 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 10.12.1991 r., w uwzględnieniu

powództwa M.S. przeciwko B.T., stwierdził nieważność umowy sprzedaży

dokonanej przez powódkę M.S. na rzecz pozwanej B.T. dotyczącej nieruchomości

oznaczonej jako działki nr 34, 44 i 270, o obszarze 5,21 ha wraz z budynkami

mieszkalno-gospodarczymi, położonej w K., sporządzonej w dniu 9.03.1985 r. w

formie aktu notarialnego. Sąd ten uwzględnił też skargę windykacyjną powódki

odnośnie do wydania przez pozwaną tych działek. W uzasadnieniu wyroku Sąd

Rejonowy wskazał, że umowa sprzedaży zawarta w dniu 9.03.1985 r. jest

nieważna, gdyż jest umową pozorną, ukrywającą inną umowę. Stwierdził też, że

także umowa dyssymulowana

jest nieważna z uwagi na nieskonkretyzowanie

ceny i nieekwiwalentność świadczeń. Sąd Wojewódzki w T. wyrokiem z dnia

21.05.1992 r. oddalił rewizję pozwanej wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu I instancji m.in. w odniesieniu do

nieważności umowy dyssymulowanej.

W dniu 31.01.2003 r. pozwana

z tej sprawy B.T., obecnie B.Z. wniosła

pozew przeciwko M.S. (powódce z poprzedniej sprawy), w którym, po jego

sprecyzowaniu, domagała się ustalenia, że wskazaną wyżej umową z dnia

9.03.1985 r. została jednak przeniesiona na powódkę własność opisanej wyżej

nieruchomości, na podstawie ukrytej umowy zamiany. W toku procesu zgłosiła

dodatkowe żądanie, domagając się ustalenia bezskuteczności w stosunku do niej

umowy darowizny tej nieruchomości, zdziałanej przez pozwaną M.S. na rzecz D.S.

Sąd Okręgowy w T., rozstrzygając wniosek pozwanej w przedmiocie

odrzucenia pozwu w części obejmującej żądanie ustalenia, że na podstawie

umowy z dnia 9.03.1985 r. nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości tytułem

zamiany, postanowieniem z dnia 12.04.2005 r. oddalił ten wniosek. Sąd ten przyjął,

że nie zachodzi tożsamość przedmiotu żądania w niniejszej sprawie i w sprawie

[...], prawomocnie zakończonej. Podniósł, że w sentencji wyroku wydanego

w sprawie [...] orzeczono o nieważności umowy sprzedaży, zaś przedmiotem

żądania w niniejszej sprawie jest ustalenie, iż na podstawie umowy sporządzonej

9.03.1985 r. nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości na powódkę tytułem

zamiany, która była umową ukrytą. Bez znaczenia zaś jest, iż w motywach wyroku

wydanego w sprawie [...] wypowiedziano się także za nieważnością umowy ukrytej.

W wyniku rozpoznania zażalenia pozwanej Sąd Apelacyjny postanowieniem

z dnia 22.06.2005 r. uwzględnił wniosek pozwanej i pozew odrzucił w zakresie

żądania ustalenia, że umową z dnia 9.03.1985 r. przeniesiona została na powódkę

własność przedmiotowej nieruchomości tytułem umowy zamiany. W uzasadnieniu

Sąd Apelacyjny podniósł, że wprawdzie powagą rzeczy osądzonej objęta jest

zasadniczo sentencja orzeczenia, to jednak w sytuacji, gdy dokładniejsze

określenie treści rozstrzygnięcia wymaga sięgnięcia do motywów, to także te

niezbędne motywy objęte są powagą rzeczy osądzonej. Skoro w motywach

prawomocnego wyroku wydanego w sprawie [...] Sąd uznał za nieważną także

umowę ukrytą, to zasadny jest zarzut rei iudicate.

Powódka

zaskarżyła

to

postanowienie

skargą

kasacyjną.

Zarzuciła

naruszenie przepisów postępowania art. 199 § 1 pkt 2 i 366 k.p.c., co miało istotny

wpływ na wynik sprawy. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje

dość zgodny pogląd, że powagą rzeczy osądzonej objęta jest zasadniczo sentencja

orzeczenia. Przyjmuje się jednak, że w takich sytuacjach, w których dla

dokładniejszego określenia treści rozstrzygnięcia konieczne jest posłużenie się

motywami rozstrzygnięcia, to niezbędne motywy wyroku też objęte są powagą

rzeczy osądzonej. Taki też pogląd przyjął Sąd Apelacyjny, a także prezentowany

jest w skardze kasacyjnej. Można więc stwierdzić, że w istocie nie zachodzi

rozbieżność stanowisk w zakresie wykładni art. 366 k.p.c. Rozbieżność ta ujawnia

się

wówczas,

gdy

rozważa

z

zastosowania

art.

się

k.p.c.

konsekwencje

w

procesowe

okolicznościach

wynikające

niniejszej

sprawy.

Sąd Apelacyjny – w przeciwieństwie do Sądu Okręgowego, z tej wykładni art. 366

k.p.c. wyprowadza w okolicznościach tej sprawy wniosek, że wprawdzie

w sentencji orzeczenia wydanego w sprawie [...] Sądu Rejonowego w B.

stwierdzono nieważność umowy sprzedaży zawartej w dniu 9.03.1985 r. jako

pozornej, to jednak w motywach tego wyroku wyraźnie przyjęto nieważność

umowy ukrytej m.in. z uwagi na brak skonkretyzowania ceny i nieekwiwalentność

świadczeń. Tym samym Sąd Apelacyjny uznał, że w istocie, z uwagi na motywy

orzeczenia, powagą rzeczy osądzonej objęta jest umowa pozorna, jak i umowa

ukryta, a przecież żądanie powódki dochodzone w niniejszej sprawie zmierza do

ustalenia nabycia przez nią własności nieruchomości na podstawie umowy ukrytej.

Odmienne konsekwencje procesowe przyjęto w skardze kasacyjnej.

Uznając, że art. 83 § 1 k.c. stanowi o dwóch czynnościach prawnych tj. pozornej

i ukrytej podnosi się, iż orzeczenie wydane w sprawie [...] dotyczy tylko umowy

sprzedaży jako umowy pozornej, a sądy orzekające w tej sprawie nie mogły – bez

narażenia się na zarzut orzekania ponad żądanie - stwierdzić nieważność umowy

ukrytej.

Rozważenia wymaga więc podstawowa kwestia, czy w art. 83 § 1 k.c. chodzi

rzeczywiście o dwie czynności prawne, czy też o jedną, połączoną czynność

prawną. Przyjęcie tej drugiej koncepcji oznacza, że dla ustalenia zakresu powagi

rzeczy osądzonej wynikającej z wyroku wydanego w sprawie [...] uzasadnione było

sięgnięcie do motywów orzeczenia.

Zgodnie przyjmuje się, że czynność ukryta nie jest nieważna tylko z tego

względu, że występuje wraz z nieważnymi pozornymi oświadczeniami woli,

natomiast nie ulega wątpliwości, iż czynność ukryta pozostaje w jakimś związku

z oświadczeniami woli wyrażanymi na zewnątrz. Jeśli w rozważanym przypadku

czynnością pozorna była umowa sprzedaży, a ukrytą – umowa zamiany, to

przecież jest oczywiste, iż w obu tych umowach wspólne jest to, że chodziło

o odpłatne przeniesienie własności tej samej nieruchomości. Już na tym

przykładzie widać, że tylko te oświadczenia woli ujawnione na zewnątrz są

nieważne, które pozostają w kolizji z oświadczeniami ukrytymi. Gdyby nie

uwzględnić ujawnionych na zewnątrz elementów oświadczenia woli (pozornych),

oświadczenie utajnione nie mogłoby być uznane za konstytuujące odrębną

czynność prawną z braku minimalnych elementów koniecznych do określenia

wynikających stąd skutków prawnych. Z tego też względu przyjąć należy, że droga

do rozwiązania tego dylematu prowadzi przez uwzględnienie reguł

wykładni

oświadczeń woli i ustalenie w ten sposób treści oświadczeń woli stron, które kreują

czynność prawną. Przy dokonywaniu tej wykładni nie można a limine wyłączyć

wszystkich oświadczeń wyrażanych „na zewnątrz”. Jeżeli strony w potajemnym

porozumieniu

zawarły

jakieś

odmienne

postanowienia

od

wyrażanych

„na zewnątrz”, to nie znaczy jeszcze, że wszystkie pozostałe ujawnione na

zewnątrz postanowienia, które nie są sprzeczne z tajnym porozumieniem,

pozbawione są doniosłości prawnej. W rezultacie takiej wykładni ustala się

miarodajne prawnie treść oświadczeń woli stron, które decydują o dokonaniu jednej

czynności prawnej. Za takim odczytaniem art. 83 § 1 k.c. przemawia jego treść.

W przepisie tym jest mowa tylko o jednej czynności prawnej, a mianowicie

o czynności dyssymulowanej. Zawarta w tym przepisie wzmianka o „innej

czynności prawnej” oznacza w istocie to, że strony chciały dokonać czynności

prawnej o innej treści niż rzeczywiście ujawniona. Pozornymi są więc nie wszystkie

oświadczenia woli ujawnione na zewnątrz (a więc czynność prawna pozorna),

a

tylko

te,

których

nie

da

się

pogodzić

z

postanowieniami

ukrytymi.

W konsekwencji bardziej przekonywujące jest stanowisko, że na tle art. 83 § 1

k.c. nie mamy do czynienia z dwiema czynnościami prawnymi, lecz z jedną

czynnością połączoną. Jeżeli więc przyjąć ten pogląd, który podziela skład

orzekający w niniejszej sprawie to ma rację Sąd Apelacyjny, iż dla prawidłowego

ustalenia zakresu powagi rzeczy osądzonej wynikającej z prawomocnego wyroku

wydanego w sprawie [...] niezbędne było sięgnięcie do motywów orzeczenia. Z

motywów tego orzeczenia wynika zaś, że prawomocne stwierdzenie nieważności

umowy zawartej w dniu 9.03.1985 r. sądy orzekające odniosły – przyjmując

koncepcję dwóch czynności prawnych – zarówno dla umowy pozornej, jak i ukrytej.

W przeciwnym razie nie byłoby możliwe uwzględnienie w tym procesie skargi

windykacyjnej. Jeśli przyjąć bardziej uzasadniony pogląd o jednej czynności

prawnej, to nie może być wątpliwości, iż określenie przez Sąd Apelacyjny zakresu

powagi rzeczy osądzonej, i w konsekwencji odrzucenie pozwu, było uzasadnione.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.