Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 204/07 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal; contract validity not challenged as bank approved misuse of funds.

Numero d'incarto III CSK 204/07
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court ruling that declared an investment loan contract void. The plaintiff, a cooperative member, argued the loan was invalid because funds were misused for a different investment, threatening his property rights upon the cooperative's bankruptcy. The court held that since the contract text did not specify the misuse and the bank's internal decision allowed it, the agreement itself was not legally contradictory.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 58 § 1, 58 § 2 k.c.; Art. 19 ust. 2, 3; Art. 208, 226 ust. 1 Pr. spółdz.; A contract is not void for violating mandatory provisions if the specific breach was not stipulated in the agreement's terms and the counterparty consented to the deviation.

Parole chiave

Generato dall'IA
invalidity of contract investment loan cooperative law bankruptcy proceedings misuse of funds cassation appeal statutory compliance

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 58 § 1 k.c.
nieważności przedmiotowej umowy; art. 58 § 1 k.c. w zw.
Art. 58 § 2 k.c.
czynność prawna jest sprzeczna z tymi przepisami; art. 58 § 2 k.c. przez jego
Art. 19 ust. 2 i 3 Pr. spółdz.
z uwagi na sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami art. 19 ust.
Art. 208 i 226 ust. 1 Pr. spółdz.
2 i 3 w zw. z art. 208 i 226 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze
Art. 1718 u.s.m.
nieruchomości obciąży wszystkie lokale wyodrębnione w budynku stosownie do art. 1718
Art. 313 ust. 2 pr. up. i n.
będącej odpowiednikiem zawartej w art. 313 ust. 2 pr. up. i n. Jak wynika z art.
Art. 1000 § 1 k.p.c.
Zgodnie z art. 1000 § 1 k.p.c., z
art. 58 k.c
nieważności przedmiotowej umowy; art. 58 § 1 k.c.
art. 189 k.p.c
art. 189 k.p.c. w żądaniu ustalenia nieważności spornej umowy. Przysługuje mu bowiem
art. 58 § 1 k.c
nieważności przedmiotowej umowy; art. 58 § 1 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 204/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Bankowi (...) S.A. II Oddział w K. i Syndykowi masy upadłości Spółdzielni

Mieszkaniowej „L.(...)” w K.

o ustalenie nieważności czynności prawnej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala skargę kasacyjną;

2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego pozwanego

Banku (…) S.A. II Oddział w K..

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 marca 2006 r., Sąd Okręgowy w K. ustalił, że umowa kredytu

inwestorskiego nr (…)/99 zawarta pomiędzy pozwanymi Spółdzielnią Mieszkaniową

„L.(...)” w K. i Bankiem (…) SA II Oddział w K. w dniu 22 grudnia 1999 r. jest nieważna

i orzekł o kosztach procesu.

Sąd ten ustalił, że powód jest członkiem pozwanej spółdzielni i przysługuje mu

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. W dniu 22 grudnia 1999 r.,

pozwani zawarli umowę kredytu inwestorskiego nr (…)/99 celem sfinansowania kosztów

inwestycji polegającej na budowie domu wielomieszkaniowego przy ul. M., w którym

znajduje się lokal będący przedmiotem spółdzielczego prawa przysługującego

powodowi, i M. Zaciągnięty kredyt, wbrew wynikającemu z umowy przeznaczeniu, za

zgodą i wiedzą banku wykorzystany został przez pozwaną spółdzielnię na spłatę

uprzednio zaciągniętego kredytu na sfinansowanie innej inwestycji. Z uwagi na

wysokość wkładów mieszkaniowych wniesionych przez członków spółdzielni nie było

podstaw

ekonomicznych

do

zaciągnięcia

kwestionowanego

kredytu.

Pozwana

spółdzielnia w chwili obecnej znajduje się w upadłości.

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd pierwszej instancji uznał,

że powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności tej umowy, ponieważ

istnieje realne zagrożenie, że z chwilą zakończenia postępowania upadłościowego

przysługujące mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu ulegnie przekształceniu w

prawo

odrębnej własności lokalu. W

konsekwencji hipoteka ustanowiona

na

nieruchomości obciąży wszystkie lokale wyodrębnione w budynku stosownie do art. 1718

w zw. z art. 44 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych

(jedn. tekst: Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. - dalej: „u.s.m.”).

W ocenie Sądu Okręgowego, przedmiotowa umowa jest nieważna na mocy art.

58 k.c. z uwagi na sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami art. 19 ust.

2 i 3 w zw. z art. 208 i 226 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze

(jedn. tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, póz. 288 ze zm. - dalej: „Pr. spółdz.”) w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 14 stycznia 2003 r. Przepisy te wprowadzają zakaz

dokonywania przez spółdzielnię jakichkolwiek obciążeń finansowych swoich członków

poza zakres wyznaczony wniesionymi przez nich wkładami mieszkaniowymi, w tym

obciążania hipoteką zakupionych przez nich lokali, pomimo uiszczenia przez nich

całości wkładu mieszkaniowego. Ponadto zaskarżona umowa jest sprzeczna z

zasadami współżycia społecznego ponieważ prowadzi do obciążenia hipoteką lokali

stanowiących własność członków spółdzielni, którzy sfinansowali w całości koszty

inwestycji. Za sprzecznością z zasadami współżycia społecznego przedmiotowej umowy

przemawia również – w ocenie Sądu Okręgowego - wprowadzenie z dniem 14 stycznia

2003 r. art. 6 ust. 4 u.s.m., zgodnie z którym spółdzielnia ma obowiązek wykorzystania

środków finansowych pochodzących z kredytu wyłącznie na potrzeby nieruchomości,

którą obciążono hipoteką ustanowioną celem jego zabezpieczenia.

Zaskarżonym wyrokiem, zapadłym w następstwie wniesienia apelacji przez

pozwany bank, Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że

powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu.

W ocenie Sądu drugiej instancji, powód nie ma interesu prawnego w rozumieniu

art. 189 k.p.c. w żądaniu ustalenia nieważności spornej umowy. Przysługuje mu bowiem

inny środek, chroniący wystarczająco jego interes prawny, wynikający z art. 42 i 43 ust.

5 u.s.m. Zarząd spółdzielni, w razie konieczności wyodrębnienia własności lokali,

określa - na drodze uchwały - przedmiot odrębnej własności lokali, w tym również

przypadający na nie stan zadłużenia. Powodowi przysługuje prawo kwestionowania

uchwały spółdzielni w tym przedmiocie. Zarządzenie określające odrębną własność

lokali zostało wydane przez syndyka masy upadłości pozwanej spółdzielni i przez wielu

jej członków zostało zaskarżone.

Sąd Apelacyjny uznał również, że z mocy art. 313 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego

2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm. -dalej: „pr. up. i

n.”), z chwilą zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, gasną wszystkie prawa

rzeczowe w tym również hipoteki, obciążające tą nieruchomość. Interes powoda nie

zostanie zatem naruszony.

Skarga kasacyjna oparta została na pierwszej podstawie z art. 398 3 § 1 k.p.c. W

ramach tej podstawy skarżący zarzucił naruszenie przepisów: art. 189 k.p.c. przez

błędną wykładnię i przyjęcie, że nie ma on interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia

nieważności przedmiotowej umowy; art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 19 ust. 2 i 3, 208 i 226 §

1 Pr. spółdz., obowiązujących przed ich uchyleniem przez ustawę z dnia 19 grudnia

2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 240, poz. 2058 ) przez ich niezastosowanie i pominięcie, że kwestionowana

czynność prawna jest sprzeczna z tymi przepisami; art. 58 § 2 k.c. przez jego

niezastosowanie i pominięcie sprzeczności przedmiotowej umowy z zasadami

współżycia społecznego, która wyraża się w tym, że jedynie część członków spółdzielni

odpowiadałaby za zobowiązania upadłej spółdzielni; art. 1718 w zw. z art. 44 ust. 4

u.s.m. poprzez ich niezastosowanie i art. 313 ust. 2 i 345 ust. 1 pr. up. i n. poprzez ich

błędną wykładnię.

W stanowisku wyrażonym na podstawie art. 3988 § 1 k.p.c., Prokurator Generalny

wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. nie jest uzasadniony. Interes prawny

w rozumieniu powyższego przepisu nie występuje, gdy powód może uzyskać ochronę

swoich praw w innym postępowaniu. Wypada zgodzić się z tezą skarżącego, że

powyższa

interpretacja

jest

ugruntowana

zarówno

w piśmiennictwie,

jak

i

w

orzecznictwie Sądu Najwyższego. Uznaje się bowiem powszechnie, że interes prawny w

rozumieniu art. 189 k.p.c. z reguły nie zachodzi wtedy, gdy osoba zainteresowana może

w innej drodze, np. w procesie o świadczenie, o ukształtowanie prawa lub stosunku

prawnego, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym, osiągnąć w pełni

ochronę swych praw (zob. np. wyrok z dnia 13 kwietnia 1965 r., II CR 266/64, OSPiKA

1966, Nr 6-8, poz. 166; wyrok z dnia 18 grudnia 1968 r., l PR 290/68, P i P 1969, z. 11,

s. 918; wyrok z dnia 6 czerwca 1997 r., II CKN 201/97, MoP 1998, Nr 2, s. 3; wyrok z

dnia 21 stycznia 1998 r., II CKN 572/97. niepubl.; wyrok SN z 9 maja 2000 r. IV CKN

686/00, niepubl.).

Przede wszystkim należy pamiętać, że problematyka bytu zabezpieczenia

hipotecznego nieruchomości w sytuacji jej podziału (a bezspornie wyodrębnienie

odrębnych własności lokali jest podziałem nieruchomości) uregulowana jest w art. 76

ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U.

z 2001 r. Nr 124, póz. 1361 ze zm. - dalej „u.k.w.h."). Zgodnie z jego treścią, hipoteka

obciążająca nieruchomość zabezpieczająca kredyt udzielony na budowę domów

mieszkalnych ulega podziałowi zgodnie z postanowieniami umowy. Do nieruchomości

spółdzielczych zastosowanie znajduje natomiast art 44 u.s.m., który jest przepisem

szczególnym w stosunku do art. 76 ust. 4 u.k.w.h. Przepis ten w brzmieniu pierwotnym

w ust.

stanowił,

nieruchomościach

że

z chwilą

stanowiących

ustanowienia

własność

odrębnej własności lokali

spółdzielni

mieszkaniowych,

w

hipoteki

obciążające te nieruchomości wygasają. Na spółdzielni spoczywał obowiązek

obciążenia hipoteką innej nieruchomości i w ten sposób zabezpieczenia kredytu (art. 44

ust. 2 u.s.m.). Przepis ten znajdował zastosowanie do hipotek istniejących w dniu

wejścia w życie ustawy. Analogiczne stanowisko, aprobowane w doktrynie, wyraził Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 lipca 2004 r., IV CK 568/03, (P.S.

2005, z. 3, s. 92). Również obecna treść tego przepisu, w brzmieniu ustalonym ustawą

dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o

zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 873), przewiduje wygaśnięcie

hipoteki obciążającej nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy w sytuacji podziału

nieruchomości (art. 44 ust. 21). Jak należy wnosić z ustalonego przez Sądy meriti stanu

faktycznego, nieruchomość przy ul. Mały Płaszów 6 została zabezpieczona hipoteką

przed dniem 23 kwietnia 2001 r. Dopiero jeśli spółdzielnia zaciągnie kredyt i

zabezpieczy go hipoteką po dniu 23 kwietnia 2001 r. wierzytelność zostanie podzielona

umowa pomiędzy wierzycielem a spółdzielnią i właścicielem lokalu w ten sposób, że

część kredytu obciążającego właściciela lokalu będzie wyodrębniona i zabezpieczona

hipoteką obciążającą nieruchomość lokalową (art. 44 ust. 4 u.s.m. w brzmieniu

pierwotnym).

Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał, że interes prawny powoda zabezpieczają

również przepisy art. 42 i 43 w zw. z art. 54 1 u.s.m. Zgodnie z art. 43 ust. 5 u.s.m.,

osoby, którym służy prawo żądania przeniesienia na nich własności poszczególnych

lokali, mają prawo zaskarżyć uchwałę zarządu spółdzielni określającej przedmiot

odrębnej własności lokali do sądu. Jak to stanowi art. 42 ust. 3 pkt 5 u.s.m., uchwała ta

m.in. określa przypadający na każdy lokal stan zadłużenia z tytułu kredytu wraz ze

skapitalizowanymi odsetkami. Podstawę zaskarżenia uchwały zarządu może stanowić

jej niezgodność z prawem lub naruszenie przez uchwałę interesu prawnego lub

uprawnienia osób zainteresowanych. W toku tego postępowania powód może zatem

kwestionować obciążenie jego lokalu kredytem wynikającym z zawarcia przedmiotowej

umowy. Jak wynika z ustaleń Sądów meriti, z tej drogi część członków pozwanej

spółdzielni skorzystała.

Nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 1718 w zw. z art. 44 ust. 4

u.s.m. Ocena zasadności tego zarzutu wiąże się ściśle z oceną zarzutu naruszenia 313

ust. 2 i 345 ust. 1 pr. up. i n. Jak stanowi art. 17 18 u.s.m., jeżeli w toku likwidacji,

postępowania upadłościowego albo postępowania egzekucyjnego z nieruchomości

spółdzielni, nabywcą budynku albo udziału w budynku nie będzie spółdzielnia

mieszkaniowa, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przekształca się w prawo

odrębnej własności lokalu lub we własność domu jednorodzinnego. Przepis ten

przewiduje inne źródło prawa odrębnej własności lokalu, niż art. 44, dochodzi tu bowiem

do powstania tego prawa z woli ustawodawcy, nie zaś na podstawie czynności prawnej

spółdzielni. Rację ma także skarżący, że z uwagi na treść art. 546 pr. up. i n., biorąc pod

uwagę

datę

ogłoszenia

upadłości

pozwanej

spółdzielni,

w

sprawie

znajdują

zastosowanie przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24

października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz.

512 ze zm. - dalej: „pr. up.”). Nie oznacza to jednak, że przepisy te nie zawierały normy

będącej odpowiednikiem zawartej w art. 313 ust. 2 pr. up. i n. Jak wynika z art. 118 w

zw. z art. 120 § 1 pr. up. w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 31 lipca

1997 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 października

1934 r. - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 117, póz. 751),

sprzedaż nieruchomości dokonana w postępowaniu upadłościowym ma te same skutki,

jakie ma sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 1000 § 1 k.p.c., z

chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności wygasają

wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych ciążące na

nieruchomości. Jak jednak wynika z powyższych rozważań, naruszenie tego przepisu

nie miało wpływu na kierunek rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że - w świetle

powyższych unormowań - nie zachodzi konieczność poszukiwania ochrony praw

powoda poprzez sięgnięcie po powództwo oparte na art. 189 k.p.c.

Nie są również zasadne zarzuty naruszenia art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 19 ust. 2 i

3, 208 i 226 § 1 Pr. spółdz., obowiązującymi w dacie zawarcia zaskarżonej umowy. Z

treści § 2 przedmiotowej umowy wynika bowiem, że kredyt udzielony został na

sfinansowanie inwestycji polegającej na budowie domu przy ul. M. Przeznaczenie

kredytu na sfinansowanie kosztów innej inwestycji wynikało zatem nie z treści tej

umowy, lecz z decyzji władz pozwanej spółdzielni. W tej sytuacji nie sposób przypisać

samej umowie zarzutu sprzeczności z prawem. Należy w tym miejscu zauważyć, że

Sądy obu instancji nie ustaliły nawet, że już w momencie zawierania kwestionowanej

umowy, pomiędzy pozwanymi istniało porozumienie co do innego, niż wynikający z

umowy, przeznaczenia kredytu.

Z tych samych przyczyn nie można uznać za uzasadniony zarzutu naruszenia art.

58 § 2 k.c. Sama treść kwestionowanej umowy nie jest bowiem sprzeczna z zasadami

współżycia społecznego.

Mając powyższe względy na uwadze, jak również treść art. 398 14 k.p.c., należało

skargę kasacyjną oddalić.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 w zw. z

art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c., kierując się szczególnymi okolicznościami sprawy.