Supreme Court dismisses appeal regarding inheritance of agricultural land, ruling it was already state-owned and not part of the estate.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially dismissed the cassation appeal, upholding the lower court's rejection of the claim to inherit agricultural land. The applicant argued that the land formed part of the estates of the deceased parents, but the court found that under the 1971 Agricultural Holdings Law, the land had already been transferred to the heirs in 1971. Consequently, the deceased mother was not the owner at her death, and the land could not be subject to inheritance proceedings.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1 ust. 1 u.w.g.r.; Art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r.: Where agricultural land was transferred to heirs under the Agricultural Holdings Law, it does not form part of the estate of a subsequent deceased spouse, as the transfer extinguished the predecessor's ownership rights.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 18/07
POSTANOWIENIE
Dnia 22 sierpnia 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)
SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z wniosku L.S.
przy uczestnictwie W.R. i J.S.
o stwierdzenie nabycia spadku po K.S.
i dział spadku po L.S. i K.S.,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym
w dniu 22 sierpnia 2007 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt [...],
1. odrzuca skargę kasacyjną w części zaskarżającej
oddalenie apelacji w zakresie oddalenia wniosków
o dział spadku;
2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części.
Uzasadnienie
L.S. – syn L.S., zmarłego w dniu 17 lipca 1973 r. oraz K.S., zmarłej w dniu
23 października 1991 r. - wnosił o stwierdzenie nabycia spadku po matce K.S. oraz
dokonanie działu spadku po ojcu L.S. oraz po matce K.S., twierdząc, że w skład
spadku po ojcu i po matce wchodzi gospodarstwo rolne.
Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z dnia 31 marca 2005 r. stwierdził, że
spadek po K.S. nabyli na podstawie ustawy syn L.S. (wnioskodawca) w ½ części
oraz wnuki W.R. i J.S. (uczestnicy postępowania, którzy są dziećmi zmarłego w
dniu 27 listopada 1989 r. S.S. - drugiego syna K.S.) każdy po ¼ części.
Sąd Rejonowy oddalił wniosek o dział spadku stwierdzając, że w jego skład nie
wchodzi majątek podlegający podziałowi. Z akt sprawy o stwierdzenie nabycia
spadku po L.S. jednoznacznie wynika, że w chwili jego śmierci w skład spadku
wchodziło jedynie posiadanie gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo rolne na
podstawie aktów własności ziemi wydanych w 1980 r., zgodnie z przepisami ustawy
z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych,
dalej jako „ustawa z dnia 26 października 1971 r.” lub „u.w.g.r.” (Dz.U. Nr 27,
poz.250 ze zm.) przeszło z dniem 4 listopada 1971 r. na własność wnioskodawcy i
jego małżonki oraz S.S. i jego małżonki. Wniosek o dział spadku po L.S. oraz po
K.S. podlegał więc oddaleniu, bowiem jest okolicznością bezsporną, że
gospodarstwo rolne, składające się z działek wymienionych w aktach własności
ziemi wydanych na rzecz synów L. i K. małżonków S. nie wchodzi w skład spadku i
brak jest innego majątku, który podlegałby działowi.
Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 31 stycznia 2006 r. oddalił
wniesioną od tego postanowienia apelację wnioskodawcy, podzielając ustalenia i
ocenę prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy. Podkreślił, że dokonywanie
odmiennych ustaleń, niż to wynika z treści aktów własności ziemi nie jest
dopuszczalne, albowiem wyłączona jest sądowa ich kontrola.
Skarga kasacyjna wnioskodawcy, w której jako wartość przedmiotu
zaskarżenia wskazana została – tak jak we wniosku (k. 2 i 6) kwota 74 902 zł
(k. 83) oparta została na podstawie:
-
naruszenia prawa materialnego – art.1 ust. 1 u.w.g.r. przez uznanie, że na
podstawie aktów własności ziemi wydanych w 1980 r. wnioskodawca i jego
małżonka oraz brat wnioskodawcy S.S. i jego małżonka nabyli z mocy prawa
własność spornych nieruchomości,
-
naruszenia prawa procesowego – art. 365 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie,
że prawomocnym postanowieniem z dnia 9 czerwca 2004 r. Sąd Okręgowy
w K. stwierdził, że spadek po L.S. (ojcu wnioskodawcy) na podstawie
testamentu z dnia 5 lipca 1973 r. nabyli synowie: L.S. w 37 451/38 801
częściach oraz S.S. w 1350/38 801 częściach wraz z należącym do spadku
udziałem w gospodarstwie rolnym, co oznacza – i jest wiążące w
rozpoznawanej sprawie – że w chwili śmierci L.S. był właścicielem
gospodarstwa rolnego. Skarżący podniósł, że nie uwzględnienie tego
postanowienia skutkowało bezzasadnym uznaniem, że L. i K. małżonkowie
S. nie pozostawili po sobie majątku podlegającego podziałowi,
-
naruszenia prawa procesowego – art. 2 § 1 i art. 618 § 1 i 2 k.p.c., a także
art. 618 § 1 – 3 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. przez nierozpoznanie sporu
dotyczącego prawa własności spornego gospodarstwa rolnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. skarga kasacyjna nie przysługuje
w sprawach dotyczących zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość
przedmiotu
zaskarżenia
jest
niższa
niż
sto
pięćdziesiąt
tysięcy
złotych.
Skoro wskazana w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa
od 150 000 zł, to w części zaskarżającej oddalenie apelacji w zakresie oddalenia
wniosków o dział spadku jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu (art. 398 6 § 3
k.p.c.).
Skarga kasacyjna w pozostałym zakresie, a więc dotyczącym oddalenia
apelacji od rozstrzygnięcia oddalającego wniosek o stwierdzenie, że w skład
spadku po K.S. wchodzi udział w gospodarstwie rolnym podlegała na podstawie art.
38914 k.p.c. oddaleniu jako nie uzasadniona z następujących przyczyn:
W
orzecznictwie
Sądu
Najwyższego
utrwalone
jest
stanowisko,
że po wejściu w życie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie
niektórych ustaw, dalej jako „ustawa z dnia 19 października 1991 r.” (Dz.U. Nr 107,
poz. 464), czyli po dniu 1 stycznia 1992 r., stała się niemożliwa kontrola
administracyjna, ani też sądowa, decyzji administracyjnych wydanych przed dniem
6 kwietnia 1982 r., stwierdzających nabycie przez rolnika z mocy prawa - na
podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. - własności nieruchomości
rolnych, czyli decyzji zwanych aktami własności ziemi.
Pogląd taki wypowiedziany został m.in. w uchwale z dnia 30 czerwca 1992 r.
III CZP 73/92 (OSNCP 1992, z. 11, poz. 201), w uchwale z dnia 28 stycznia 1993 r.
III CZP 167/92 (OSNCP 1993, z. 6, poz. 105), a także w uzasadnieniu wyroku
z dnia 3 lutego 1994 r. II CRN 161/93 (nie publ.). Sąd Najwyższy w składzie
rozstrzygającym skargę kasacyjną przychyla się w pełni do wyrażanego dotychczas
poglądu i przytaczanych na jego uzasadnienie argumentów, co do braku
możliwości kontrolowania przez sądy decyzji administracyjnych (aktów własności
ziemi) po wejściu w życie powołanego art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
Przepis ten, podkreślając § 4 art. 8 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie
ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności
gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81) i postanawiając, że do ostatecznych
decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. nie stosuje
się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia
postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, wyłączył
zarówno
administracyjną,
jak
i
sądową
kontrolę.
Artykuł
ustawy
z 19 października 1991 r. nie daje żadnych podstaw do wniosku, że ustawodawca,
wyłączając kontrolę administracyjną, wprowadził, czy też rozszerzył, zakres kontroli
sądowej.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 marca 1994 r., III CZP 18/94 (OSNC
1994, nr 10, poz. 186) stwierdził, że wyłączenie dopuszczalności wzruszenia
ostatecznych decyzji administracyjnych, wydanych na podstawie ustawy z dnia
26 października 1971 r., obejmuje również sytuacje, w których organ administracji
wydał w różnych datach dwie decyzje dotyczące tego samego przedmiotu
uwłaszczenia, na rzecz dwóch różnych osób. W uchwale tej Sąd Najwyższy
podkreślił jednocześnie, że powstały między tymi osobami spór o własność
rozstrzyga sąd powszechny w postępowaniu, w którym jego rozstrzygnięcie jest
niezbędne do załatwienia sprawy. Stanowisko to – zważywszy na podniesione
argumenty – zasługuje na akceptację.
W rozpoznawanej sprawie na sporne gospodarstwo rolne nie zostały wydane
dwa akty własności ziemi, które stwierdzałyby jej nabycie przez dwóch różnych
„właścicieli". Nie zaistniał zatem spór o własność, który powodowałby konieczność
jego rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym. Sąd Okręgowy nie mógł więc
naruszyć art. 2 § 1 i art. 618 § 1 i 2, art. art. 618 § 1 – 3 k.p.c. w zw. z art. 688
k.p.c., a także art.1 ust. 1 u.w.g.r. przez ich niezastosowanie. K.S. w chwili śmierci,
tj. w dniu 23 października 1991 r. nie była właścicielką gospodarstwa rolnego, ani
nawet jej posiadaczką. Gospodarstwo rolne na podstawie aktów własności ziemi z
mocy ustawy nabyli z dniem 4 listopada 1971 r. jej synowie. Nie było zatem
podstaw do stwierdzania, że w skład spadku po K.S. wchodzi gospodarstwo rolne i
orzekanie
o
dziedziczeniu
tego
gospodarstwa.
Zawarte
w
zaskarżonym
postanowieniu rozstrzygnięcie w części dotyczącej wniosku o stwierdzenie nabycia
spadku po K.S. w niczym nie narusza także art. 365 § 1 k.p.c., bowiem wydane w
sprawie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po L.S. nie ma mocy
wiążącej dla stwierdzenia nabycia spadku po K.S.
Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji.