Supreme Court dismisses appeal against inheritance acquisition ruling due to procedural time bar under Civil Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by Ewa S., who sought to change a 1974 inheritance acquisition decision excluding her niece Nina K. The court held that as the legal successor of Tomasz S., a participant in the original proceedings, Ewa S. was bound by the one-year limitation period for filing a change request under Article 679 § 1 of the Civil Procedure Code. Since the lower courts correctly applied this preclusion without needing to determine the specific scope of Tomasz S.'s heirs, the decision was final and binding.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 679 § 1 k.p.c.; Art. 679 § 2 k.p.c.: A legal successor of a participant in inheritance proceedings is subject to the same time limits and preclusion rules as the original participant regarding requests to change the acquisition decision.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 17/11
POSTANOWIENIE
Dnia 25 listopada 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku Ewy S.
przy uczestnictwie Niny K., Barbary S., Karoliny S.
i Grażyny N.-S.
o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po Bolesławie S.,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 25 listopada 2011 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Okręgowego
z dnia 21 września 2010 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Ewa S. we wniosku z 10 czerwca 2009 r. zażądała zmiany postanowienia z
31 stycznia 1974 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po Bolesławie S., wydanego
przez Sąd Rejonowy , wskazując, że wymieniona w postanowieniu Nina K. nie jest
spadkobiercą Bolesława S., bo nie jest jego córką.
Uczestniczka Nina K. wniosła o oddalenie wniosku. Twierdziła, że jej
biologicznym ojcem jest spadkodawca Bolesław S., chociaż w jej metryce
urodzenia figurują inne dane.
Postanowieniem z 21 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację
wnioskodawczyni od postanowienia z 28 stycznia 2010 r., którym Sąd Rejonowy
oddalił wniosek.
Za podstawę rozstrzygnięć Sądy obu instancji przyjęły ustalenie, że
postanowieniem z 31 stycznia 1978 r. Sąd Rejonowy, sygn. akt I Ns 2720/77,
stwierdził, iż spadek po Bolesławie S., zmarłym 31 maja 1974 r., na podstawie
ustawy, wprost dziedziczą: wdowa Maria S. oraz dzieci Tomasz S. i Nina K. po 1/3
części. Postanowienie zostało ogłoszone w obecności m. in. Tomasza S.
Spadkodawca Bolesław S. wielokrotnie mówił członkom swojej rodziny, że
Nina K. nie jest jego córką, ale nikt z rodziny nie przywiązywał wagi do tych
wypowiedzi.
Z
przekazów
rodzinnych
wnioskodawczyni
wiedziała
o wątpliwościach co do pochodzenia Niny K., a 9 lipca 2008 r. przesłała do Sądu
Rejonowego do akt zakończonego postępowania faks, w którym poinformowała, że
Nina K. nie była córką Bolesława S.
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 679 § 1 k.p.c. dowód, że osoba,
która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział
w
spadku
jest
inny
niż
stwierdzony,
może
być
przeprowadzony
tylko
w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Ten, kto był
uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany
postanowienia spadkowego, tylko wówczas, gdy żądanie opiera na podstawie,
której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed
upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możliwość. Ograniczenie czasowe, gdy
chodzi o uprawnienie do złożenia wniosku przewidziane w art. 679 k.p.c., dotyczy
także spadkobiercy uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.
Wnioskodawczyni jako córka Tomasza S. nie może być w lepszej sytuacji niż jej
poprzednik prawny, wstąpiła bowiem w ogół praw i obowiązków swojego ojca. Do
rozpoczęcia biegu terminu przewidzianego w art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c. nie
jest
wymagane,
by
osoba
zainteresowana
dysponowała
dokumentem
potwierdzającym w sposób niewątpliwy, że osoba, która uzyskała stwierdzenie
nabycia
spadku
tej okoliczności.
nie
jest
spadkobiercą.
Wystarczy
sama
Uczestnicy
postępowania
zakończonego
świadomość
postanowieniem
z 31 stycznia 1978 r. byli informowani przez spadkodawcę, że Nina K. nie jest jego
córką, ale w toku postępowania spadkowego nie przedłożyli do akt odpisu
skróconego jej aktu urodzenia. Wiedzieli, jaka jest treść orzeczenia wydanego
w sprawie spadkowej i nie zaskarżyli go. Motywy, którymi kierowali się nie
podejmując takich działań, są prawnie irrelewantne. Termin przewidziany w art.
679 § 1 zdanie drugie k.p.c. dla uzyskania zamiany postanowienia spadkowego dla
nich upłynął. Wnioskodawczyni miała wiedzę o wątpliwościach odnośnie do
pochodzenia Niny K. przez okres dłuższy niż jeden rok przed złożeniem wniosku o
zmianę postanowienia spadkowego, na co wskazuje treść faksu wysłanego przez
nią do Sądu 9 lipca 2008 r. i jej zeznania. Skoro złożyła wniosek po upływie
terminu z art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c., to podlegał on oddaleniu bez weryfikacji
twierdzeń wnioskodawczyni.
Sąd Okręgowy zaakceptował pogląd Sądu Rejonowego, że roczny termin do
złożenia wniosku o zmianę postanowienia spadkowego, przewidziany przez art.
679 k.p.c. dla uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, dotyczy
także jego spadkobiercy i podał, że skoro nie zachodzą przesłanki, od których
zależy
sama
dopuszczalność
przeprowadzenia
postępowania
o
zmianę
postanowienia spadkowego, to nie ma podstaw do badania, czy Nina K. była córką
spadkodawcy. Z zeznań wnioskodawczyni wynika, że członkowie rodziny wiedzieli,
iż Nina K. mogła nie być córką Bolesława S., bo tak mówił sam spadkodawca.
Słyszała o tym także druga żona spadkodawcy, ale w to nie wierzyła, i tak samo
żona syna spadkodawcy - Tomasza S. Wnioskodawczyni wiedziała o tym od
zawsze. W ocenie Sądu Okręgowego, wiedza na temat tej okoliczności, nawet nie
potwierdzona
dowodami,
wystarczyła
do
podjęcia
działań
w
celu
np.
zweryfikowania prawidłowości wydanego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia
spadku. Wnioskodawczyni wystąpiła o zmianę postanowienia spadkowego dopiero
po wydaniu jej aktu urodzenia Niny K., a to oznacza, że złożyła wniosek z
uchybieniem terminowi ustalonemu w art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c.
W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego z 21 września
2010 r. wnioskodawczyni zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa
materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), to jest: - art. 926 § 1 k.c. i art. 926 § 2 k.c.
poprzez
niewłaściwe
zastosowanie
i
przyjęcie,
że
wnioskodawczyni
jest
spadkobiercą Tomasza S., chociaż osoby powołane przez Tomasza S. w
testamencie, wśród których nie było skarżącej, nie odrzuciły spadku oraz z
naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na
wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.); - art. 679 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że
wnioskodawczyni, która nie była uczestnikiem postępowania prowadzonego przez
Sąd Rejonowy do sygn. akt l Ns 2720/77 i która nie dziedziczy po uczestnikach
tego postępowania, może żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie
spadku jedynie w okresie jednego roku odkąd dowiedziała się o podstawie zmiany
postanowienia, jak również, że nie może żądać zmiany stwierdzenia nabycia
spadku, jeżeli podstawa żądania mogła zostać powołana przez uczestników
postępowania; - art. 233 § 1 i
art. 670 k.p.c., prowadzące do przyjęcia, że
skarżąca jest spadkobiercą uczestnika postępowania jak również, że uczestnicy
postępowania
prowadzonego
przez
Sąd
Rejonowy sygn. akt l Ns 2720/77
wiedzieli, że Nina K. nie jest córką Bolesława S. i mieli możność podniesienia tego
zarzutu, skutkiem czego skarżąca złożyła wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia
spadku z uchybieniem terminu jednego roku wskazanego w art. 679 § 1 k.p.c.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie
sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie
także postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku nie jest
spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być
przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia
nabycia spadku. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie
nabycia
spadku,
tylko
wówczas
może
żądać
zmiany
postanowienia
stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł
powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od
dnia, w którym uzyskał tę możliwość (art. 679 § 1 k.p.c.). Wniosek o wszczęcie
postępowania o zmianę stwierdzenia nabycia spadku może zgłosić każdy
zainteresowany (art. 679 § 2 k.p.c.).
Sądy obu instancji trafnie wskazały, że uregulowanie przewidziane w art. 679
§ 1 zdanie drugie k.p.c. odnosi się tak do uczestników postępowania o stwierdzenie
nabycia spadku, jak i do ich następców prawnych. W dotychczasowym
orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że spadkobiercy w odniesieniu do
praw i obowiązków wchodzących w skład spadku znajdują się w takiej samej
sytuacji w zakresie postępowania, jak spadkodawca i mogą wykorzystywać tylko te
środki, które mógłby wykorzystać spadkodawca. Ich także zatem dotyczy
przewidziana przez art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c. prekluzja odnosząca się do
zgłaszania twierdzeń i wniosków, które by mogły wpłynąć na rozstrzygnięcie
w sprawie
o
zmianę
postanowienia
o
stwierdzającego
nabycie
spadku
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2001 r., II CKN 784/00,
OSNC 2001, nr 7-8, poz. 118; z 2 grudnia 1997 r., II CKN 492-97, niepubl.
i uchwałę Sądu Najwyższego z 21 marca 2001 r., III CZP 4/01, OSNC 2001, nr 10,
poz. 144).
Sądy obu instancji w odniesieniu do wnioskodawczyni zastosowały art. 679
§ 1 zdanie drugie k.p.c. i wskazały, że jej także dotyczy termin przewidziany przez
ten przepis, a ograniczający możliwość skutecznego złożenia wniosku o zmianę
postanowienia spadkowego. Zastosowanie w odniesieniu do wnioskodawczyni art.
679 § 1 zdanie drugie k.p.c. nie zostało poprzedzone ustaleniem, że jest ona
następcą prawnym (spadkobiercą) Tomasza S., który uczestniczył w postępowaniu
o stwierdzenie nabycia spadku po Bolesławie S. Sądy obu instancji nie poczyniły
zresztą jakichkolwiek ustaleń na temat kręgu spadkobierców Tomasza S. Trafnie
zatem skarżąca zarzuca, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z
naruszeniem art. 679 § 1 zdanie drugie k.p.c., do którego doszło w związku z
brakiem ustaleń faktycznych, które by pozwoliły na ocenę, czy przepis ten ma
zastosowanie w sprawie. Gdyby okazało się, że wnioskodawczyni nie należy do
kręgu następców prawnych Tomasza S., to jej legitymacja w sprawie podlegałaby
ocenie na podstawie art. 679 § 2 k.p.c.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 15 k.p.c. oraz art. 108 § 2
k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.