Supreme Court allows acquisition by prescription by ordering lower court to count predecessor's possession time.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially allowed the cassation appeal by overturning the district court's dismissal of the acquisition by prescription claim. The lower court rejected the claim because the applicant, acting in bad faith after receiving a deed, had not possessed the land long enough under the relevant civil code article. The Supreme Court ruled that the court must determine the actual beneficiary and the exact moment of acquisition, regardless of who filed the request, and must automatically include the predecessor's possession time when a transfer of possession occurred during the prescription period.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 172 k.c.; Art. 176 k.c.; Art. 610 § 1 k.p.c.; Art. 670 k.p.c.; Art. 677 k.p.c.; Art. 398 k.p.c.: The court must ascertain the actual beneficiary and the precise moment of acquisition by prescription, and must of its own motion include the possession time of the predecessor when a transfer of possession occurred during the running of the prescription period.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 156/12
POSTANOWIENIE
Dnia 20 lutego 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
w sprawie z wniosku D. Ł.
przy uczestnictwie J. J.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 lutego 2013 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
z dnia 7 listopada 2011 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do
ponownego
pozostawiając
rozpoznania
temu
Sądowi
Sądowi
postępowania kasacyjnego.
Okręgowemu
rozstrzygnięcie
o
w
K.,
kosztach
Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy w W. oddalił wniosek D.
Ł. o stwierdzenie nabycia z dniem 11 stycznia 2008 r. przez zasiedzenie własności
nieruchomości o pow. 0,97 ha, położonej w P., stanowiącej działkę gruntu o
numerze ewidencyjnym 547/3. Z ustaleń wynika, że dokonany został nieformalny
podział działki leśnej nr 547 na trzy równe części, z których środkową działkę
oznaczoną obecnym numerem 547/2 objęli w posiadanie S. i E. B., zaś działkę nr
547/3 – J. i M. N. W 1976 r. uzyskali oni akty własności ziemi na posiadane działki.
S. B. w dniu 11 stycznia 1988 r. przekazał aktem notarialnym gospodarstwo rolne,
w tym działkę nr 547/2, D. Ł. Własność działki nr 547/3 uzyskała w dniu 14 maja
1989 r. W. N., która 28 marca 2008 r. sprzedała ją J. J. Sąd Rejonowy uznał, że
faktyczne posiadanie działek odpowiadało stanowi prawnemu i wobec tego, że
wnioskodawczyni nie wykazała, aby posiadała działkę nr 547/3, oddalił wniosek.
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił
apelację wnioskodawczyni od powyższego postanowienia. Sąd ten poczynił
odmienne ustalenia dotyczące posiadania spornej działki. Wynika z nich, że
posiadanie nieruchomości nie odpowiadało stanowi wynikającemu z aktów
własności ziemi. Samoistnym posiadaczem działki leśnej, oznaczonej obecnie nr
547/3, był już w latach 70-tych ubiegłego wieku S. B., początkowo ze swoją żoną.
Po jej śmierci opiekowała się nim D. Ł., która zajmowała się również jego
gospodarstwem rolnym, w tym działką leśną. Działkę tę objęła w samoistne
posiadanie w dniu 11 stycznia 1988 r. po przekazaniu jej przez S. B., w formie aktu
notarialnego, gospodarstwa. Od tego czasu wnioskodawczyni w imieniu własnym
użytkowała działkę nr 547/3, dbając o nią w niezbędnym zakresie i dokonując
okresowej wycinki drzew.
Sąd Okręgowy uznał jednak, że wnioskodawczyni nie nabyła własności tej
działki przez zasiedzenie, bowiem do czasu wyzucia jej z posiadania przez W. N.,
co nastąpiło w 2007 r., nie upłynął okres przewidziany w art. 172 k.c. Samoistne
posiadanie wnioskodawczyni trwało od stycznia 1988 r. W ocenie Sądu, była ona
posiadaczem w złej wierze, pomimo nabycia nieruchomości aktem notarialnym.
Wnioskodawczyni powinna bowiem wiedzieć, że nie posiada do użytkowanej przez
nią działka działki tytułu prawnego. Działka ta jest oznaczona numerem 547/3,
chociaż w akcie notarialnym wymieniona jest działka nr 547/2. Rozbieżność tę
można było łatwo ustalić, choćby na podstawie wyrysu z mapy ewidencyjnej.
Działka nr 547/2 znajduje się bowiem w środkowej części dawnej działki nr 547, a
użytkowana przez nią działka nr 547/3 – stanowi jej skrajną część. Skoro zatem
wnioskodawczyni wiedziała, lub powinna była wiedzieć, że włada działką nr 547/3
bez tytułu prawnego, była jej posiadaczem samoistnym w złej wierze, a do utraty
posiadania w 2007 r. nie upłynął 30-letni okres zasiedzenia. Sąd Okręgowy uznał
również, że wnioskodawczyni nie może do okresu swojego posiadania doliczyć
posiadania jej poprzednika prawnego, bowiem takiego wniosku nie złożyła, a sąd
nie jest uprawniony do takiej oceny z urzędu.
W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983
§ 1 k.p.c., wnioskodawczyni D. Ł., zaskarżając w całości postanowienie Sądu
Okręgowego zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art. 176 § 1 zd. 2 k.c.
poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że dla doliczenia czasu
posiadania poprzednika, potrzebnego dla ustalenia zasiedzenia, konieczne jest
złożenie wyraźnego wniosku w toku postępowania o stwierdzenia nabycia
własności
nieruchomości
przez
zasiedzenie;
naruszenie
przepisów
prawa
postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 610 § 1 zd.
1 w związku z art. 670, 677 oraz 391 i art. 13 § 2 k.p.c. poprzez przyjęcie związania
sądu datą wskazaną przez wnioskodawczynię jako początek biegu zasiedzenia,
a w konsekwencji oddalenia wniosku pomimo ustalenia, że suma okresów
samoistnego
posiadania
nieruchomości
przez
wnioskodawczynię
oraz
jej
poprzednika pozwalała na stwierdzenie nabycia prawa własności nieruchomości
przez zasiedzenie.
W konkluzji wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznana.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zarówno w doktrynie, jak i judykaturze przyjmuje się, że w postępowaniu
o stwierdzenie zasiedzenia obowiązkiem sądu jest ustalenie uprawnionego
beneficjenta, chociażby nie była to osoba wskazana we wniosku, oraz chwili,
w której nabycie własności nastąpiło. Związanie granicami żądania nie dotyczy
bowiem osoby, która nabyła własność w drodze zasiedzenia, ani chwili, w jakiej to
nastąpiło (por. uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1986 r., III CZP 28/96,
OSNC 1987, nr 5-6, poz. 74; postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 września
1998 r, III CKN 608/98, niepubl.; z 10 stycznia 2002 r. I CZ 194/01, niepubl.;
z 7 października 2005 r., IV CK 133/05, niepubl.; z 18 marca 2010 r., V CSK
314/09, niepubl.). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że
merytoryczne przesłanki zasiedzenia są nierozerwalnie związane z treścią
orzeczenia i oznaczają, że nabywcą nieruchomości jest osoba wskazana w jego
sentencji, oraz, że w chwili zamknięcia rozprawy nie było innych osób, które nabyły
własność nieruchomości w drodze zasiedzenia. Pogląd ten należy podzielić, brak
związania żądaniem wniosku, gdy chodzi o osobę, która nabyła własność, oraz
o datę, w jakiej to nastąpiło, wynika bowiem z przepisów art. 610 w związku z art.
670 i art. 677 § 1 k.p.c. Trzeba zwrócić uwagę na cel postępowania o stwierdzenie
zasiedzenia, którym jest stwierdzenie, czy co do objętej żądaniem rzeczy zaistniały
określone w art. 172 k.c. przesłanki prowadzące do nabycia własności w drodze
zasiedzenia, a zatem, czy rzecz ta była przedmiotem samoistnego posiadania
przez określony w ustawie okres, którego długość zależy od istnienia dobrej lub złej
wiary. Orzeczenie wydane w tym postępowaniu ma charakter deklaratywny
i stwierdza jedynie stan prawny powstały na skutek zaistnienia tych przesłanek,
zasiedzenie bowiem następuje, w razie ich spełnienia, z mocy ustawy. Przepis art.
176 k.c. ponadto uprawnia posiadacza do doliczenia do czasu, przez który sam
posiada, czas posiadania swego poprzednika, jeżeli podczas biegu zasiedzenia
nastąpiło przeniesienie posiadania. Jeżeli zatem z ustalonych okoliczności
faktycznych wynika, że w okresie biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie
posiadania, a łączny czas posiadania obecnego posiadacza samoistnego i jego
poprzednika prowadzi do zasiedzenia, to doliczenie okresu poprzednika sąd
powinien uwzględnić z urzędu i nie jest w tym zakresie związany żądaniem
wniosku.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15
w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
db