Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 156/07 Generato dall'IA

Supreme Court dismissed appeal; State cannot transfer land without auction despite internal regulations.

Numero d'incarto III CSK 156/07
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by R. S.A. against a lower court ruling that rejected the claim for free establishment of perpetual usufruct and transfer of ownership of state land. The plaintiff argued that internal ministerial regulations authorized the free transfer, but the court found these lacked legal force against the State. The court held that the Land Management Act requires an auction for such transfers, and internal regulations cannot override statutory procedures or the principle that state property must be managed according to public law.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniem nieruchomości; art. 140 k.c.: Internal regulations of a state enterprise cannot authorize the free transfer of state land to a third party without compliance with the mandatory auction procedure prescribed by the Land Management Act.

Parole chiave

Generato dall'IA
state property transfer perpetual usufruct auction requirement internal regulations Land Management Act civil code ownership cassation appeal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o likwidacji Spółdzielni "P." (Dz. U. Nr 21, poz. 125)
Uchwała Rady Ministrów nr 172 z dnia 29 października 1991 r.
ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości
przetargu, mimo że ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości
Kodeks cywilny (k.c.)
art. 140 k.c.
i art. 140 k.c. Powołując się na tę podstawę wniósł
art. 140 k.c
w zw. z art. 46 ust. 1 u.p.p. i art. 140 k.c. Powołując się na tę podstawę wniósł
art. 39814 k.p.c

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 70/95
III CZP 70/95 (OSNC 1995, nr 10 poz.
III CZP 17/95
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1995 r., III CZP 17/95, OSNC 1995,

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 156/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Strus

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. S.A. z siedzibą w W.,

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Skarbu Państwa

i Starostę T.

o nakazanie złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 15 listopada 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy w N. oddalił powództwo

o nakazanie Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Ministra Skarbu Państwa

i Starostę T., aby złożył oświadczenie o nieodpłatnym ustanowieniu na rzecz

powoda użytkowania wieczystego gruntu oraz o nieodpłatnym przeniesieniu na

jego rzecz własności znajdujących się na nim budynków i nie obciążył powoda

kosztami procesu.

Sąd ustalił, że dochodzone roszczenie dotyczy nieruchomości położonej

w Z. przy ul. Z. 2, oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 102/3 o pow. 781 m2

oraz działka ewidencyjna nr 102/5 o pow. 167 m 2, dla której Sąd Rejonowy w Z.

prowadzi księgę wieczystą nr […]. W wymienionej księdze jest wpisany jako

właściciel nieruchomości Skarb Państwa - Starosta Powiatu T.

Na podstawie decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia 21 stycznia

1987 r. wymieniona nieruchomość wraz z budynkiem Klubu […] została przekazana

nieodpłatnie w użytkowanie wieczyste […] Spółdzielni Wydawniczej „P. "Z dniem 6

kwietnia 1990 r. „P." została postawiona w stan likwidacji na podstawie ustawy z

dnia 22 marca 1990 r. o likwidacji Spółdzielni „P." (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Zgodnie

z uchwałą Rady Ministrów nr 172 z dnia 29 października 1991 r. (MP nr 3, poz. 13)

część majątku likwidowanej Spółdzielni przejął Skarb Państwa w celu utworzenia

spółki akcyjnej Skarbu Państwa.

Zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 1991 r. Minister Przemysłu i Handlu

utworzył z dniem 1 maja 1991 r. - wykorzystując przejęty przez Skarb Państwa

majątek

zlikwidowanej

„P."

-

przedsiębiorstwo

państwowe

pod

nazwą

Przedsiębiorstwo „R". Na podstawie zarządzenia z dnia 20 stycznia 1992 r.,

zmieniającego pierwotne zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu, utworzone

Przedsiębiorstwo zostało nieodpłatnie wyposażone w nieruchomości, wymienione

w załączniku nr 3 do zrządzenia zmieniającego, w ten sposób, że grunty oddano

mu w użytkowanie wieczyste, a znajdujące się na nich budynki – na własność. W

przytoczonym załączniku została wymieniona nieruchomość w Z. przy ul. Z. 2.

Dnia 14 października 1991 r. pomiędzy komisją likwidacyjną „P." a

przedstawicielem Ministra Przemysłu i Handlu została zwarta umowa, której § 7

stanowi, że ilekroć z mocy prawa, umowy lub zwyczaju dla skutecznego przejęcia

wymagana jest zgoda wierzyciela, zgoda organu administracji państwowej lub

organu samorządu, zmiana decyzji administracyjnej, wygaszenie prawa strony

przekazującej i ustanowienie w to miejsce prawa strony przejmującej, z

odpowiednim wnioskiem wystąpi strona przejmująca, a strona przekazująca nie

będzie uchylać się od niezbędnego współdziałania.

Na podstawie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów nr 30 z dnia 24 stycznia

1992 r. oraz aktu notarialnego z dnia 24 marca 1992 r., który został sporządzony na

podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.), Przedsiębiorstwo „R." zostało

przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa „R." S.A., która przejęła

cały majątek przekształconego przedsiębiorstwa.

Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw do uwzględnienia powództwa.

W chwili tworzenia Przedsiębiorstwa „R." obrót nieruchomościami stanowiącymi

własność Skarbu Państwa regulowała ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o

gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r.,

Nr 30, poz. 127 ze zm., dalej: u.g.g.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.g.g. podmiotami

uprawnionymi do gospodarowania gruntami stanowiącymi własność Skarbu

Państwa byli właściwi wojewodowie i rejonowe organy rządowej administracji

ogólnej, chyba że przepisy szczególne stanowiły inaczej. Opierając się na analizie

stanu prawnego z chwili tworzenia Przedsiębiorstwa „R.", Sąd stwierdził, że

wówczas nie było w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.g.g. przepisu szczególnego

uprawniającego

Ministra

Przemysłu

i

Handlu

do

gospodarowania

sporną

nieruchomością. Takiego charakteru nie miał zwłaszcza przepis art. 46 ust. 1

ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn.:

Dz. U. z 1991 r., Nr 18, poz. 80 ze zm. dalej: u.p.p.). To oznacza, że wymienione

zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu nie stanowiły ani podstawy prawnej

nabycia przez Przedsiębiorstwo „R." prawa użytkowania wieczystego spornych

gruntów oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, ani - źródła

dochodzonego w sprawie roszczenia. Również umowa z dnia 14 października 1991

r. - z tych samych powodów co zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu - nie

stanowi podstawy prawnej dochodzongo w sprawie roszczenia.

Sąd

Apelacyjny

zaskarżonym

wyrokiem

oddalił

apelację

powódki,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pełnomocnik powódki

zarzucił naruszenie przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1

w zw. z art. 46 ust. 1 u.p.p. i art. 140 k.c. Powołując się na tę podstawę wniósł

o uchylenie

zaskarżonego

wyroku

i przekazanie

sprawy do

ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu bądź o uchylenie wyroków Sądów obu instancji

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej ma zarzut

dotyczący relacji między art. 46 ust. 1 u.p.p. a art. 2 ust. 1 u.g.g., w wersji

obowiązującej w chwili wyposażania Przedsiębiorstwa „R." m.in. w sporną

nieruchomość. Naruszenie przytoczonych przepisów polega - zdaniem skarżącej na uznaniu, że art. 46 ust. 1 u.p.p. nie jest przepisem szczególnym w stosunku do

art. 2 ust. 1 u.g.g.

Pierwszy z przytoczonych przepisów stanowi, ze organ założycielski

wyposaża przedsiębiorstwo w środki niezbędne do prowadzenia działalności

określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu. Z przepisu art. 2 ust. 1 u.g.g. wnika

natomiast, że gospodarka gruntami stanowiącymi własność Skarbu Państwa należy

do właściwości wojewodów i rejonowych organów rządowej administracji ogólnej,

a gruntami stanowiącymi własność gminy - do właściwości rad gmin i zarządów

gmin, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Unormowanie zawarte w art. 46 ust. 1 u.p.p. jest - jak podkreśla się

w piśmiennictwie

-

klasycznym

przykładem

wyposażania

osoby

prawnej

w określone uprawnienia do mienia państwowego. Wprawdzie użyte w tym

przepisie określenie „środki niezbędne" nie zostało bliżej sprecyzowane, jednakże

nie ulega wątpliwości, że obejmuje ono nieruchomości (grunty, budynki, urządzenia

trwale z gruntem związane), ruchomości (maszyny) i środki finansowe. W związku

z tą regulacją pojawił się problem, w jakim trybie następuje owo przekazanie

mienia, zwłaszcza nieruchomości.

Kwestię tę podjął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 czerwca 1995 r.,

III CZP 70/95 (OSNC 1995, nr 10 poz. 146), w której przyjął, że: „Wyposażenie

przez organ założycielski tworzonego przedsiębiorstwa państwowego w takie

składniki mienia, jak zabudowane grunty Skarbu Państwa, może nastąpić wyłącznie

na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.)". Również

w orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, że Minister Przemysłu i Handlu,

tworząc przedsiębiorstwo państwowe, nie miał podstaw prawnych do orzekania

o prawach do nieruchomości gruntowych, ponieważ gospodarka nieruchomościami

stanowiącymi własność Skarbu Państwa albo gminy nie należała do jego

kompetencji (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 1998 r., l SA 1768/96, Lex

nr 44 632).

Wyrażony wyżej pogląd spotkał się z krytyką w piśmiennictwie. Nawiązując

do niej, skarżąca zarzuciła, że przepis art. 46 ust. 1 u.p.p. jest przepisem

szczególnym w stosunku do art. 2 ust. 1 u.g.g., ponieważ nie sposób uznać, aby

przy wyposażaniu nowotworzonego przedsiębiorstwa państwowego w mienie

w postaci nieruchomości mogły być stosowane wymagania wynikające z ustawy

o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, a więc przetargowy tryb

nabycia oraz odpłatność.

Tego zarzutu - jak trafnie przyjęły Sądy obu instancji - nie można podzielić.

Zastrzeżenia budzi bowiem - co słusznie podniesiono w piśmiennictwie - również

zapatrywanie, że przedsiębiorstwo państwowe powinno być wyposażane w mienie

w szczególnym trybie, tzn. na podstawie przepisów ustawy o przedsiębiorstwach

państwowych, z pominięciem ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu

nieruchomości. Rzecz w tym, że prowadzi ono do tworzenia - bez uzasadnienia

prawnego - przywilejów na rzecz państwowych osób prawnych. Dlatego

w piśmiennictwie

Postulowane

wskazywano

zmiany

na

ustawodawcze,

potrzebę

interwencji

nawiązujące

do

ustawodawczej.

kierunku

przyjętego

w uchwale Sądu Najwyższego III CZP 70/95, znalazły się w ustawie z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: DZ. U. z 2004 r.

Nr 261, poz. 2603). Jednakże nie mają one zastosowania do przedsiębiorstw

utworzonych przed wejściem w życie ustawy.

Argumentu przeciwko stanowisku skarżącej dostarcza także - pominięta

przez skarżącą - ustawa z dnia 25 marca 1994 r. zmieniająca ustawę o zmianie

ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu (Dz. U. nr 51, poz. 201).

Wymieniona ustawa, dodając art. 2 lit. e, wyraźnie przyjęła, że przedsiębiorstwa

utworzone na podstawie zarządzeń Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej,

które przejęły mienie będące w zarządzie odpowiednich państwowych jednostek

organizacyjnych, nabywają z dniem ich wpisu do rejestru przedsiębiorstw

państwowych, z mocy prawa, użytkowanie wieczyste gruntów wchodzących

w skład tego mienia oraz własność położonych na nich budynków i innych urządzeń

oraz lokali. Potwierdza to wniosek - wbrew stanowisku skarżącej - że przepis art. 46

ust. 1 u.p.p. nie jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 2 ust. 1 u.g.g. oraz

że wyposażenie przez organ założycielski tworzonego przedsiębiorstwa w prawo

użytkowania wieczystego gruntów oraz własność położonych na nich budynków

następowało

na

podstawie

przepisów

ustawy

o

gospodarce

gruntami

i wywłaszczeniu nieruchomości lub na podstawie wyraźnego przepisu innej ustawy.

Reasumując, zarzut, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art.

7 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 46 ust. 1 u.p.p., polegającym - zdaniem skarżącej - na

błędnym uznaniu, iż nie stanowią one przepisów szczególnych w stosunku do art. 2

ust. 1 u.g.g., należało uznać za nieuzasadniony. W konsekwencji nie można także

podzielić zarzutu, że Sąd błędnie uznał, iż art. 7 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 46 ust. 1

u.p.p. nie uprawniał Ministra Przemysłu i Handlu do przeniesienia prawa

użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności położonego na nim budynku,

a wyposażenie w te prawa - w rozumieniu art. 46 ust. 1 u.p.p. - tworzonego

przedsiębiorstwa wymagało zachowania postanowień ustawy o gospodarce

gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Naruszenia art. 7 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 46 ust. 1 u.p.p., stanowiących

podstawę prawną wydanych przez Ministra Przemysłu i Handlu zarządzeń z dnia

29 kwietnia 1991 r. i z dnia 20 stycznia 1992 r., skarżąca dopatrzyła się także

w błędnym uznaniu Sądu, że przytoczone przepisy, w kontekście wymienionych

zarządzeń i umowy z dnia 14 lipca 1991 r., nie stanowią źródła przysługującego

powodowi roszczenia o nakazanie pozwanemu, aby złożył oświadczenie woli

o nieodpłatnym oddaniu w użytkowanie wieczyste gruntu oraz nieodpłatnym

przeniesieniu prawa własności położonych na nim budynków.

Również ten zarzut należało uznać za nieuzasadniony. W sytuacji, w której

przepis art. 46 ust. 1 u.p.p. nie uprawniał Ministra Przemysłu i Handlu jako organu

założycielskiego

tworzonego

Przedsiębiorstwa

„R."

do

oddania

temu

przedsiębiorstwu gruntu w użytkowanie wieczyste i przeniesienia prawa własności

położonych na nim budynków z pominięciem ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczeniu, nie ma racjonalnych powodów do uznania, że wymieniony przepis,

będąc podstawą prawną wydanych przez Ministra zarządzeń z dnia 29 kwietnia i z

dnia 20 stycznia 1992 r., może stanowić źródło dochodzonego w sprawie

roszczenia. Przemawia przeciwko temu także konstrukcja tego przepisu. Ma on –

co trafnie podkreśliły Sądy obu instancji - charakter ogólny. Nie zwiera przesłanek,

których spełnienie pozwalałoby określić zasady żądania oddania gruntu w

użytkowanie wieczyste i przeniesienie prawa własności położonego na nim

budynku. Nie wynika z niego zwłaszcza to, aby organ założycielski tworzonego

przedsiębiorstwa był uprawniony do oddania gruntu w użytkowanie wieczyste i

przeniesienia prawa własności położonego na nim budynku nieodpłatnie i bez

przetargu, mimo że ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości

przewidywała odpłatność i tryb przetargowy jako zasadę przekazywania gruntów

Skarbu Państwa w użytkowanie wieczyste lub na własność (por. uzasadnienie

przytoczonej uchwały Sądu Najwyższego III CZP 70/95). Ponadto wymienione

zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu, które należałoby traktować jako tzw. akty

prawa wewnętrznego, mogłyby wiązać tylko jednostki podległe organowi, który je

wydał, i stanowić jedynie dla nich źródło uprawnień. Tymczasem takiego charakteru

nie miało Przedsiębiorstwo „R.", utworzone z dniem 1 maja 1991 r., a więc po

wejściu w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks

cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11) znoszącej zasadę, że jedynie Skarbowi Państwa

może przysługiwać prawo własności mienia państwowego; w rezultacie państwowe

osoby prawne przestały być jednie zarządcami mienia państwowego i stały się

podmiotem praw i obowiązków w zakresie posiadanego mienia (por. uzasadnienie

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1995 r., III CZP 17/95, OSNC 1995,

nr 6, poz. 91, i przytoczone tam orzecznictwo).

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 140 k.c. polegającego zdaniem skarżącej - na uznaniu, że przytoczony przepis nie stanowił podstawy

prawnej do rozporządzenia przez Skarb Państwa sporną nieruchomością.

Prawo własności stanowi najszerszą formę korzystania z rzeczy. Najszerszą

w tym znaczeniu, że spośród wszystkich praw, które polegają na korzystaniu

z rzeczy, forma ta zapewnia właścicielowi uprawnienia najdalej idące. Jednakże nie

oznacza to, że prawo własności daje właścicielowi absolutną władzę nad rzeczą.

Zgodnie z art. 140 k.c. granice własności wyznaczają ustawy i zasady współżycia

społecznego, a granice sposobu korzystania przez właściciela z przysługującego

mu prawa - jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie. Dlatego Sądy obu

instancji słusznie uznały - wbrew stanowisku skarżącej - że art. 140 k.c. nie mógł

stanowić podstawy prawnej rozporządzenia nieruchomością z pominięciem ustawy

o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami, regulującej zasady

gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa.

Za stosowaniem tej ustawy przemawiał jej uniwersalny charakter w zakresie

gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa i gmin.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39814 k.p.c.).