Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 12/12 Generato dall'IA

Supreme Court quashes civil judgment for failure to summon criminal defendant, violating right to defense.

Numero d'incarto III CSK 12/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's dismissal of a civil claim for protection of personal rights due to procedural violations. The plaintiff, a convicted criminal, argued he was denied the right to defense because the court failed to summon him to a hearing before questioning the defendant. The court ruled that the lower courts violated the principle of equality of arms by proceeding without the plaintiff's presence or opportunity to present evidence. Consequently, the case was remanded for a new trial to ensure procedural fairness.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 379 pkt 5 k.p.c.; Art. 386 § 2 k.p.c.; Art. 229 k.p.c.; Art. 302 § 1 k.p.c.; Art. 398 § 15 k.p.c. The court must ensure the possibility of defense for all parties; failure to summon a party to a hearing where evidence is taken constitutes a violation of the right to defense and requires quashing the judgment.

Parole chiave

Generato dall'IA
right to defense equality of arms procedural fairness civil procedure code remand for retrial criminal defendant personal rights

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 379 pkt 5 k.p.c.
do zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. przytoczył orzecznictwo Sądu
Art. 386 § 2 k.p.c.
Skarżący sformułował zarzut naruszenia przepisu art. 386 § 2 k.p.c.
Art. 229 k.p.c.
Po czwarte Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 229 k.p.c. i 302 § 1 k.p.c.
Art. 302 § 1 k.p.c.
Art. 398 § 15 k.p.c.
W skardze kasacyjnej opartej na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1
art. 13 § 1 k.k
dokonanie czynów z art. 13 § 1 k.k.
art. 282 k.k
dokonanie czynów z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., z
art. 64 § 1 k.k
dokonanie czynów z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., z
art. 163 § 1 k.k
z art. 163 § 1 k.k., z art.
art. 190 k.k
163 § 1 k.k., z art. 190 k.k., z art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 12/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. S.

przeciwko K. S.-G.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 maja 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego

w K. z dnia 27 października 2010 r. i sprawę przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego

i apelacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od wyroku

Sądu Okręgowego w K. oddalającego powództwo o ochronę dóbr osobistych.

Sąd drugiej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

Okręgowy i przyjął je za własne. Sądu obu instancji ustaliły, że prawomocnym

wyrokiem z dnia 31 stycznia 2001 r. Sądu Okręgowego z dnia 31 stycznia 2001 r.,

III K … powód został skazany na łączną karę czterech lat pozbawienia wolności za

dokonanie czynów z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., z

art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 163 § 1 k.k., z art. 190 k.k., z art. 13 § 1 w zw. z art. 282

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., i z art. 164 k.k. Po odbyciu kary, w toku postępowania w

sprawie, w której powód był podejrzany o to, że w okresie pięciu lat od odbycia kary

pomagał w zbyciu przedmiotów uzyskanych za pomocą czynu zabronionego,

pozwana w dniu 5 stycznia 2007 r. w Komendzie Policji w M. zeznała jako świadek,

że w dniu 1 stycznia 2007 r. była obecna przy rozmowie powoda i innego

podejrzanego dotyczącej planowanego włamania, a w dniu 2 stycznia 2007 r.

widziała skradzione przedmioty, które tego dnia wieczorem zostały przez obu

podejrzanych zawiezione do N. w celu sprzedaży. Prawomocnym wyrokiem Sądu

Rejonowego w M. z dnia 26 kwietnia 2007 r., II K … powód został skazany na karę

czterech lat pozbawienia wolności za to, że wspólnie z innym podejrzanym dokonał

włamania do domku letniskowego oraz do sklepu spożywczo – przemysłowego.

W ocenie Sądu Okręgowego działanie pozwanej nie nosiło znamion

bezprawności, bowiem zarówno zawiadomienie o przestępstwie, jak i wskazanie

osoby podejrzanej mieści się w granicach prawa. Powód został skazany

prawomocnym

wyrokiem

za

popełnienie

zarzucanych

mu

czynów,

stąd

nieprawdziwe jest jego twierdzenie, że do narażenia go na odpowiedzialność karną

doszło wskutek zeznań pozwanej. Ponadto sąd w sprawie cywilnej, zgodnie

z art. 11 k.p.c., jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym

wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Sąd Apelacyjny odnosząc się

do zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. przytoczył orzecznictwo Sądu

Najwyższego, zgodnie z którym pozbawienie strony możności obrony jej praw

polega na tym, że wskutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej,

będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania

cywilnego strona nie brała i nie mogła brać udziału w postępowaniu, natomiast nie

jest takim pozbawieniem oddalenie wniosku dowodowego strony. Nie dochodzi

również do pozbawienia praw także wtedy, gdy strona mimo naruszenia przepisów

procesowych podjęła czynności procesowe. Wskazał, że w sprawie niniejszej

powód wprawdzie nie uczestniczył w rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku

przez Sąd Okręgowy, ale wszczął postępowanie i składał pisma procesowe,

w których prezentował swoje stanowisko. Ponadto Sąd Okręgowy poczynił

ustalenia na podstawie dokumentów a rozstrzygnięcie oparł na ocenie, że działanie

pozwanej nie było bezprawne. Powód mógł swoje stanowisko wyrazić w pismach

procesowych. Ponadto do czasu wydania orzeczenia powód nie składał wniosków

dowodowych w postaci zeznań świadków, które dawałyby podstawę do przyjęcia,

że jego nieobecność na rozprawie pozbawiła go obrony jego praw.

W skardze kasacyjnej opartej na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1

pkt 2 k.p.c.) powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie

wyroków Sądów obu instancji ze zniesieniem postępowania przed Sądem pierwszej

instancji w części objętej nieważnością postępowania i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów

postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 386 § 2

k.p.c. poprzez brak uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji, zniesienia

postępowania i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania, mimo zachodzącej w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji

nieważności postępowania wynikającej z pozbawienia powoda możności obrony

jego praw w wyniku zaniechania sprowadzenia pozbawionego wolności powoda na

jedyną rozprawę w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji i zaniechanie

udzielenia powodowi przed rozprawą informacji o odmowie sprowadzenia powoda

na

wyznaczoną

rozprawę

z

jednoczesnym

przedstawienia jego stanowiska.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

wezwaniem

do

pisemnego

W

związku

z

podniesieniem

zarzutu

nieważności

w

stosunku

do

postępowania przed Sądem pierwszej instancji należy wskazać, że z uwagi na

treść art. 3981 § 1 k.p.c., dopuszczalne jest badanie przez Sąd Najwyższy

wyłącznie nieważności przed sądem drugiej instancji. Kwestia nieważności

postępowania przed sądem pierwszej instancji może być badana jedynie

pośrednio, poprzez przytoczenie przez skarżącego w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. lub art.

386 § 2 k.p.c. Skarżący sformułował zarzut naruszenia przepisu art. 386 § 2 k.p.c.

przez Sąd drugiej instancji wywodząc, że nieuwzględnienie zarzucanej w apelacji

nieważności postępowania spowodowało wydanie wyroku o treści naruszającej

ten przepis.

Sąd drugiej instancji prawidłowo przytoczył orzecznictwo Sądu Najwyższego

i wskazał na wyrażone w nim poglądy co do przesłanek zaistnienia nieważności

postępowania z przyczyny pozbawienia strony możliwości obrony jej praw (art. 379

pkt 5 k.p.c.). W aktualnym orzecznictwie tym podkreśla się jednak, że pozbawienie

strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności

sprawy. Prezentowane jest także stanowisko, że tej przyczyny nieważności

nie można utożsamiać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia możliwości

obrony. Aczkolwiek nie każde naruszenie przepisów postępowania prowadzi do

nieważności postępowania, to mieć należy na uwadze, że uczestnictwo w procesie,

podejmowanie czynności procesowych, udział w rozprawach i innych czynnościach

jest prawem strony, a nie jej obowiązkiem, natomiast obowiązkiem sądu jest

zapewnienie stronie możliwości takiego uczestnictwa.

Jeżeli zatem nastąpiło

naruszenie przepisów procesowych i miało ono wpływ na możność strony do

działania w procesie, a nadto strona nie mogła realizować swoich uprawnień do

zakończenia postępowania w danej instancji, to należy przyjąć zaistnienie

przesłanek jego nieważności określonych w art. 379 pkt 5 k.p.c. Prawo do sądu

(art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), jak wielokrotnie wskazywał Trybunał

Konstytucyjny w swoich orzeczeniach, obejmuje nie tylko prawo dostępu do

sądu ale też prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury zgodnego

z wymogami sprawiedliwości i jawności. Zasada sprawiedliwości proceduralnej

zostaje zrealizowana, jeżeli każda ze stron ma możność przedstawienia swojego

stanowiska w kwestiach spornych, dotyczących zarówno okoliczności faktycznych,

jak i ocen prawnych (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2001 r., V CKN

556/00, z dnia 14 marca 2007 r., I CSK 368/06, z dnia 7 listopada 2007 r., II CSK

339/07, z dnia 16 lipca 2009 r., II PK 13/09, z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 404/09,

z dnia 2 grudnia 2011 r., III CSK 136/11 - niepubl., postanowienie z dnia 17 lutego

2004 r., III CK 226/02, niepubl.).

Z akt sprawy wynika, że powód w toku całego postępowania był osadzony

w Areszcie Śledczym oraz Zakładzie Karnym. Po otrzymaniu zawiadomienia

o wyznaczeniu terminu jedynej rozprawy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym na

dzień 27 października 2010 r. powód pismem z dnia 27 sierpnia 2010 r.

(data wpływu) wniósł o zarządzenie doprowadzenia go na rozprawę, bowiem jest

stroną w sprawie i poszkodowanym. Na powyższe pismo nie udzielono powodowi

żadnej odpowiedzi, nie doprowadzono go na wyznaczoną rozprawę poprzedzającą

wydanie wyroku, na której pozwana została przesłuchana w charakterze strony.

W powyższych okolicznościach nie można przyznać słuszności stanowisku

Sądu Apelacyjnego, który uznał, że powód składał już pisma procesowe i mógł

realizować swoje prawo do obrony poprzez przedstawienie stanowiska w takim

piśmie. Po pierwsze pisma procesowe składane w toku postępowania przed Sądem

pierwszej instancji stanowiły odpowiedzi udzielane na zarządzenia sądu w celu

uzupełnienia braków formalnych pozwu. Po drugie, skoro powód nie został

poinformowany

o

odmowie

doprowadzenia

na

rozprawę,

mógł

słusznie

przypuszczać, że zostanie doprowadzony i będzie uczestniczył w rozprawie,

a zatem nie ma konieczności przedstawienia stanowiska na piśmie. Po trzecie,

postanowienia

dowodowe

zostały

wydane

przez

Sąd

Okręgowy

dopiero

na rozprawie, a zatem powód nie mógł wiedzieć, jakie dowody Sąd dopuścił.

Po czwarte Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 229 k.p.c. i 302 § 1 k.p.c.

przeprowadził dowód z przesłuchania strony pozwanej pomijając przesłuchanie

powoda w sytuacji nie doprowadzenia go na rozprawę, a motywy takiej decyzji nie

znalazły żadnego odzwierciedlenia w uzasadnieniu wyroku. Wskutek powyższych

uchybień została zachwiana równowaga stron w procesie, a powód pozbawiony

możliwości obrony swych praw. Sąd Okręgowy miał obowiązek poinformowania

powoda o odmowie doprowadzenia, pouczenia go w trybie art. 5 k.p.c. o możliwości

pisemnego przedstawienia stanowiska i zgłoszenia wniosków dowodowych,

którego

to

pouczenia

zaniechał

z

naruszeniem

wskazanego

przepisu.

Wbrew ocenie Sądu drugiej instancji doszło zatem do pozbawienia powoda

możności obrony przed Sądem pierwszej instancji, przy czym chodzi tu o formalny

brak możności obrony, bez względu na to, czy działanie strony w procesie mogłoby

mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. W konsekwencji zasadny jest zarzut

naruszenia art. 386 § 2 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art.

39815 § 1 zd. 2 k.p.c.

jw