Supreme Court held that the new housing co-op law overrides the old one, allowing lawsuits for separate ownership.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the plaintiffs' claim to force the housing cooperative to grant separate ownership of an apartment. The court found that the 2007 amendment to the Housing Cooperatives Act repealed the previous article requiring non-litigious procedures for such claims. Consequently, the dispute must now be resolved through civil litigation rather than administrative or non-litigious channels.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 49 ust. 2 u.s.m.; Art. 491 u.s.m.: The later provision of the Housing Cooperatives Act repealing the earlier article establishes that claims for separate ownership of apartments must now be pursued exclusively through civil court proceedings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 10 grudnia 2009 r., III CSK 110/09
Z chwilą wejścia w życie art. 491 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o
spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116
ze zm.) uchylony został art. 49 ust. 2 tej ustawy.
Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
Sędzia SN Mirosław Bączyk
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Barbary K. i Stefana K. przeciwko
Spółdzielni Mieszkaniowej "P.C." w K. o zobowiązanie do zawarcia umowy, po
rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 grudnia 2009 r.
skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13
listopada 2008 r.
uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w
Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego.
Uzasadnienie
Barbara K. i Stefan K. domagali się zobowiązania Spółdzielni Mieszkaniowej
"P.C." w K. do zawarcia umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu
mieszkalnego nr 27 położonego przy ul. P. nr 34 w K. wraz z pomieszczeniami
przynależnymi.
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 30 lipca 2008 r. oddalił
powództwo, ustalając, że powodowie dnia 11 kwietnia 2001 r. złożyli do Spółdzielni
wniosek o przeniesienie na nich własności lokalu, a następnie dnia 7 czerwca 2002
r. ponowili ten wniosek. Dnia 22 kwietnia 2004 r. między powodami a Spółdzielnią
została zawarta umowa o uzupełnienie wkładu budowlanego, a dnia 30 kwietnia
2004 r. przysługujące powodom spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu zostało
przekształcone w prawo własnościowe. W następnych latach powodowie czynili
starania o zawarcie z nimi umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu.
Sąd Okręgowy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 49 1
ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst:
Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm. – dalej: "u.s.m."). Budynek, w którym
znajduje się lokal, jest położony na działce zabudowanej budynkami mieszkalnymi,
Spółdzielni zaś nie przysługuje prawo własności gruntu pod tym budynkiem.
Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 listopada 2008 r. oddalił
apelację powodów, podkreślając, że pozwana nie wyjaśniła w sposób przekonujący,
iż zaniechanie wyodrębnienia lokali w budynku przy ul. P. nr 34 było
usprawiedliwione. W szczególności pozwana nie może bronić się zarzutem, że na
przeszkodzie podjęciu czynności mających na celu wyodrębnienie własności lokali
w budynku przy ul. P. nr 34 stoi nieuregulowany stan prawny nieruchomości
położonej pod tym budynkiem, dawniej położonym na działce ewidencyjnej, której
stan prawny był uregulowany w sposób pozwalający na wyodrębnianie lokali.
Pozwanej przysługuje prawo wieczystego użytkowania do tej części gruntu, które
jest ujawnione w księdze wieczystej. Spółdzielnia nie wyjaśniła, dlaczego nie
podjęła czynności wskazanych w art. 41 i 42 u.s.m., nie realizuje zatem w sposób
należyty i terminowy swoich obowiązków względem członków ubiegających się o
zawarcie umów o przeniesienie własności lokalu. Jednakże, w ocenie Sądu
Apelacyjnego, powodom nie przysługuje roszczenie wynikające z art. 49 1 u.s.m. W
chwili wniesienia pozwu obowiązywał i nadal obowiązuje art. 49 u.s.m., zgodnie z
którym członek spółdzielni może dochodzić praw przed sądem w trybie
nieprocesowym. Powodowie nie mogą natomiast żądać zobowiązania pozwanej do
złożenia oświadczenia woli, skoro nie zostały wykonane czynności przewidziane w
art. 41 i 42 u.s.m., a w szczególności nie weszła w życie uchwała zarządu w
sprawie określenia odrębnej własności lokalu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, na
podstawie art. 491 u.s.m. można domagać się złożenia oświadczenia woli
przenoszącego własność lokalu tylko wtedy, gdy jego własność została już
wyodrębniona, a spółdzielnia dopuszcza się bezczynności z przystąpieniem do
zawarcia umowy.
W skardze kasacyjnej powodowie zarzucili naruszenie art. 491 u.s.m.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Artykuł 49 ust. 1 u.s.m. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że jeżeli przed
upływem 12 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie spółdzielnia nie podjęła
czynności, o których mowa w art. 41 i 42 u.s.m. (związanych z połączeniem,
rozgraniczeniem albo podziałem nieruchomości lub z ewidencją gruntów i
budynków oraz czynności zmierzających do określenia przedmiotu odrębnej
własności lokali), a nie toczyło się postępowanie sądowe w trybie art. 43 ust. 5
u.s.m., tj. postępowanie o stwierdzenie nieważności uchwały zarządu spółdzielni
określającej przedmiot odrębnej własności lokali, sąd, na wniosek członka
spółdzielni mieszkaniowej, któremu, zgodnie z przepisami ustawy, przysługiwało, z
zastrzeżeniem art. 36 u.s.m., roszczenie o przeniesienie własności lokalu, orzekał o
ustanowieniu odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym
przeznaczeniu na zasadach określonych w art. 39-43 u.s.m. Artykuł 49 ust. 2 u.s.m.
przewidywał w tym zakresie tryb postępowania nieprocesowego o zniesienie
współwłasności nieruchomości. Nowelizacja art. 49 ust. 1 u.s.m., dokonana na
podstawie art. 8 pkt 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie m.in. ustawy o
spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 154, poz. 1802), polegała na wydłużeniu
terminu 12 miesięcy do 24 miesięcy. Artykuł 49 u.s.m. został uchylony przez art. 1
pkt 40 ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach
mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 2058).
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r., K 42/02 (OTK-A
Zb.Urz. 2005, nr 4, poz. 38) stwierdził m.in., że art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 21
grudnia 2001 r. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 oraz jest zgodny z
art. 2 i art. 75 ust. 1 Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma w tej części
charakter „reanimacyjny”, stwierdzając bowiem niezgodność z Konstytucją przepisu
uchylającego, przywrócił w ten sposób ze skutkiem ex tunc moc obowiązującą
przepisu uchylonego.
Artykułem 1 pkt 38 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o
spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr
125, poz. 873) dodano art. 491 u.s.m. Zgodnie z tym przepisem, osoba, która na
podstawie ustawy może żądać ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu, w
razie bezczynności spółdzielni może wystąpić do sądu z powództwem na podstawie
art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c.
Wyjaśnienia wymaga stosunek art. 491 do art. 49 ust. 2 u.s.m. Zdaniem Sądu
Apelacyjnego, art. 49 ust. 2 u.s.m., przewidujący tryb postępowania
nieprocesowego w sprawie o ustanowienie odrębnej własności lokalu, ma
zastosowanie w wypadku określonym w art. 49 ust. 1 u.s.m., a więc wtedy, gdy
spółdzielnia nie podejmie czynności, o których mowa w art. 41 i 42 u.s.m., a nie
toczy się postępowanie sądowe w trybie art. 43 ust. 5 u.s.m. W rozważanym
wypadku nie stosuje się art. 491 u.s.m., regulującego tylko taką sytuację, w której
odrębna własność lokalu już została wyodrębniona. Taka interpretacja jest
nietrafna.
Przepisy art. 49 ust. 2 i art. 491 u.s.m. regulują tę samą sytuację, w której
spółdzielnia, mimo obowiązku wynikającego z ustawy, nie dokonuje wyodrębnienia
własności lokalu. Przewidują one natomiast dwa różne tryby postępowania
cywilnego: nieprocesowy i procesowy. Tryb nieprocesowy został zastosowany
niewłaściwie, gdyż postępowanie o zniesienie współwłasności z natury rzeczy może
odnosić się wyłącznie do stosunków między współwłaścicielami, a nie do stosunku
między właścicielem i osobą, której przysługuje roszczenie o ustanowienie odrębnej
własności lokalu. Z tego względu należy podkreślić, że w art. 491 u.s.m. przyjęto
właściwy tryb procesu (art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c.), powstaje jednak pytanie,
dlaczego ustawodawca, dodając art. 491 u.s.m., nie uchylił jednocześnie art. 49 ust.
2 u.s.m.
Ustawodawca został związany precedensem konstytucyjnym wynikającym z
uznania przez Trybunał Konstytucyjny wcześniejszego uchylenia art. 49 u.s.m. za
niezgodne z Konstytucją, co było uzasadnione, gdyż – jak podkreślił Trybunał
Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r., K 42/02 –
uchylenie art. 49 u.s.m. przez ustawę z dnia 19 grudnia 2002 r. odbierało członkowi
spółdzielni instrument dochodzenia od spółdzielni realizacji obowiązku związanego
z ustanowieniem odrębnej własności lokalu. Wspomniane związanie w 2007 r. było
już wyłącznie formalne, ustawodawca bowiem stworzył inny instrument skutecznie
zapewniający realizację uprawnienia przysługującego członkowi spółdzielni.
De lege lata określenie wzajemnego stosunku art. 49 ust. 2 i art. 491 u.s.m.
jest problemem z zakresu wykładni prawa, którego rozstrzygniecie wymaga
zastosowania jednej z reguł kolizyjnych. Trzeba w związku z tym podkreślić, że oba
przepisy są hierarchicznie równe sobie, żaden z nich nie jest przepisem
szczególnym wobec drugiego, ponieważ ich zakresy pokrywają się, ale jeden z nich
jest wcześniejszy. W takim wypadku należy zastosować regułę kolizyjną lex
posterior derogat legi priori, zgodnie z którą, art. 491 jako lex posterior uchylił art. 49
ust. 2 u.s.m. W tej sytuacji należy przyjąć, że po wejściu w życie ustawy z dnia 14
czerwca 2007 r. członkowie spółdzielni i inne osoby uprawnione na podstawie
przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych mogą dochodzić roszczenia o
ustanowienie odrębnej własności lokalu wyłącznie w procesie, na podstawie art. 64
k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c. w związku z art. 491 i art. 49 ust. 1 u.s.m. Bezczynność
spółdzielni, o której mowa w art. 491 u.s.m., oznacza sytuację, w której spółdzielnia
nie podejmuje czynności wymienionych w art. 41 i 42 u.s.m., a nie toczy się
postępowanie sądowe na podstawie art. 43 ust. 5 u.s.m. W takim wypadku sąd, na
żądanie osoby, której zgodnie z przepisami ustawy o spółdzielniach
mieszkaniowych przysługuje roszczenie o ustanowienie (przeniesienie) odrębnej
własności lokalu, orzeka, stosując m.in. art. 39-43 u.s.m.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 ust. 1
k.p.c. orzekł, jak w sentencji.