Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 110/09 Generato dall'IA

Supreme Court held that the new housing co-op law overrides the old one, allowing lawsuits for separate ownership.

Numero d'incarto III CSK 110/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the plaintiffs' claim to force the housing cooperative to grant separate ownership of an apartment. The court found that the 2007 amendment to the Housing Cooperatives Act repealed the previous article requiring non-litigious procedures for such claims. Consequently, the dispute must now be resolved through civil litigation rather than administrative or non-litigious channels.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 49 ust. 2 u.s.m.; Art. 491 u.s.m.: The later provision of the Housing Cooperatives Act repealing the earlier article establishes that claims for separate ownership of apartments must now be pursued exclusively through civil court proceedings.

Parole chiave

Generato dall'IA
Housing Cooperatives Act separate ownership lex posterior derogat legi priori civil litigation repeal of statute housing rights Supreme Court ruling

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 49 ust. 2 of the Act of 15 December 2000 on housing cooperatives
Z chwilą wejścia w życie art. 491 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.
Art. 491 of the Act of 15 December 2000 on housing cooperatives
Z chwilą wejścia w życie art. 491 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.
Art. 398 § 15 of the Code of Civil Procedure
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 ust.
art. 75 ust. 1 Konstytucji
2 i art. 75 ust. 1 Konstytucji.
art. 64 k.c
art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c.
art. 1047 § 1 k.p.c
w związku z art. 1047 § 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 10 grudnia 2009 r., III CSK 110/09

Z chwilą wejścia w życie art. 491 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116

ze zm.) uchylony został art. 49 ust. 2 tej ustawy.

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Barbary K. i Stefana K. przeciwko

Spółdzielni Mieszkaniowej "P.C." w K. o zobowiązanie do zawarcia umowy, po

rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 grudnia 2009 r.

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13

listopada 2008 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Barbara K. i Stefan K. domagali się zobowiązania Spółdzielni Mieszkaniowej

"P.C." w K. do zawarcia umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu

mieszkalnego nr 27 położonego przy ul. P. nr 34 w K. wraz z pomieszczeniami

przynależnymi.

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 30 lipca 2008 r. oddalił

powództwo, ustalając, że powodowie dnia 11 kwietnia 2001 r. złożyli do Spółdzielni

wniosek o przeniesienie na nich własności lokalu, a następnie dnia 7 czerwca 2002

r. ponowili ten wniosek. Dnia 22 kwietnia 2004 r. między powodami a Spółdzielnią

została zawarta umowa o uzupełnienie wkładu budowlanego, a dnia 30 kwietnia

2004 r. przysługujące powodom spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu zostało

przekształcone w prawo własnościowe. W następnych latach powodowie czynili

starania o zawarcie z nimi umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu.

Sąd Okręgowy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 49 1

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm. – dalej: "u.s.m."). Budynek, w którym

znajduje się lokal, jest położony na działce zabudowanej budynkami mieszkalnymi,

Spółdzielni zaś nie przysługuje prawo własności gruntu pod tym budynkiem.

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 listopada 2008 r. oddalił

apelację powodów, podkreślając, że pozwana nie wyjaśniła w sposób przekonujący,

iż zaniechanie wyodrębnienia lokali w budynku przy ul. P. nr 34 było

usprawiedliwione. W szczególności pozwana nie może bronić się zarzutem, że na

przeszkodzie podjęciu czynności mających na celu wyodrębnienie własności lokali

w budynku przy ul. P. nr 34 stoi nieuregulowany stan prawny nieruchomości

położonej pod tym budynkiem, dawniej położonym na działce ewidencyjnej, której

stan prawny był uregulowany w sposób pozwalający na wyodrębnianie lokali.

Pozwanej przysługuje prawo wieczystego użytkowania do tej części gruntu, które

jest ujawnione w księdze wieczystej. Spółdzielnia nie wyjaśniła, dlaczego nie

podjęła czynności wskazanych w art. 41 i 42 u.s.m., nie realizuje zatem w sposób

należyty i terminowy swoich obowiązków względem członków ubiegających się o

zawarcie umów o przeniesienie własności lokalu. Jednakże, w ocenie Sądu

Apelacyjnego, powodom nie przysługuje roszczenie wynikające z art. 49 1 u.s.m. W

chwili wniesienia pozwu obowiązywał i nadal obowiązuje art. 49 u.s.m., zgodnie z

którym członek spółdzielni może dochodzić praw przed sądem w trybie

nieprocesowym. Powodowie nie mogą natomiast żądać zobowiązania pozwanej do

złożenia oświadczenia woli, skoro nie zostały wykonane czynności przewidziane w

art. 41 i 42 u.s.m., a w szczególności nie weszła w życie uchwała zarządu w

sprawie określenia odrębnej własności lokalu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, na

podstawie art. 491 u.s.m. można domagać się złożenia oświadczenia woli

przenoszącego własność lokalu tylko wtedy, gdy jego własność została już

wyodrębniona, a spółdzielnia dopuszcza się bezczynności z przystąpieniem do

zawarcia umowy.

W skardze kasacyjnej powodowie zarzucili naruszenie art. 491 u.s.m.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 49 ust. 1 u.s.m. w pierwotnym brzmieniu stanowił, że jeżeli przed

upływem 12 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie spółdzielnia nie podjęła

czynności, o których mowa w art. 41 i 42 u.s.m. (związanych z połączeniem,

rozgraniczeniem albo podziałem nieruchomości lub z ewidencją gruntów i

budynków oraz czynności zmierzających do określenia przedmiotu odrębnej

własności lokali), a nie toczyło się postępowanie sądowe w trybie art. 43 ust. 5

u.s.m., tj. postępowanie o stwierdzenie nieważności uchwały zarządu spółdzielni

określającej przedmiot odrębnej własności lokali, sąd, na wniosek członka

spółdzielni mieszkaniowej, któremu, zgodnie z przepisami ustawy, przysługiwało, z

zastrzeżeniem art. 36 u.s.m., roszczenie o przeniesienie własności lokalu, orzekał o

ustanowieniu odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym

przeznaczeniu na zasadach określonych w art. 39-43 u.s.m. Artykuł 49 ust. 2 u.s.m.

przewidywał w tym zakresie tryb postępowania nieprocesowego o zniesienie

współwłasności nieruchomości. Nowelizacja art. 49 ust. 1 u.s.m., dokonana na

podstawie art. 8 pkt 4 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie m.in. ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 154, poz. 1802), polegała na wydłużeniu

terminu 12 miesięcy do 24 miesięcy. Artykuł 49 u.s.m. został uchylony przez art. 1

pkt 40 ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz. 2058).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r., K 42/02 (OTK-A

Zb.Urz. 2005, nr 4, poz. 38) stwierdził m.in., że art. 1 pkt 40 ustawy z dnia 21

grudnia 2001 r. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 oraz jest zgodny z

art. 2 i art. 75 ust. 1 Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma w tej części

charakter „reanimacyjny”, stwierdzając bowiem niezgodność z Konstytucją przepisu

uchylającego, przywrócił w ten sposób ze skutkiem ex tunc moc obowiązującą

przepisu uchylonego.

Artykułem 1 pkt 38 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

125, poz. 873) dodano art. 491 u.s.m. Zgodnie z tym przepisem, osoba, która na

podstawie ustawy może żądać ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu, w

razie bezczynności spółdzielni może wystąpić do sądu z powództwem na podstawie

art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c.

Wyjaśnienia wymaga stosunek art. 491 do art. 49 ust. 2 u.s.m. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, art. 49 ust. 2 u.s.m., przewidujący tryb postępowania

nieprocesowego w sprawie o ustanowienie odrębnej własności lokalu, ma

zastosowanie w wypadku określonym w art. 49 ust. 1 u.s.m., a więc wtedy, gdy

spółdzielnia nie podejmie czynności, o których mowa w art. 41 i 42 u.s.m., a nie

toczy się postępowanie sądowe w trybie art. 43 ust. 5 u.s.m. W rozważanym

wypadku nie stosuje się art. 491 u.s.m., regulującego tylko taką sytuację, w której

odrębna własność lokalu już została wyodrębniona. Taka interpretacja jest

nietrafna.

Przepisy art. 49 ust. 2 i art. 491 u.s.m. regulują tę samą sytuację, w której

spółdzielnia, mimo obowiązku wynikającego z ustawy, nie dokonuje wyodrębnienia

własności lokalu. Przewidują one natomiast dwa różne tryby postępowania

cywilnego: nieprocesowy i procesowy. Tryb nieprocesowy został zastosowany

niewłaściwie, gdyż postępowanie o zniesienie współwłasności z natury rzeczy może

odnosić się wyłącznie do stosunków między współwłaścicielami, a nie do stosunku

między właścicielem i osobą, której przysługuje roszczenie o ustanowienie odrębnej

własności lokalu. Z tego względu należy podkreślić, że w art. 491 u.s.m. przyjęto

właściwy tryb procesu (art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c.), powstaje jednak pytanie,

dlaczego ustawodawca, dodając art. 491 u.s.m., nie uchylił jednocześnie art. 49 ust.

2 u.s.m.

Ustawodawca został związany precedensem konstytucyjnym wynikającym z

uznania przez Trybunał Konstytucyjny wcześniejszego uchylenia art. 49 u.s.m. za

niezgodne z Konstytucją, co było uzasadnione, gdyż – jak podkreślił Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r., K 42/02 –

uchylenie art. 49 u.s.m. przez ustawę z dnia 19 grudnia 2002 r. odbierało członkowi

spółdzielni instrument dochodzenia od spółdzielni realizacji obowiązku związanego

z ustanowieniem odrębnej własności lokalu. Wspomniane związanie w 2007 r. było

już wyłącznie formalne, ustawodawca bowiem stworzył inny instrument skutecznie

zapewniający realizację uprawnienia przysługującego członkowi spółdzielni.

De lege lata określenie wzajemnego stosunku art. 49 ust. 2 i art. 491 u.s.m.

jest problemem z zakresu wykładni prawa, którego rozstrzygniecie wymaga

zastosowania jednej z reguł kolizyjnych. Trzeba w związku z tym podkreślić, że oba

przepisy są hierarchicznie równe sobie, żaden z nich nie jest przepisem

szczególnym wobec drugiego, ponieważ ich zakresy pokrywają się, ale jeden z nich

jest wcześniejszy. W takim wypadku należy zastosować regułę kolizyjną lex

posterior derogat legi priori, zgodnie z którą, art. 491 jako lex posterior uchylił art. 49

ust. 2 u.s.m. W tej sytuacji należy przyjąć, że po wejściu w życie ustawy z dnia 14

czerwca 2007 r. członkowie spółdzielni i inne osoby uprawnione na podstawie

przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych mogą dochodzić roszczenia o

ustanowienie odrębnej własności lokalu wyłącznie w procesie, na podstawie art. 64

k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c. w związku z art. 491 i art. 49 ust. 1 u.s.m. Bezczynność

spółdzielni, o której mowa w art. 491 u.s.m., oznacza sytuację, w której spółdzielnia

nie podejmuje czynności wymienionych w art. 41 i 42 u.s.m., a nie toczy się

postępowanie sądowe na podstawie art. 43 ust. 5 u.s.m. W takim wypadku sąd, na

żądanie osoby, której zgodnie z przepisami ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych przysługuje roszczenie o ustanowienie (przeniesienie) odrębnej

własności lokalu, orzeka, stosując m.in. art. 39-43 u.s.m.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 ust. 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.