Supreme Court vacates lower court ruling on abandoned property acquisition due to procedural invalidity and lack of heir participation.

Sygn. akt III CKU 12/98

POSTANOWIENIE

Dnia 8 kwietnia 1998 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

-

Z. Strus

Sędziowie:

SN

-

F. Barczewska (spraw.)

SN

-

M. Słoniewski

Protokolant: J. Krajewska

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej - I. Kaszczyszyn

po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1998 r.

sprawy z wniosku Skarbu Państwa - Wydziału […] Urzędu Wojewódzkiego w […]

z udziałem A. C. i A. T.

o stwierdzenia nabycia własności nieruchomości opuszczonej

na skutek kasacji Ministra Sprawiedliwości

[…]

od postanowienia Sądu Rejonowego w K.

z dnia 29 czerwca 1978 r., sygn. akt I Ns […]

postanawia:

uchylić

zaskarżone

postanowienie

i

sprawę

przekazać

Sądowi

Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Uwzględniając

wniosek

Skarbu

Państwa

-

Wydziału

[…]

Urzędu

Wojewódzkiego w […] Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia 29 czerwca

1978 r. stwierdził, że nieruchomość położona w K., przy ul. N. objęta Lwh […]

oznaczone jako działka nr […] i […] oraz Lwh […] oznaczona jako działki […], […],

[…] i […] o ogólnej powierzchni 974 m2 wraz ze znajdującym się na niej budynkiem

mieszkalnym wpisana na rzecz dotychczasowego właściciela I. A. z K. T. przeszła

na własność

Skarbu

Państwa

przez

zasiedzenie.

W

uzasadnieniu

tego

postanowienia Sąd stwierdził, że wnioskodawca wykazał iż właścicielka tej

nieruchomości nie jest znana z miejsca pobytu, a ponieważ z dniem 31 grudnia

1955 r. upłynął 10 letni termin przewidziany w art. 34 dekretu o majątkach

opuszczonych i poniemieckich zatem należało orzec jak w postanowieniu.

Powyższe postanowienie uprawomocniło się gdyż nie zostało zaskarżone w zwykłym

trybie.

Minister Sprawiedliwości wniósł kasację od wymienionego postanowienia

i zarzucając rażące naruszenie art. 3 § 2, art. 369 pkt 2 kpc w brzmieniu sprzed

1 lipca 1996 r. oraz art. 64 § 1, 143, 144 § 1 kpc w związku z art. 13 § 2 kpc i art. 510

§ 1 i 2 kpc, oraz art. 1 ust. 1 i art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r.

o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87) a nadto

naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej wnosił o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnie podniesiono w kasacji że zaskarżone postanowienie zostało wydane

w postępowaniu dotkniętym nieważnością. Sąd Rejonowy opierając się jedynie

na twierdzeniach wnioskodawcy i załączonym zaświadczeniu iż uczestniczka

postępowania – I. A. T. nie figuruje w ewidencji ludności miasta K. ustanowił dla niej

kuratora. Ustanowienie kuratora nastąpiło bez dostatecznego uprawodopodobnienia

że miejsce pobytu uczestniczki nie jest znane, co powoduje nieważność

postępowania (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1978 r.

III CRN 40/78 OSNCP 1978 z. 12, poz. 236). Ustanowienie kuratora w niniejszym

przypadku było również niedopuszczalne z innych względów, gdyż uczestniczka

postępowania zmarła w dniu 15 sierpnia 1952 r., a więc przed wniesieniem wniosku

w niniejszej sprawie. Po stronie więc osoby wskazanej jako uczestniczka

postępowania zachodził brak zdolności sądowej. Prowadzone w takiej sytuacji

postępowanie w świetle treści art. 369 pkt 2 kpc w brzmieniu sprzed 1 lipca 1996 r.

było dotknięte nieważnością również z tego powodu.

Z załączonej do kasacji kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w G.

z dnia 1 października 1990 r. II Ns […] wynika, że spadek po zmarłej w dniu

15 sierpnia 1952 r. I. T. zd. K. ostatnio stale zamieszkałej w G. na podstawie ustawy

nabyli mąż W. T. w 1/4 części oraz dzieci A. T. i A. C. po 3/8 części z tym że udział

stanowiący w chwili otwarcia spadku wspólność ustawową nabyli A. T. i A. C.

po połowie.

Spadkobiercy

ci

jako

współwłaściciele

nieruchomości

będącej

przedmiotem postępowania byli osobami zainteresowanymi w rozumieniu art. 510 § 1

kpc, a zatem postępowanie winno się toczyć z ich udziałem. Uchybienia Sądu

związane z prowadzeniem sprawy z udziałem kuratora ustanowionego I. A. T.

bez należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności z tym związanych w konsekwencji

doprowadziło do niewezwania spadkobierców do udziału w sprawie i pozbawienie ich

możności obrony swych praw.

Skarżący trafnie podnosi, że również nie została należycie wyjaśniona

okoliczność

czy

opuszczoną

w

nie przeprowadził

przedmiotowa

związku

na

tę

z

nieruchomość

wojną

rozpoczętą

okoliczność

żadnego

istotnie

była

września

nieruchomością

1939

postępowania

r.,

gdyż

dowodowego,

a w niezwykle skróconym i ogólnikowym uzasadnieniu nie wskazał przesłanek

uzasadniających

zastosowanie art.

34 dekretu o

majątkach

opuszczonych

i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87).

W tym stanie w pełni uzasadniony jest wniosek kasacji o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w K.

do ponownego rozpoznania. Sąd ten winien mieć przy tym na uwadze wskazania

co do trybu postępowania zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego

1987 r. III CZP 2/87 OSNCP 1988 z. 4, poz. 46).

Uwzględnieniu kasacji nie stał na przeszkodzie upływ terminu z art. 421

§ 2 kpc w brzmieniu sprzed 1 lipca 1996 r. bowiem orzeczenie wydane w warunkach

nieważności, pozbawiające spadkobierców prawa własności, bez należytego

wyjaśnienia istoty sprawy, godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości, a tym samym

narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej.

Z tych wszystkich względów na mocy art. 39313 kpc orzeczono jak w sentencji.

aw

jb.