Failure to submit original arbitration agreement under New York Convention bars enforcement of foreign award.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the applicant's cassation appeal regarding the enforcement of a foreign arbitration award in Poland. The applicant submitted a translation and notarization of the award but failed to provide the original or certified copy of the arbitration agreement, which is a mandatory requirement under Article IV of the New York Convention. The court held that the domestic Civil Procedure Code provision allowing the court to order production of documents does not override the specific obligations imposed by the Convention, making the missing agreement a fatal procedural defect.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. IV ust. 1 lit. b Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych; Art. 248 k.p.c. - The original or certified copy of the arbitration agreement is a mandatory prerequisite for enforcing a foreign award under the New York Convention, and the general duty to produce documents under the Civil Procedure Code cannot be used to substitute for this specific international obligation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 3 listopada 2004 r., III CK 510/03
Przedłożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu zapisu na
zagraniczny sąd polubowny stanowi wymaganie formalne wniosku i
przesłankę stwierdzenia wykonalności orzeczenia tego sądu na podstawie
Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń
arbitrażowych sporządzonej w Nowym Jorku z dnia 10 czerwca 1958 r. (Dz.U.
z 1962 r. Nr 9, poz. 41).
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący)
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)
Sędzia SN Maria Grzelka
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "J.M." Ltd V.M. przy uczestnictwie
Przedsiębiorstwa Handlowo-Produkcyjnego "I.", sp. z o.o. w L. o stwierdzenie
wykonalności wyroku zagranicznego sądu polubownego, po rozpoznaniu w Izbie
Cywilnej w dniu 3 listopada 2004 r. na rozprawie kasacji wnioskodawcy od
postanowienia Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 maja 2003 r.
oddalił kasację i zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 1200 zł
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Spółka J.M. Ltd z siedzibą w V. na Malcie wniosła o stwierdzenie w Polsce
wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w dniu 24 stycznia 2000 r. w
Londynie przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo-Produkcyjnemu "I.", sp. z o.o. z
siedzibą w L. Wnioskodawca dołączył do wniosku wyrok wraz z tłumaczeniem przez
tłumacza przysięgłego na język polski, notarialne poświadczenie podpisu arbitra i
podpisu notariusza wraz z jego legalizacją, a także zaświadczenie sądu
angielskiego z dnia 23 stycznia 2001 r., że wyrok sądu polubownego ma moc
prawną i jest wykonalny w Zjednoczonym Królestwie wraz z tłumaczeniem na język
polski. Wnioskodawca nie załączył natomiast do wniosku oryginału ani
uwierzytelnionego odpisu umowy o poddanie sporu pomiędzy stronami sądowi
polubownemu. Wniósł o zobowiązanie na podstawie art. 248 § 1 k.p.c. oraz § 37 pkt
2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2002 r. w sprawie
szczegółowych czynności w sprawach z zakresu międzynarodowego postępowania
cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych (Dz.U. Nr 17, poz. 164)
arbitra, który wydał wyrok sądu polubownego oraz dłużnika o wydanie sądowi
odpisu umowy czarteru z dnia 2 lipca 1999 r., która miała zawierać zapis na sąd
polubowny.
Dłużniczka "I.", sp. z o.o. wniosła o oddalenie wniosku i zaprzeczyła, że zawarła
umowę czarteru i że strony łączył zapis na sąd polubowny.
Postanowieniem z dnia 13 lutego 2003 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek
podnosząc, że do oceny dopuszczalności stwierdzenia wykonalności wyroku sądu
polubownego mają zastosowanie przepisy Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu
zagranicznych orzeczeń arbitrażowych sporządzonej w Nowym Jorku w dniu 10
czerwca 1958 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 9, poz. 41 – dalej: „Konwencja”). Sąd podkreślił,
że osoba dochodząca uznania orzeczenia sądu arbitrażowego lub stwierdzenia
jego wykonalności powinna, zgodnie z art. IV Konwencji, przedłożyć wraz z
wnioskiem także oryginał umowy pisemnej o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie
sądu polubownego lub uwierzytelniony odpis takiej umowy. (...) W konsekwencji
uznał, że wnioskodawca nie spełnił wymagań przewidzianych w art. IV Konwencji i
wyraził pogląd, iż od obowiązku przedłożenia umowy zawierającej klauzulę
arbitrażową nie zwolniło go złożenie innego dokumentu, tj. kopii oświadczenia
przedstawiciela brokera – "P.F.G." sp. z o.o., powołującego tę klauzulę i
przytaczającego jej brzmienie. Do zachowania przesłanek określonych w art. IV
Konwencji, zdaniem Sądu, nie mogło także prowadzić późniejsze wystąpienie na
podstawie art. 248 § 1 k.p.c. z wnioskami o nakazanie dłużnikowi złożenia umowy
zawierającej klauzulę arbitrażową lub o zobowiązanie do tego arbitra wydającego
orzeczenie. Sąd Okręgowy zauważył, że art. 248 § 1 k.p.c. skonstruowany został
dla potrzeb postępowania dowodowego, w którym nakazanie złożenia dokumentu
związane jest z dowodzeniem faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zaś z
przezwyciężeniem trudności w jego zdobyciu wynikającym z obowiązków mających
źródło w zasadach dopuszczalności wystąpienia z żądaniem uzyskania
wykonalności orzeczenia.
Zażalenie wnioskodawcy Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił wskazując, że
wnioskodawca wbrew postanowieniom Konwencji nie przedłożył oryginału bądź
uwierzytelnionego odpisu umowy zawierającej klauzulę arbitrażową . Według Sądu
drugiej instancji brak ten mógł być uzupełniony w toku dalszego postępowania,
niemniej wnioskodawca nie wyraził woli przedłożenia umowy, a ciążący na nim w
tym zakresie obowiązek usiłował przerzucić na sąd i na dłużnika.
W kasacji opartej na podstawie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3
Konwencji, art. 248 w związku z art. 13 § 2, art. 328 § 2 w związku art. 378 § 2 oraz
art. 13 § 2 i art. 148 § 2 w związku z art. 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c., wniósł o
uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)
Konwencja, regulując problematykę uznawania i wykonywania zagranicznych
orzeczeń arbitrażowych, określa przede wszystkim przesłanki, jakie mają być
spełnione, aby mogło nastąpić uznanie lub wykonanie orzeczenia arbitrażowego
(art. V ust. 1 i 2). Ponadto wskazuje dokumenty, jakie wnioskodawca powinien
przedstawić wraz z wnioskiem o uznanie lub wykonanie orzeczenia arbitrażowego
(art. IV) i zawiera unormowanie dotyczące umowy o poddanie sprawy pod
rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. II). Nie zawiera natomiast szczegółowych
postanowień dotyczących przebiegu postępowania, poza ogólną normą wynikającą
z art. III, wskazującą na właściwość prawa państwa uznania lub wykonania
orzeczenia, z zastrzeżeniem, że samo postępowanie nie może być poddane
warunkom istotnie uciążliwszym niż wymagane dla krajowych orzeczeń
arbitrażowych.
Z wykładni językowej i systemowej wynika, że zawarte w art. III in fine
zastrzeżenie nie dotyczy wymogów wynikających z samej Konwencji, która stanowi
lex specialis, lecz odnosi się do innych przepisów prawa wewnętrznego,
dotyczących postępowania w przedmiocie uznania lub stwierdzenia wykonalności
zagranicznego orzeczenia arbitrażowego. W tym stanie rzeczy, skoro
wnioskodawca nie przedłożył wraz z wnioskiem oryginału ani uwierzytelnionego
odpisu umowy o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądowi polubownemu, tj. nie
spełnił wymagania określonego w art. IV ust. 1 pkt b Konwencji, należało
rozstrzygnąć kwestię, jakie powinno wywołać to skutki dla biegu postępowania
toczącego się według kodeksu postępowania cywilnego.
W literaturze oraz judykaturze (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6
czerwca 1977 r., II CZ 45/77, OSNC 1978, nr 3, poz. 51) dominuje pogląd, że
wymaganie dołączenia do wniosku o uznanie orzeczenia dokumentów (art. 1147 §
2 k.p.c.) stanowi warunek formalny tego wniosku, a wobec tego jego niespełnienie
uzasadnia zwrot wniosku na podstawie art. 130 § 1 i 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Skoro Konwencja nie zawiera pod tym względem żadnych unormowań
szczególnych, które wyłączałyby tę regulację, to należy przyjąć, że Przewodniczący
powinien w ramach badania wniosku o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu
polubownego w Londynie wezwać wnioskodawcę do jego uzupełnienia przez
złożenie brakującego dokumentu w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu
wniosku i w razie niezastosowania się do wezwania zarządzić jego zwrot.
Popełnione uchybienie i nadanie sprawie biegu wyłoniło dalszą kwestię, a
mianowicie, jak rozstrzygnąć wniosek, do którego nie dołączono jednego z
wymaganych dokumentów.
Stosowanie rygoru zwrotu pisma procesowego (art. 130 § 1 k.p.c.) dopuszczalne
jest tylko przed nadaniem mu biegu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
22 sierpnia 1974 r., II CZ 133/74, nie publ.). Gdy to nastąpiło, nie można już
dokonać zwrotu wniosku, nawet jeżeli wnioskodawca nie dołączył do wniosku
umowy o poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie sądu polubownego. Z tego względu
powstaje kwestia, czy istniała podstawa do merytorycznego rozpoznania sprawy,
czy też miał zastosowanie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c., zgodnie z którym należało
wezwać wnioskodawcę do przedłożenia umowy o poddanie sprawy pod osąd sądu
polubownego lub jej uwierzytelnionego odpisu, a niewykonanie tego zarządzenia
potraktować jako przeszkodę do nadania sprawie dalszego biegu i postępowanie w
sprawie zawiesić (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października
1988 r., I CZ 111/88, nie publ.).
Należy zwrócić uwagę, że przyczyną zawieszenia postępowania na podstawie
art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. nie może być nieprzedstawienie dowodu, gdyż w takich
wypadkach ma zastosowanie art. 233 § 2 k.p.c. (por. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 7 lutego 1968 r., I PZ 2/68, OSNCP 1968, nr 11, poz. 190, z
dnia 28 listopada 1968 r., II CZ 185/68, OSNCP 1969, nr 7-8, poz. 144, z dnia 3
lipca 1969 r., II CZ 69/69, OSNCP 1970, nr 4, poz. 68, z dnia 4 maja 1973 r., II CZ
53/73, OSNCP 1974, nr 2, poz. 35). Umowa o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie
sądu polubownego ma charakter środka dowodowego, gdyż służy wykazaniu, że
strony łączył zapis na sąd polubowny, na podstawie którego zostało wydane
orzeczenie arbitrażowe, a warunkiem stwierdzenia wykonalności orzeczenia
zagranicznego sądu polubownego jest m.in. wykazanie przez wnioskodawcę, że
strony łączyła taka umowa (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22
sierpnia 1974 r., II CZ 133/74). Ponieważ zgodnie z art. IV ust. 1 lit. b Konwencji to
wnioskodawca powinien przedstawić wraz z wnioskiem oryginał lub należycie
uwierzytelniony odpis umowy o arbitraż, na nim spoczywa ciężar dowodu
wykazania istnienia takiej umowy.
Nawiązując do zrzutów kasacji trzeba odpowiedzieć, czy art. 248 w związku z art.
13 § 2 k.p.c. mógł zostać wykorzystany celem uzyskania przedmiotowego
dokumentu będącego środkiem dowodowym. Stosowanie tego przepisu może
wchodzić w rachubę, gdy niezbędny dokument znajduje się przede wszystkim w
posiadaniu strony. Wprawdzie wnioskodawca twierdził, że umowa czarteru znajduje
się we władaniu dłużnika, lecz ten nie tylko nie przyznał tej okoliczności, lecz
zarzucił, iż umowa nie została zawarta i zapisu nie było. W tym stanie rzeczy, skoro
skarżący nawet nie uprawdopodobnił, że przedmiotowy dokument znajduje się w
posiadaniu strony przeciwnej, to już z tej przyczyny nie było podstawy do
stosowania omawianego przepisu.
Poza tym art. 248 k.p.c. stanowiąc, że każdy jest obowiązany przedstawić na
zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego
posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, jest
przepisem ogólnym, od którego kodeks postępowania cywilnego przewiduje wyjątki
(por. art. 485 § 1, art. 1147 § 2 lub art. 1153 k.p.c.). Gdy więc przepis szczególny
nakłada na określony podmiot obowiązek przedstawienia dokumentów
stanowiących środki dowodowe, to nie jest uzasadnione stosowanie art. 248 k.p.c.
Z tego względu w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności zagranicznego
orzeczenia arbitrażowego art. 248 k.p.c. nie ma zastosowania w takim zakresie, w
jakim art. IV ust. 1 lit. b Konwencji, jako lex specialis, nakłada na wnioskodawcę
obowiązek przedstawienia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu umowy o
poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego. W postępowaniu o uznanie
lub stwierdzenie wykonalności orzeczenia arbitrażowego, toczącym się na
podstawie Konwencji, umowa o poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie sądu
polubownego stanowi więc przesłankę uwzględnienia wniosku.
Chybiony był zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 387 § 2 i art. 13 § 2
k.p.c., chociażby z tego względu, że wbrew stanowisku skarżącego Sąd drugiej
instancji wskazał podstawę rozstrzygnięcia (przepis na podstawie którego oddalił
zażalenie), a także choć w skróconej formie przedstawił, z powołaniem się na
przepisy Konwencji, przyczynę oddalenia wniosku. (...)
Z tych względów kasację należało oddalić (art. 39312 k.p.c.).