Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CK 382/03 Generato dall'IA

Court allows gift delivery via possession transfer without notarized form if contract has double effect.

Numero d'incarto III CK 382/03
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the municipality's claim for return of gifted movable property. The municipality argued that a written gift contract created immediate ownership transfer, while the theater claimed the contract was void due to lack of notarization. The court ruled that a gift contract with specific items has double effect, meaning ownership transfers immediately upon signing, rendering the missing notarization irrelevant.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 155 § 1 k.c.; Art. 349 k.c.: A gift contract specifying particular items creates immediate ownership transfer (double effect), meaning delivery is deemed completed upon signing without requiring notarization or physical handover.

Parole chiave

Generato dall'IA
gift contract double effect ownership transfer immediate notarization requirement waiver constitutum possessorium movable property delivery written form validity possession transfer

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 155 § 1 k.c.
rzeczy oznaczonych co do tożsamości, zgodnie z art. 155 § 1 k.c., wywołuje
Art. 348 k.c.
sposobami wskazanymi w art. 348 zdanie drugie oraz art.
Art. 349 k.c.
posiadania uregulowanego w art. 349 k.c. (constitutum possessorium), a zatem
Art. 350 k.c.
art. 350 k.c. oraz w art.
Art. 351 k.c.
oraz w art. 351 k.c. (traditio brevi manu).
Art. 73 § 2 k.c.
niezachowanie tej formy powoduje nieważność umowy darowizny (art. 73 § 2 k.c.).
Art. 890 § 1 k.c.
materialnego – art. 890 § 1 k.c. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że
art. 890 § 1 k.c
materialnego – art. 890 § 1 k.c.
art. 73 § 2 k.c
niezachowanie tej formy powoduje nieważność umowy darowizny (art. 73 § 2 k.c.).
art. 155 § 1 k.c
rzeczy oznaczonych co do tożsamości, zgodnie z art. 155 § 1 k.c., wywołuje

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CR 487/80
dnia 8 grudnia 1980 r., I CR 487/80 (OSNCP 1981, nr 7, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 23 września 2004 r., III CK 382/03

Wydanie rzeczy ruchomej stanowiącej przedmiot darowizny może

nastąpić nie tylko przez jej fizyczne przekazanie obdarowemu, ale także

sposobami wskazanymi w art. 348 zdanie drugie oraz art. 349-351 k.c.

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminy Miasta B. przeciwko Teatrowi

Ludowemu w K. przy interwencji ubocznej Gminy Miasta K. o wydanie rzeczy, po

rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 23 września 2004 r., na rozprawie kasacji

strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 marca

2002 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 26 marca 2002 r. oddalił apelację

powodowej Gminy od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, oddalającego

powództwo o nakazanie wydania pozwanemu Teatrowi Ludowemu w K.

szczegółowo wymienionych w pozwie rzeczy ruchomych, które według twierdzeń

podanych w pozwie strona powodowa nabyła na podstawie umowy darowizny

zawartej w zwykłej formie pisemnej w dniu 9 lutego 2000 r. z „Teatrem Ewy D.”.

Sąd Apelacyjny, podzielając stanowisko strony powodowej, że umowa z dnia

9 lutego 2000 r. jest umową darowizny przedmiotów majątkowych opisanych w

dołączonym do niej załączniku, uznał ją za nieważną ze względu na niezachowanie

wymaganej formy aktu notarialnego (art. 73 § 2 zdanie pierwsze w związku z art.

890 § 1 zdanie pierwsze k.c.) i braku jej konwalidacji przez spełnienie

przyrzeczonego świadczenia (art. 890 § 1 zdanie drugie k.c.).

Kasacja strony powodowej oparta została na podstawie naruszenia prawa

materialnego – art. 890 § 1 k.c. przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że

spełnienie przyrzeczonego świadczenia mogło nastąpić tylko wskutek fizycznego

przejęcia władztwa nad przyrzeczonymi rzeczami. Skarżąca podniosła, że przez

spełnienie świadczenia należy rozumieć zarówno przypadek, w którym zawarto

umowę o skutkach tylko zobowiązujących i jednocześnie lub później spełniono

świadczenie, jak też przypadek, który miał miejsce w rozpoznanej sprawie, gdy

umowa wywołała podwójne skutki, zarówno zobowiązujący, jak i rzeczowy.

Zdaniem skarżącej, przekazanie rzeczy oznaczonych w załączniku do umowy

darowizny jako rzeczy oznaczonych co do tożsamości nastąpiło w momencie

złożenia oświadczenia o przyjęciu darowizny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Umowa darowizny ma charakter konsensualny; stanowi czynność prawną

zobowiązującą, która wywierający także inne skutki prawne (art. 155, 156, 510 i

1052 k.c.). Przedmiotem darowizny może być określona kwota pieniężna, rzeczy

ruchome, nieruchomości, zespół rzeczy lub prawa majątkowe; może obejmować

całą rzecz albo jej część ułamkową.

Do ważności umowy darowizny wymagane jest złożenie oświadczenia woli

przez darczyńcę w formie aktu notarialnego (art. 890 § 1 zdanie pierwsze k.c.), a

niezachowanie tej formy powoduje nieważność umowy darowizny (art. 73 § 2 k.c.).

Od tej zasady ustawodawca wprowadził wyjątek, że umowa darowizny zawarta bez

zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało

spełnione (art. 890 § 1 zdanie drugie k.c.). W nauce prawa dyskusyjne jest

zagadnienie, czy o spełnieniu świadczenia w rozumieniu art. 890 § 1 k.c. można

mówić w przypadku zawarcia umowy darowizny wywołującej w normalnym obrocie

podwójne skutki (zobowiązujący i rozporządzający). Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 8 grudnia 1980 r., I CR 487/80 (OSNCP 1981, nr 7, poz. 137), uznał, że przez

spełnienie świadczenia należy rozumieć zarówno przypadki, w których zawarto

umowę o skutkach tylko zobowiązujących i jednocześnie lub później spełniono

świadczenie, jak też przypadki, w których zawarto umowę wywołującą podwójne

skutki, tak że rozporządzenie nastąpiło z mocy samej umowy. Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ten pogląd. Za trafne uznać

należało także stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że umowa zawarta przez strony

jest „darowizną przedmiotów majątkowych opisanych w załączniku do umowy”, co –

przy bliższej analizie treści tego załącznika, której Sąd Apelacyjny jednak nie

przeprowadził – może prowadzić do wniosku, iż przedmiotem zawartej przez strony

umowy darowizny są rzeczy oznaczone co do tożsamości. Umowa darowizny

rzeczy oznaczonych co do tożsamości, zgodnie z art. 155 § 1 k.c., wywołuje

podwójny skutek, a więc zarówno zobowiązujący, jak i rozporządzający.

Oznaczałoby to, że spełnienie przyrzeczonego świadczenia nastąpiło, a zatem

niezachowanie przez darczyńcę formy notarialnej oświadczenia woli nie zrodziło –

jak przyjął Sąd Apelacyjny – skutku w postaci nieważności umowy.

Gdyby nawet uznać, że przedmiotem darowizny były rzeczy oznaczone tylko

co do gatunku rozważenia wymagała – w zakresie szerszym niż to uczynił Sąd

Apelacyjny – kwestia, czy zostały one wydane obdarowanej Gminie. Wbrew

stanowisku przyjętemu przez Sąd Apelacyjny, o wydaniu obdarowanemu

przyrzeczonej rzeczy można mówić nie tylko wówczas, gdy doszło do fizycznego jej

transferu (art. 348 zdanie pierwsze k.c.). Z fizycznym wydaniem rzeczy ustawa,

zgodnie z art. 348 zdanie drugie k.c., zrównuje wydanie dokumentów, które

umożliwiają rozporządzenie rzeczą (np. listu przewozowego). W rozpoznawanej

sprawie przypadek ten nie występuje i nie zachodziła potrzeba rozważenia

możliwości zastosowania tego przepisu. Do ustalonego stanu faktycznego nie będą

miały zastosowania także sposoby przeniesienia posiadania rzeczy wskazane w

art. 350 k.c. oraz w art. 351 k.c. (traditio brevi manu).

Wydanie rzeczy obdarowanemu następuje także w przypadku przeniesienia

posiadania uregulowanego w art. 349 k.c. (constitutum possessorium), a zatem

wtedy, gdy dotychczasowy posiadacz samoistny rezygnuje z takiego posiadania na

rzecz innej osoby, ale chce dalej z rzeczy korzystać na podstawie innego stosunku

prawnego, albo nabywca posiadania chce, aby dotychczasowy posiadacz

wykonywał jego posiadanie jako dzierżyciel. W tym przypadku przeniesienie

posiadania samoistnego następuje w drodze porozumienia stron, bez dokonywania

zmian w stanie faktycznego władania rzeczą. Z § 3 umowy wynika, że obdarowana

Gmina „przekazuje nieodpłatnie w użytkowanie” darczyńcy przedmioty stanowiące

przedmiot darowizny do dnia wykreślenia darczyńcy z rejestru instytucji kultury. Z

punktu widzenia przeniesienia posiadania (wydania przedmiotu darowizny),

przewidzianego w art. 349 k.c., treść § 3 umowy darowizny nie jest więc bez

znaczenia.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39313 § 1 i art.

108 § 2 w związku z art. 39319 i 391 § 1 k.p.c.).