Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CK 183/04 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal for failure to distinguish between own debt and third-party debt in statutory novation.

Numero d'incarto III CK 183/04
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate judgment and remanded the case for retrial due to a legal error in applying the statute of novation. The lower courts ruled that the plaintiff bank had paid off a loan on behalf of the Fundation, which was the true creditor, without properly distinguishing between paying one's own debt versus a third party's debt. The Court held that the statutory novation under Article 518(1) of the Civil Code requires proof that the payer was responsible for a third party's debt at the time of payment, a condition the lower courts failed to evaluate.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 518 ust. 1 k.c.; Art. 518 pkt 1 k.c.: Statutory novation under Article 518(1) of the Civil Code applies only when the payer is responsible for a third party's debt at the time of payment; failure to distinguish between one's own debt and a third party's debt renders the application of this provision erroneous.

Parole chiave

Generato dall'IA
statutory novation third party debt own debt Civil Code payment on behalf legal qualification remand for retrial

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 518 ust. 1 k.c.
art. 518 pkt 1 k.c. domagał się w pozwie się jej zwrotu od pozwanego jako następcy
Art. 518 pkt 1 k.c.
art. 518 pkt 1 k.c. domagał się w pozwie się jej zwrotu od pozwanego jako następcy
Art. 474 k.c.
Powołując się na przepisy art. 474 i art.
Art. 738 § 2 k.c.
474 i art. 738 § 2 k.c. a także na
Art. 58 § 1 k.c.
materialnego art. 58 § 1 k.c. w zw.
Art. 54 Prawa S.
materialnego art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 54 Prawa S.(...). Sąd Apelacyjny wyjaśnił
Art. 393 § 1 k.p.c.
usprawiedliwiona wymaga uwzględnienia z mocy art. 39313 § 1 k.p.c.
art. 738 § 2 k.c
pobranego przez J. W. Powołując się na przepisy art. 474 i art. 738 § 2 k.c. a także na
art. 518 pkt 1 k.c
art. 518 pkt 1 k.c. domagał się w pozwie się jej zwrotu od pozwanego jako następcy
art. 518 § 2 k.c
art. 518 § 2 k.c. – ze względu na wstąpienie w prawa wierzyciela, tj. Fundacji, przez

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CK 183/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Bronisław Czech

w sprawie z powództwa Banku G.(...) S.A. Oddziału w B.

przeciwko Bankowi S.(…) w A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 stycznia 2005 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 15 października 2003 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Pozwany Bank S.(...) jest następcą prawnym Banku S.(...) w W., który w 1990 r.

udzielił J. W. kredytu ze środków uzyskanych z Banku Światowego, którymi

dysponowała Fundacja „E.(…)” (zwana dalej Fundacją), mająca swój rachunek w Banku

G.(...) w W. Umowę kredytu podpisał dyrektor banku kredytującego, a kwoty uzyskiwane

od dłużnika w ramach spłaty kredytu miały być - i do roku 1993 były przelewane na

wspomniany rachunek Fundacji. Bank S.(...) w W. ze względu na zagrożenie upadłością

został przejęty przez pozwany Bank S.(…) w A. według stanu z bilansu na koniec 1995

r.

Bank G.(...) na mocy porozumienia z Fundacją, dotyczącego zasad i warunków

ustalania oraz uregulowania zaległych zobowiązań kredytowych wynikających z umów

zawieranych przez Bank G.(...) i banki s.(…), zawartego dnia 4 czerwca 1996 r. z

Fundacją zobowiązał się i przekazał Fundacji kwotę 117 100 zł tytułem spłaty kredytu

pobranego przez J. W. Powołując się na przepisy art. 474 i art. 738 § 2 k.c. a także na

art. 518 pkt 1 k.c. domagał się w pozwie się jej zwrotu od pozwanego jako następcy

banku kredytującego.

Pozwany nie uznał roszczenia, podnosząc przede wszystkim zarzut nieważności

umowy kredytu, ze względu na wadliwą - jednoosobową reprezentację banku

kredytującego.

Sąd Okręgowy uwzględniając powództwo wskazał jako podstawę prawną przepis

art. 518 § 2 k.c. – ze względu na wstąpienie w prawa wierzyciela, tj. Fundacji, przez

bank powodowy, który „rozliczył sporny kredyt” i tak oznaczona podstawa została

powtórzona w części sprawozdawczej wyroku Sądu Apelacyjnego. Pozwany w apelacji

zarzucił jednak niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 518 § 1 pkt 1 k.c. i do tego

przepisu odnoszą się rozważania prawne Sądu Apelacyjnego zawarte w uzasadnieniu

wyroku; prowadzi to do wniosku, że w istocie stanowił on podstawę prawną

rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny oddalając apelację stwierdził, że kredyt był udzielony ze środków

Fundacji

a

poprzednik

prawny

pozwanego

zobowiązał

się

wobec

niej

do

administrowania tymi środkami, obejmującego również spłatę udzielonego kredytu. W

związku z przyjęciem takiego zlecenia, potwierdzonego oświadczeniem składanym

(zgodnie z ukształtowaną praktyką) Bankowi G.(...) zawierał umowę z kredytobiorcą w

swoim imieniu lecz na rzecz Fundacji (art. 734 § 2 k.c.). Zarówno umowa między

bankiem kredytującym a Fundacją oraz umowa zawierana przy wykonywaniu zlecenia,

tj. umowa kredytu były sprzeczne z postanowieniami § 32 ust. 1 statutu, art. 54 ust. 1

prawa S.(...) oraz art. 63 i 64 Prawa bankowego (j.t. Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359),

jednak z faktu dwuletniego jej wykonywania Sąd wywiódł wniosek o skutecznym

zawarciu umowy zlecenia przez fakty dorozumiane, gdyż dla jej ważności nie była

wymagana forma szczególna. Ważność umowy kredytu nie determinuje zobowiązania

banku kredytującego wynikającego z umowy zlecenia, również dlatego, że wypłacenie J.

W. przyznanych środków rodziło jego odpowiedzialność na podstawie przepisów o

świadczeniach nienależnych (art. 410 § 2 k.c.).

Oceniając zarzuty apelacji o braku legitymacji czynnej powoda Sąd Apelacyjny

powołał się na wytyczne do porozumienia z 4 czerwca 1996 r. zobowiązujące powoda

do spłaty (na rzecz Fundacji) kredytów nieściągniętych przez banki kredytujące (§§ 15,

18 i 22 wytycznych) i uznał, że „spłacając kredyt J. W. powód zrealizował swoje

zobowiązanie wobec Fundacji, tym samym wstąpił w prawa tejże Fundacji, jako

wierzyciela”. Nadto stwierdził, że nie doszło do przejęcia długu przez powoda na

podstawie art. 519 § 2 pkt 2 k.c., gdyż Fundacja nie wyraziła na to zgody.

Kasacja pozwanego od tego wyroku została oparta na obydwu podstawach .

W ramach pierwszej podstawy kasacji pozwany powołał się na naruszenie art. 58 § 1

k.c. w związku z art. 54 § 1 pr. spółdz. przez dopuszczenie zawarcia umowy przez

dorozumiane oświadczenia woli; niewłaściwe zastosowanie art. 518 § 1 pkt 1 k.c. a

pominięcie właściwego dla rozpoznawanej sprawy art. 519 k.c.; naruszenie art. 6 k.c.

przez ustalenie faktu wypłacenie kredytobiorcy nie udowodnionego wbrew obowiązkowi

ponoszenia przez powoda ciężaru takiego dowodu.

Naruszenia przepisów postępowania pozwany upatruje w niezastosowaniu art. 47912

k.p.c. polegające na dołączeniu dopiero w trakcie procesu oświadczenia banku

kredytującego o odpowiedzialności w stosunku do Fundacji z tytułu kredytu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 47912 § 1 k.p.c. zobowiązuje powoda do podania w pozwie

wszystkich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie pod rygorem utraty prawa

powoływania ich w toku postępowania. W rozpoznawanej sprawie powód spełnił

pierwsze wymaganie, tj. zawarł dokładnie sformułowane twierdzenie, przytaczając nie

tylko treść oświadczenia banku kredytującego zobowiązującego się do terminowego

przekazywania do Centrali Banku G.(...) spłacanych rat kredytów i kwot odsetek

należnych Funduszowi ale dołączając również wzór oświadczenia, rzeczywiście

złożonego – jak się okazało w toku procesu. W takim wypadku okazanie formularza

podpisanego przez stronę pozwaną – na jej żądanie – w terminie późniejszym nie

stanowiło uchybienia mającego wpływ na treść wyroku, gdyż ustalenie tego faktu mogło

być dokonane w inny sposób np. przez domniemanie faktyczne.

Kasacja jest nieusprawiedliwiona w części zarzucającej naruszenie prawa

materialnego art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 54 Prawa S.(...). Sąd Apelacyjny wyjaśnił

przekonująco, dlaczego przy istnieniu dwóch zobowiązań B. S.(…) w W., bank ten

zobowiązał się skutecznie wobec Fundacji do zwrotu kwot wypłaconych tytułem umowy

kredytu J. W., nawet gdyby odpowiedzialność tego ostatniego oparta była na przepisach

o zwrocie nienależnego świadczenia spełnionego w ramach nieważnej umowy.

Oświadczenie banku kredytującego z 26 lutego 1990 r. oraz wpłaty na rachunek

Fundacji do 1993 r. uzasadniały stwierdzenie, iż na bank powodowy spadł ciężar

dowodu innego tytułu dokonywanych wpłat, niż z kredytu udzielonego J. W..

Nie można natomiast odmówić trafności zarzutu naruszenia art. 518 pkt 1 k.c.

Uzasadnienie

zaskarżonego

wyroku

powołuje

dwie

przesłanki

podstawienia

ustawowego, tj. odpowiedzialność osoby trzeciej i zapłatę długu, nie uwzględnia

natomiast zastrzeżenia zapłaty za dług cudzy. Pominiecie tego warunku prawnego

rozszerza

cessio

legis

na

wszystkie

wypadki

zapłaty

dokonanej

w

razie

współodpowiedzialności za ten sam dług. Tymczasem podstawienie ustawowe na

podstawie art. 518 pkt 1 k.c. zachodzi tylko w razie spełnienia się przesłanek

wymienionych przez Sąd Apelacyjny oraz dodatkowego zastrzeżenia, wymagającego

istnienia w chwili zapłaty przez osobę trzecią, ważnego zobowiązania między

dotychczasowymi stronami stosunku obligacyjnego. Ograniczony zakres podmiotowych

przekształceń zobowiązania prowadzący do podstawienia ustawowego, wymaga oceny

zgromadzonego materiału dowodowego i twierdzeń powoda o wstąpieniu w prawa

zaspokojonego wierzyciela wskutek zapłaty cudzego długu. Sąd orzekający ustalił, że w

chwili zapłaty istniało jeszcze zobowiązanie między dotychczasowymi stronami,

natomiast zabrakło oceny, czy w tej samej chwili dokonujący zapłaty odpowiadał za dług

cudzy czy za własny. Rozróżnienie tych dwóch pojęć - własnego zobowiązania strony

powodowej i odpowiedzialności za cudzy dług pozwoliłoby dokonać prawnej kwalifikacji i

oceny zasadności roszczenia. W razie istnienia własnego zobowiązania, ustawa

stanowiąca jego źródło lub treść czynności prawnej decyduje o istnieniu uprawnienia do

żądania od dotychczasowego dłużnika zwrotu całości lub części dokonanego

świadczenia, a o wyniku procesu ponadto decyduje wynik postępowania dowodowego i

sprostanie

przez

strony

ciężarowi

dowodu.

W

skrajnych

przypadkach,

gdy

usprawiedliwieniem prawnym roszczenia mogą być tylko przepisy o bezpodstawnym

wzbogaceniu, przedmiotem ustaleń muszą być okoliczności faktyczne wymieniane np. w

art. 409 k.c.

W razie odpowiedzialności za dług cudzy osoba trzecia dokonująca zapłaty

kontynuuje w jej granicach dotychczasowy stosunek prawny.

Rozważania przytoczone wyżej wskazują, iż zastosowanie art. 418 pkt 1 k.c., jako

podstawy prawnej wyroku, bez rozstrzygnięcia - na podstawie zgromadzonego materiału

- kwestii, czy powód spłacił swój, czy cudzy dług było nienależyte, a kasacja jako

usprawiedliwiona wymaga uwzględnienia z mocy art. 39313 § 1 k.p.c.