Supreme Court dismissed appeal against state liability claim where prior court ruling on execution errors precluded causal link.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiffs' cassation appeal regarding a claim for state compensation arising from a failed enforcement auction. Plaintiffs argued that the court's prior rejection of their objection to the execution officer's valuation caused their loss, but the court held that a final ruling on such objections severs the causal link between the officer's errors and the resulting damage. Consequently, the court found no unlawful judicial act attributable to the state under the relevant civil code provisions.
Regesto Legislator
Generato dall'IAart. 417 § 1 k.c.; art. 77 ust. 1 Konstytucji RP: State liability requires an unlawful act by a state functionary; if a final court decision rejects an objection to execution errors, the resulting damage is causally linked to the decision, not the officer's error, negating state liability.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CK 169/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk
SSN Bronisław Czech (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa I. C. i J. C.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Z.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 stycznia 2005 r.,
kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 stycznia 2004 r., sygn. akt I
ACa (…),
oddala kasację.
Uzasadnienie
Od 6 marca 1995 r. Komornik Sądu Rejonowego w L., z wniosku Banku (…)
S.A. Oddział w R., prowadził przeciwko I. i J. małżonków C. postępowanie
egzekucyjne. Egzekucja została skierowana do nieruchomości powodów położonych
we wsi Mieczysławów gmina Zwoleń, dla których prowadzone są księgi wieczysta Kw
(…)0 i Kw (…)4. Czynności komornika co do opisu i oszacowania nieruchomości
będących przedmiotem egzekucji powodowie zaskarżyli skargą wniesioną dnia 17
sierpnia 2001 r. do Sądu Rejonowego w Z. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2001
r. Sąd oddalił ich skargę i wniosek o zawieszenie postępowania. Sąd Rejonowy
przyjął w szczególności, że określenie wartości nieruchomości dokonane przez
biegłych jest trafne, bo w odniesieniu do nasadzeń świerków, przeznaczonych na
sprzedaż na choinki, uwzględnia ich ilość, określoną metodą szacunkową i wiek.
Powodowie wnieśli zażalenie na postanowienie tylko w zakresie oddalającym
wniosek o zawieszenie postępowania. Orzeczeniem z dnia 25 stycznia 2002 r. Sąd
Okręgowy w R. oddalił zażalenie. Nieruchomość powodów została sprzedana po
ogłoszeniu drugiej licytacji.
Powyższe okoliczności są poza sporem.
Powodowie I. i J. małżonkowie C. wnieśli powództwo przeciwko Skarbowi
Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Z., żądając zasądzenia kwoty 135.000 zł
z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Twierdzili, iż ponieśli szkodę
przez to, że wadliwy był opis i oszacowanie nieruchomości. Wynika ona z pominięcia
przy wydawaniu opinii przez biegłych nasadzeń świerków w ilości 8 100 sztuk.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 5 września 2003 r. Sąd Okręgowy w R. oddalił powództwo.
Apelację powodów od tego wyroku oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem
zaskarżonym kasacją.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że prawomocne oddalenie skargi na czynności
komornika, który w postępowaniu egzekucyjnym dopuścił się uchybień, skutkuje
przyjęciem, że ewentualna szkoda poniesiona przez osobę, uczestniczącą
w postępowaniu, wiąże się przyczynowo już nie z uchybieniem komornika, lecz
z orzeczeniem sądu (por. wyrok SN z dnia 7 października 1977 r., I CR 362/77
OSNCP 1978/8/142). Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia
4 grudnia 2001 r. przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417
§ 1 k.c. wymaga wykazania: bezprawności działania sądu przy wydaniu orzeczenia
oddalającego skargę na czynności komornika, zaistnienia szkody i jej wysokości oraz
związku przyczynowego pomiędzy wydanym orzeczeniem a powstaniem szkody.
Sąd Apelacyjny przyjął, że powodowie nie wykazali żadnej z tych przesłanek:
a/ Ocena zgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu
Rejonowego w Z. z dnia 28 listopada 2001 r., oddalającego skargę na czynności
komornika, pozostaje poza kognicją sądu cywilnego rozpoznającego sprawę o
odszkodowanie. Sąd ten nie może samodzielnie badać, ustalać i oceniać, czy
prawomocne orzeczenie jest zgodne z prawem, bowiem jest nim związany z mocy
art. 365 § 1 k.p.c. Wyklucza to istnienie przesłanki bezprawności tego orzeczenia.
b/ Określenie przez biegłego wartości nieruchomości sprzedanej na licytacji
nastąpiło metodą szacunkową dla powierzchni objętej nasadzeniami, które – jako
część składowa - wpływają na wartość nieruchomości, lecz nie stanowią odrębnego
od niej przedmiotu wyceny. Opinia ta jest trafna.
c/ Powyższe świadczy o braku wspomnianego związku przyczynowego.
Powodowie
zaskarżyli kasacją wyrok Sądu Apelacyjnego, zarzucając
naruszenie:
1. prawa materialnego przez jego błędną wykładnię – art. 47 § 1 i § 3 k.c.
w zw. z art. 53 § 1 k.c., oraz art. 417 k.c.,
2. przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie
sprawy – art. 365 § 1 k.p.c., art. 278 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c., art. 769 § 1 k.p.c.,
art. 946 i art. 947 § 1, pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 948 k.p.c.
Przytaczając wymienione podstawy kasacji powodowie wnieśli o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Zdarzenia i stany prawne, na których oparte jest powództwo w sprawie
niniejszej pochodzą z okresu sprzed 1 września 2004 r. i dlatego stosuje się do nich
przepisy normujące odpowiedzialność Skarbu Państwa, w brzmieniu obowiązującym
przed tym dniem (art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks
cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 162, poz. 1692).
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r., Sk. 18/00 (OTK
2001 nr 8, poz. 256) uznał, że art. 418 k.c. jest niezgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji,
zaś art. 417 k.c. jest zgodny z tym artykułem Konstytucji, o ile jest rozumiany w ten
sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez
niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu
powierzonej mu czynności.
W związku z tym Sąd Apelacyjny przyjął trafnie, że podstawową przesłanką
odpowiedzialności
Skarbu
Państwa
jest
niezgodne
z
prawem
działanie
funkcjonariusza państwowego, w tym przypadku – sędziów (sądu) wydających
orzeczenie i komornika – prowadzącego egzekucję. Do dalszych przesłanek tej
odpowiedzialności należy szkoda, będąca następstwem wspomnianego działania
niezgodnego z prawem. Sąd Apelacyjny odwołał się trafnie do poglądu Sądu
Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 7 października 1977 r., I CR 362/77
(OSNCP 1978, nr 8, poz. 142), że jeżeli komornik dopuści się w postępowaniu
egzekucyjnym
uchybień,
lecz
skarga
na
czynności
komornika
zostanie
prawomocnym orzeczeniem oddalona, ewentualna szkoda poniesiona przez osobę
uczestniczącą w postępowaniu wiąże się przyczynowo już nie z uchybieniem
komornika, lecz z orzeczeniem sądu. Pogląd ten, wyrażony również w późniejszych
orzeczeniach (zob. np. wyrok SN z dnia 7 lipca 1999 r., II CKN 423/98, OSNC 1999,
nr 12, poz. 221), podziela Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym kasację
w niniejszej sprawie.
2. Jedną z zasadniczych przesłanek powództwa, którą powinni wykazać
powodowie, jest bezprawność (sprzeczność z prawem) działania sądu (art. 417 k.c.
w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2004 r. oraz art. 77 Konstytucji
RP). W realiach niniejszej sprawy bezprawność ta miałaby polegać na takim
działaniu sądu rozpoznającego skargę na czynności komornika, które było sprzeczne
z prawem i które nie podlegało naprawieniu przez wniesienie środka odwoławczego
lub przez wznowienie postępowania (zob. np. wyrok SN z dnia 15 listopada 2002 r.,
V CKN 1347/00, MoP 2003, nr 16, s. 747). Powodowie nie zaskarżyli postanowienia
sądu oddalającego ich skargę na czynności komornika, a przytaczane przez nich
obecnie argumenty, mające świadczyć o tym, że Sąd rozpoznający skargę na
czynności komornika przyjął wadliwy sposób ustalenia wartości nieruchomości, bądź
dopuścił się uchybień przepisom procesowym, są nietrafne.
3. Wszystko to świadczy o tym, że Sąd Apelacyjny nie naruszył ani prawa
materialnego ani prawa procesowego w sposób wskazany w kasacji.
Z tych wszystkich przyczyn kasacja podlegała oddaleniu (art. 393 12 k.p.c.
w brzmieniu sprzed 5 lutego 2005 r.).