Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CK 139/05 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal ruling on binding force of prior judgment regarding possession and compensation claims.

Numero d'incarto III CK 139/05
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's decision to dismiss the plaintiff's claim for compensation, remanding the case for a new ruling. The lower court had incorrectly applied the principle of res judicata to the current dispute, ignoring a prior binding judgment that established the defendant's status as a possessor in bad faith. The Supreme Court held that the appellate court erred by failing to recognize the binding nature of the earlier decision, which precluded re-examining the core issues of possession and compensation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 224, 225, 230 k.c.; Art. 365 k.p.c.; Art. 393 § 1 pkt 2 k.p.c.: The principle of binding force of a prior judgment (res judicata) does not prevent a higher court from examining the merits of a new claim if the lower court incorrectly applies the binding nature of a previous decision to the current case.

Parole chiave

Generato dall'IA
binding force of judgment res judicata possession in bad faith compensation for use appellate review court hierarchy remand for retrial

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 224 k.c.
z art. 224 k.c., powołanie art.
Art. 225 k.c.
za korzystanie z rzeczy na podstawie art. 225 w zw.
Art. 230 k.c.
nie jest także posiadaczem zależnym spornych ruchomości (art. 230 k.c.).
Art. 365 k.p.c.
związania Sądu (innych sądów) w świetle art. 365 k.p.c., która to instytucja – wbrew
Art. 393 § 1 pkt 2 k.p.c.
Rozstrzygającymi o zasadności kasacji są zarzuty oparte na podstawie z art. 393 1
art. 230 k.c
nie jest także posiadaczem zależnym spornych ruchomości (art. 230 k.c.).
art. 753 § 2 k.c
Apelacyjny możliwość zastosowania art. 753 § 2 k.c.
art. 392 k.p.c
Skarżąca z powołaniem się na art. 392 k.p.c.
art. 366 k.p.c
naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 366 k.p.c.
art. 202 k.p.c

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CKN 42/96
Civil court dismisses appeal allowing payment to one civil partner to extinguish joint debt.
III CZP 59/98
dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 (OSNC 1999, nr 7-8, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CK 139/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielni Gastronomicznej w K.

przeciwko S. K.

o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 21 października 2005 r., na rozprawie

kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 3 września 2004 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego jej rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję

kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny zmienił wyrok w zakresie uwzględniającym powództwo i oddalił w

całości żądanie powodowej Spółdzielni oraz orzekł o kosztach procesu za obie

instancje. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd drugiej instancji zwięźle przytoczył – jak

to zostało określone – bezsporne fakty dotyczące władztwa pozwanego nad tymi

nieruchomościami. Pozwany S. K. jest właścicielem nieruchomości zabudowanej

położonej w K. przy ul. F., gdzie prowadzona jest kawiarnia „J.(...)”. W kawiarni tej

pozostały zabytki z okresu młodopolskiego jak malowidła naścienne, obrazy, litografie

oraz inne przedmioty wpisane do rejestru zabytków, w którym jako właściciel wpisany

jest Skarb Państwa. W 1991 r. pozwany zawarł umowę z Gminą K., na podstawie której

Gmina oddała mu ruchome wyposażenie kawiarni w „użytkowanie” za odpłatnością 2

000 000 zł (w obowiązującej w chwili zawarcia umowy walucie), która to kwota miała być

w całości przeznaczona na koszty konserwacji ruchomości i malowideł znajdujących się

w tej kawiarni. Prawomocnym wyrokiem z dnia 4 lipca 1996 r. w sprawie sygn. akt I ACr

(...) Sąd Apelacyjny nakazał Gminie K. złożenie oświadczenia woli przenoszącego

posiadanie zabytkowych ruchomości w terminie 14 dni, licząc od uprawomocnienia się

wyroku, a w razie niezłożenia oświadczenia powołany wyrok zastępował to

oświadczenie. Pozwany, który został zawiadomiony o treści tego wyroku, był wzywany

przez powodową Spółdzielnię do zawarcia umowy dotyczącej korzystania przez niego

z zabytkowego

wyposażenia

kawiarni,

nie

zawarł

takiej

umowy.

Wojewódzki

Konserwator Zabytków zajął stanowisko stwierdzające, iż sporne ruchomości nie mogą

być przeniesione w inne miejsce. Rozważając, na tle przytoczonych faktów, charakter

władania pozwanego zabytkowym wyposażeniem kawiarni Sąd Apelacyjny wskazał, że

to powodowa Spółdzielnia w wykonaniu powołanego powyżej wyroku stała się

samoistnym posiadaczem, co wyklucza zastosowanie art. 224 i 225 k.c. Pozwany S. K.

nie jest także posiadaczem zależnym spornych ruchomości (art. 230 k.c.). Pozwany

chce rzecz zwrócić właścicielowi, jednakże z uwagi na postawę właściciela, któremu

odpowiada zaistniała sytuacja, czy też z uwagi na przepisy obowiązującego prawa

rzeczy tej zwrócić nie może. Pozwany jest dzierżycielem. Wykluczył także Sąd

Apelacyjny możliwość zastosowania art. 753 § 2 k.c. Jedyną podstawę roszczeń o

zapłatę mogłyby stanowić przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Jednakże strona

powodowa takich twierdzeń nie wysunęła a Sąd Okręgowy bezpodstawnie prowadził z

urzędu postępowanie dowodowe i przedstawił w uzasadnieniu wyroku uwzględniającego

powództwo

rozumowanie

nie

dające

podstaw

do

przyjęcia

istnienia

takiego

wzbogacenia, a nadto jest nieudolne. Kasację wniosła powodowa Spółdzielnia

Gastronomiczna. Skarżąca z powołaniem się na art. 392 k.p.c. zaskarżonemu wyrokowi

zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 366 k.p.c. w związku z treścią art.

202 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. tj. poprzez błędne zastosowanie

przepisów dotyczących powagi rzeczy osądzonej w aspekcie wpływu prawomocnego

rozstrzygnięcia sądowego na dopuszczalność ponownego orzekania w przedmiocie

tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia w części, w

której rozstrzygnięcie to dotyczyło przesądzenia słuszności roszczenia co do zasady, a

mianowicie nieuzasadnione pominięcie faktu, iż wyrokiem Sądu Okręgowego w K. i

podzielającym jego ustalenia wyrokiem Sądu Apelacyjnego w sprawie I C (...)

prawomocnie przesądzone zostało, iż W.(...), będąca niekwestionowaną poprzedniczką

prawną

powódki,

jest

właścicielem

ruchomości

znajdujących

się

w

lokalu

gastronomicznym J.(...) przy ulicy F. w K., a zatem – wobec niewykazania przez

pozwanego, iż doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu faktycznego w zakresie tegoż

prawa własności – ustalenia te pozostają aktualne i Sąd winien wziąć je pod uwagę z

urzędu, w każdym stanie sprawy;

co miało wpływ na:

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: błędne zastosowanie art. 6 k.c.

określającego rozkład ciężaru dowodowego poprzez nietrafne stwierdzenie, iż mimo

faktu wydania w stosunku do poprzedniczki prawnej powódki wyroku ustalającego, iż

jest ona właścicielem przedmiotowych ruchomości, a następnie niekwestionowanego

faktu sukcesji generalnej powódki po W.(...) i powołania się przez powódkę na treść

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 sierpnia 2001 roku wydanego w sprawie do

sygnatury akt I Aca (...), który w pełni podzielił ustalenia Sądu Apelacyjnego w sprawie I

C (...) przyjmując, iż „ustalenie Sądu, iż przysługujące powódce prawo własności do

wyposażenia ruchomego zabytkowego determinuje rozstrzygnięcie”, na powódce nadal

spoczywał obowiązek wykazywania prawa własności zabytkowych ruchomości, a nie na

pozwanym obowiązek przedstawiania dowodów na fakt, iż miała miejsce taka zmiana

stanu faktycznego i prawnego, która mogłaby uzasadnić wzruszenie prawomocnych

ustaleń Sądu z 1994 r. w przedmiocie prawa własności, która to zmiana nie miała

miejsca, a pozwany siłą rzeczy jej nie wykazał i w oparciu o powyższy tok rozumowania

zakwestionowanie legitymacji czynnej powódki do dochodzenia od pozwanego

odszkodowania za bezumowne korzystanie ze stanowiących jej własność ruchomości, z

których pozwany – będąc posiadaczem zależnym – czerpie istotne korzyści materialne i

w konsekwencji oddalenie powództwa;

a nadto:

3. naruszenie art. 224,225 i 230 k.c. w związku z art. 336 k.c. poprzez

nieuzasadnione przyjęcie, że powodowej Spółdzielni, która nie jest właścicielem

ruchomości, nie przysługuje legitymacja czynna do dochodzenia roszczeń o zwrot

pożytków z tytułu korzystania z zabytkowego wyposażenia kawiarni J.(...) wobec

pozwanego, który – wbrew stanowi faktycznemu i prawnemu przyjętemu przez Sąd

Apelacyjny w sprawie poprzedniej – jest „dzierżycielem” przedmiotowych ruchomości, a

nie posiadaczem zależnym.

Wskazując

na

powyższe

skarżąca

Spółdzielnia

wnosiła

o

uchylenie

zaskarżonego wyroku i – jak to zostało sformułowane - ewentualnie przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Pozwany S. K. w złożonej

odpowiedzi na kasację wnosił o jej oddalenie z zasądzeniem kosztów procesu za

instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98) do rozpoznania tej kasacji stosuje się przepisy dotychczasowe.

Rozstrzygającymi o zasadności kasacji są zarzuty oparte na podstawie z art. 393 1

pkt 2 k.p.c. bowiem dotyczą one samej natury postępowania apelacyjnego i realizacji w

praktyce sądów drugiej instancji uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 (OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124), mającej moc

zasady prawnej, przesądzającej o możliwości zmiany przez sąd drugiej instancji ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez

przeprowadzania postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia.

Wskazana w art. 382 k.p.c. kompetencja sądu odwoławczego, uprawniająca do

dokonywania własnych ustaleń na podstawie materiału zebranego w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym,

zmierza

do

zapewnienia

realizacji

nakazu

sprawności

postępowania wyrażonego – w powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - art.

45 Konstytucji, jednakże z zachowaniem instancyjności (art. 176 ust. 1 Konstytucji).

Merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego, podkreślany w powołanej uchwale

z dnia 23 marca 1999 r. zmierza do naprawienia błędów popełnionych przez sąd

pierwszej instancji i w tym znaczeniu postępowanie apelacyjne jest przedłużeniem

postępowania przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji. Przedmiotem

jednakże badania powinien być cały materiał zebrany w sprawie. Sąd Okręgowy

przeprowadził dowód m.in. z wyroku z uzasadnieniem w sprawie sygn. akt IX GC (...) i

wyroku Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem wydanego w tej samej sprawie sygn. akt

ACa (...). Strony nie kwestionowały takiego sposobu przeprowadzenia dowodu a w toku

postępowania wskazywały nie tylko na znajomość, lecz i na znaczenie tych orzeczeń dla

rozstrzygnięcia kolejnego między stronami sporu (por. uzasadnienie wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 1997 r. I CKN 42/96 – OSNC 1997, nr 5, poz. 62).

Pozwany S. K. nie kwestionował prawa własności powodowej Spółdzielni a Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu postanowienia oddalającego zażalenie interwenienta

ubocznego Gminy Miasta Krakowa, stwierdził, że przedmiotowy spór między stronami

dotyczy wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanego z ruchomości stanowiących

własność strony powodowej. Powyższe potwierdził Sąd Okręgowy w wyroku

uwzględniającym powództwo i wskazał, że w powoływanej sprawie sygn. akt I ACa (...)

Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany był posiadaczem w złej wierze co najmniej od 1996

r. wskutek czego powodowa Spółdzielnia może skutecznie domagać się wynagrodzenia

za korzystanie z rzeczy na podstawie art. 225 w zw. z art. 224 k.c., powołanie art. 255

k.c. jest wynikiem oczywistej omyłki.

W ocenie Sądu Okręgowego zasadności żądania pozwu co do zasady jak i

podstawy prawnej nie można kwestionować, a do rozstrzygnięcia pozostaje wysokość

wynagrodzenia i zasadność zgłoszonego zarzutu potrącenia). Eliminacja wadliwości,

które w ocenie Sądu drugiej instancji związane są zarówno z podstawą faktyczną, jak i

prawną pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia wymagała odniesienia się do skrótowo

wyrażonej argumentacji, którą kierował się Sąd Okręgowy, a dotyczy to instytucji

związania Sądu (innych sądów) w świetle art. 365 k.p.c., która to instytucja – wbrew

odmiennym i błędnym wywodom kasacji – jest niezależna od instytucji powagi rzeczy

osądzonej. Jeżeli w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, to w ogóle nie bada się

kwestii mocy wiążącej a pozew podlega odrzuceniu. Podjęcie przez sąd odwoławczy

decyzji co do istoty sprawy powinno być poprzedzone kontrolą przeprowadzoną przez

ten sąd. Kontrola ta obejmuje także zakres mocy wiążącej wydanego orzeczenia i

możliwości badania kwestii już rozstrzygniętych w prawomocnym orzeczeniu.

Podstawą kwestionowania poczynionych w prawomocnym wyroku ustaleń oraz

dochodzenia do innych wniosków i w konsekwencji innego rozstrzygnięcia sprawy nie

może stanowić przekonanie, iż sposób rozstrzygnięcia ustalonych wcześniej kwestii jest

niewłaściwy. Sąd Apelacyjny pominął omawiane orzeczenie i jego znaczenie dla

rozstrzygnięcia tej sprawy. Nie można podzielić i aprobować praktyki zstępowania

własnym orzeczeniem, orzeczenia sądu pierwszej instancji. Praktyka taka koliduje z rolą

procesową sądu drugiej instancji, którego orzeczenia - ze względu na wprowadzane

ograniczenia dostępu do trzeciej instancji w ogóle nie podlegają jakiemukolwiek

sprawdzeniu. Nie do odosobnionych należałaby sytuacja w której sąd drugiej instancji

mógłby orzekać jako jedna i ostateczna instancja.

Z powyższych przyczyn podstawę kasacji z art. 3931 pkt 2 k.p.c. należy uznać za

wykazaną w stopniu pozwalającym na trwałą eliminację oceny rozumowania Sądu

pierwszej instancji wyrażanej w kategoriach nieudolności.

Z powyższych przyczyn i na podstawie powołanych przepisów należało orzec jak

w sentencji wyroku.