Supreme Court dismisses paternity denial appeal, upholding blood group evidence and rejecting social welfare arguments.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the mother against the lower courts' denial of paternity. The court confirmed that blood group analysis conclusively excluded the defendant as the biological father, and the mother's argument that denying paternity harmed the child's welfare was rejected. The court found no exceptional circumstances warranting the application of social welfare principles to override the objective biological facts.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 214, 299 k.p.c.; Art. 5 k.c.: The Supreme Court dismisses a cassation appeal based on procedural errors from the first instance when the appeal targets the second instance judgment, and it rejects the application of social welfare principles to deny paternity when objective biological evidence excludes the alleged father.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CK 126/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 stycznia 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN M. Wysocka (przewodniczący)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Antoni Górski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Prokuratora Rejonowego w K.
przeciwko K. W., M. P. i małoletniej W. P. reprezentowanej przez kuratora w osobie A.
K. o zaprzeczenie ojcostwa,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 13 stycznia 2005 r.,
na rozprawie kasacji pozwanej K. W. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 25
września 2003 r., sygn. akt XI CaR (…),
oddala kasację i zasądza od pozwanej K. W. na rzecz M. P. 180 (sto osiemdziesiąt)
zł. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
W sprawie z powództwa Prokuratora Rejonowego w K. Sąd Rejonowy w K.
wyrokiem z dnia 3 grudnia 2002 r. ustalił, że pozwany M. P. nie jest ojcem małoletniej
W. P., ponieważ jest bezpłodny, a ponadto porównanie grup krwi dziecka i małżonków
P. prowadzi do wniosku, że ojcostwo pozwanego P. wobec małoletniej W. jest
wykluczone. Pozwana matka dziecka ma grupę krwi 0 RhD+, pozwany Mirosław P.
również grupę krwi 0 Rhd+, a małoletnia W. grupę B RhD-. Taki układ grup krwi,
zdaniem opiniującego w sprawie Kierownika Pracowni Hemogenetyki (…), uzasadnia
stwierdzenie, że należy wykluczyć ojcostwo pozwanego M. P. w stosunku do małoletniej
W. P., ponieważ osoba posiadająca, tak jak on, grupę krwi 0, nie może być ojcem
dziecka z grupą krwi B, o ile, jak w niniejszej sprawie, matka dziecka posiada również
grupę krwi 0.
Apelacja pozwanej matki dziecka K. W. od tego orzeczenia została oddalona
wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 września 2003 r., który zaaprobował
ustalenia Sądu I – ej Instancji o niepodobieństwie ojcostwa M. P. w stosunku do
małoletniej W. P.
Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła pozwana K. W. kasacją, zarzucając
uchybienie następującym przepisom procesowym, mające, jej zdaniem, wpływ na treść
rozstrzygnięcia: art. 214, art. 299, art. 227, art. 316, art. 233 § i 2 oraz art. 328 § 2 k.p.c.,
a ponadto naruszenie art. 62 § 2, art. 63 i art. 68 § 2 k.r.o. oraz art. 5 k.c. Na tych
podstawach wnosiła o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego
wyroku II instancji i oddalenie powództwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na wadliwość konstrukcji podstawy
procesowej kasacji. W ramach tej podstawy powołane zostały bowiem zarzuty uchybień
procesowych odnoszące się do postępowania przed Sądem I – ej Instancji, podczas gdy
kasacja jest środkiem odwoławczym od orzeczeń sądów drugiej instancji, a zatem
powinna wskazywać uchybienia procesowe, których dopuścił się sąd odwoławczy.
Najbardziej
wymownym
przykładem
tej
wadliwości
jest
pierwszy
z
zarzutów
składających się na procesową podstawę kasacji, sformułowany pod literą A. Skarżąca
podnosi w nim naruszenie art. 214 i 299 k.p.c. „przez brak odroczenia rozprawy w dniu
3.XII.2002 r. oraz pominięcie dowodu z przesłuchania pozwanej, mimo złożonego
usprawiedliwienia jej niestawiennictwa i wniosku o odroczenie rozprawy”. Zarzut ten w
sposób oczywisty odnosi się do postępowania przed Sądem Rejonowym i dobrze
charakteryzuje podobny sposób ujęcia pozostałych zarzutów procesowych. Należy przy
tym podkreślić, że uwzględnienie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa nastąpiło na
podstawie dowodów medycznych (badanie płodności pozwanego i porównanie grup krwi
małżonków P. i małoletniej pozwanej), tak, że trzeba zgodzić się ze stanowiskiem Sądu
Okręgowego, iż nieprzesłuchanie w charakterze strony pozwanej, z racji posiłkowego
charakteru tego dowodu, nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Sąd przyjął bowiem
fakt współżycia cielesnego małżonków P. w okresie koncepcyjnym, jednakże wykluczył
możliwość ojcostwa pozwanego na podstawie wyników wspomnianych badań
medycznych. Wobec sprzeciwu matki przeciwko pobraniu próbki krwi od dziecka, biegły
w swojej opinii oparł się na badaniu grup krwi przeprowadzonym w klinice położniczej, w
której się ono urodziło. Jeśli pozwana te wyniki badania krwi kwestionowała, to, jak
trafnie przyjął Sąd Okręgowy, miała możliwość przedstawienia wyników badań krwi
przeprowadzonych przed czekającym małoletnią w dniu 3 grudnia 2003 r. zabiegiem
operacyjnym. Skoro tego nie zrobiła, za prawidłową trzeba uznać konkluzję tego Sądu,
iż skarżąca nie podważyła opinii biegłego wydanej na podstawie badania krwi matki i
córki z kliniki położniczej. Opinia ta nie pozostawia zaś żadnych wątpliwości co do
niepodobieństwa ojcostwa M. P. względem małoletniej pozwanej. Ustalenie to nie
zostało skutecznie podważone w skardze kasacyjnej, pozostaje więc obowiązujące.
W tej sytuacji zupełnie chybione stają się zarzuty kasacji naruszenia art. 62 § 3,
oraz art. 68 § 2 k.r.o., regulujących domniemania ojcostwa dziecka. Pierwszy z tych
przepisów ustanawia domniemanie ojcostwa dziecka urodzonego, tak jak małoletnia W.,
w czasie trwania małżeństwa pozwanych M. P. i K. W. Drugi - domniemanie ojcostwa
dziecka mężczyzny, który obcował fizycznie z matką dziecka w okresie koncepcyjnym.
Zarzuty te stają się bezprzedmiotowe, wobec wykazania w sprawie niepodobieństwa
ojcostwa pozwanego M. P. względem małoletniej W., co obala oba te domniemania
prawne. Z kolei zarzut kasacji naruszenia art. 63 k.r.o. jest wynikiem prawdopodobnie
nieporozumienia. Przepis ten ustanawia sześciomiesięczny termin o charakterze
zawitym dla wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa przez męża matki, liczony
od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Przepis ten nie
wchodzi jednak w niniejszej sprawie w rachubę, gdyż powództwo wytoczył prokurator,
którego ustanowiony w tym przepisie termin nie wiąże.
Na koniec odnieść się należy do zawartej w kasacji argumentacji, czy dobro
małoletniego dziecka, w połączeniu z oceną z punktu widzenia zasad współżycia
społecznego, nie powinno stanowić samodzielnej podstawy uzasadniającej oddalenie
powództwa w niniejszej sprawie. Skarżąca ma rację, że w orzecznictwie Sądu
Najwyższego początkowo wyrażano jednolity pogląd, że w sprawach o prawa stanu nie
można oddalić powództwa z powołaniem się na naruszenia zasad współżycia
społecznego. Zgodnie z tym zapatrywaniem o wyniku takiej sprawy decydować może
tylko zasada prawdy, a więc obiektywne ustalenie pochodzenia dziecka (por.
przykładowo orzeczenie z dnia 30 grudnia 1961 r., 2 Cr 781/61, OSNCP 1963, poz. 31).
To rygorystyczne stanowisko uległo pewnej zmianie, poczynając od uchwały składu
siedmiu sędziów z dnia 7 czerwca 1971 r. III CZP 87/70 (OSNCP 1972, poz. 42), w
której Sąd Najwyższy przyjął, że zasady współżycia społecznego mogą w zupełnie
wyjątkowych wypadkach stanowić podstawę oddalenia powództwa o zaprzeczenie
macierzyństwa. Teoretyczną możliwość zastosowania art. 5 k.c. w sprawie o
zaprzeczenie ojcostwa rozważał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 września 1997 r., III
CKN 192/97 (nie publ.). Judykaty te świadczą o tym, że w szczególnie uzasadnionych
sytuacjach dopuszcza się w orzecznictwie możliwość odstąpienia od prymatu zasady
prawdy obiektywnej w sprawach o prawa stanu, przez oddalenie powództwa na
podstawie art. 5 k.c. Wbrew twierdzeniom kasacji taka wyjątkowa sytuacja nie zachodzi
w niniejszej sprawie. Z niepodważonych kasacją ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że
w związku z kryzysem małżeńskim, pozwany od długiego czasu nie ma kontaktu z
dzieckiem, ograniczając się jedynie do płacenia alimentów w wysokości 1000 zł.
miesięcznie, zasądzonych orzeczeniem sądowym o zabezpieczeniu powództwa z dnia
23 lipca 2001 r. w sprawie o rozwód. Małoletnia W. faktycznie funkcjonuje w drugiej
rodzinie pod opieką matki, która w dniu 20 października 2001 r. urodziła córkę Karolinę z
nieformalnego związku z innym mężczyzną. W tej sytuacji nie może ostać się
twierdzenie skarżącej, iż zaprzeczenie ojcostwa stoi w sprzeczności z dobrem dziecka,
skoro nie ma ono biologicznego ojca, który chciałby je uznać. Trzeba bowiem przyznać
rację Sądom obu instancji, że sprowadzanie więzi rodzinnych tylko do spraw
finansowych nie leży w dobrze pojętym interesie małoletniej W. P. i taka postawa
swoistego redukcjonizmu nie da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego. W
każdym razie nie można w takim kontekście domagać się oddalenia powództwa o
zaprzeczenie ojcostwa z powołaniem się na sprzeczność takiego roszczenia z art. 5 k.c.
Oznacza to, że zarzut kasacji naruszenia tego przepisu okazał się także bezzasadny. W
rezultacie kasacja, jako nieusprawiedliwiona, podlegała oddaleniu na podstawie art.
39312 k.p.c.