Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III AZP 10/94 Generato dall'IA

Supreme Court rules that the 1992 land reform law does not apply to legal persons that ceased to exist before its entry into force.

Numero d'incarto III AZP 10/94
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that Article 2a of the 1992 Land Reform Act does not apply to municipal legal persons that existed on December 5, 1990, but ceased to exist before December 23, 1992. The court held that the statute's retroactive effect requires the subject to possess legal capacity at the time of acquisition, which is lost upon dissolution. Consequently, the law was deemed inapplicable to entities that no longer existed when the rights were supposed to vest.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 2a ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; The provision granting property rights to municipal legal persons retroactively applies only to those entities that existed and retained legal capacity at the time the law entered into force.

Parole chiave

Generato dall'IA
retroactive application of law municipal legal persons land reform act 1992 legal capacity requirement extinguished entities property rights vesting subject matter scope

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 2a ust. 1 of the Act of 7 October 1992 on amending the Act on land management and expropriation of property
Czy zakres podmiotowy art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r., o zmianie
Art. 2 ust. 1 and 3 of the Act of 7 October 1992 on amending the Act on land management and expropriation of property
w związku z art. 211 k.p.a.
Art. 391 § 1 of the Code of Civil Procedure
1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.
Art. 211 of the Act on Administrative Procedure
w związku z art. 211 k.p.a.
art. 391 k.p.c
1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.
art. 211 k.p
w związku z art. 211 k.p.a.
art. 391 § 1 k.p.c
podstawie art. 391 § 1 k.p.c.
art. 1 Konstytucji RP
państwa prawnego, godzi w art. 1 Konstytucji RP.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III ARN 48/94
Supreme Court dismisses municipality's claim for easement rights not acquired by its predecessor entity.
III CZP 171/92
stycznia 1993 r., III CZP 171/92 odnoszą się do państwowych osób prawnych, a nie

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 11 stycznia 1995 r..

III AZP 10/94

Przewodniczący SSN: Walery Masewicz, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Janusz Łętowski, Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Waldemara Grudzieckiego, w sprawie

ze skargi Gminy Z.G. o statusie miejskim i Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Z.G. na

decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa Z. z dnia

31 maja 1994 r. [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania

wieczystego gruntu i własności obiektów po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia

11 stycznia 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd

Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 3 listopada

1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a.

Czy zakres podmiotowy art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r., o zmianie

ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 465

ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę

o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91,

poz. 455) obejmuje także osoby prawne, które istniały w dniu 5 grudnia 1990 r.

jednakże ustały przed dniem 22 grudnia 1992 r., to jest przed dniem wejścia w życie

ustawy z dnia 7 października 1992 r. (Dz. U. Nr 91, poz. 455) ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Przepis art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.)

w brzmieniu ustalonym w ustawie z dnia 7 października 1992 r., zmieniającej

ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz.

455) nie ma zastosowania do komunalnych osób prawnych, które istniały w dniu

5 grudnia 1990 r., ale utraciły osobowość prawną przed dniem wejścia w życie

ustawy.

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 3 listopada 1994 r. przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na

podstawie art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. zagadnienie prawne

sformułowane w sentencji uchwały. Zagadnienie to powstało w następującym stanie

faktycznym sprawy administracyjnej, która była rozpoznawana przez organy

administracyjne I i II instancji.

Decyzją z dnia 8 kwietnia 1994 r. zarząd Gminy w Z.G., powołując się na art. 2a

w brzmieniu ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce

gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) odmówił

stwierdzenia nabycia przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Z.G. prawa

użytkowania wieczystego gruntu i własności obiektów i urządzeń znajdujących się na

gruncie.

Rozpoznając odwołanie Prezydenta Miasta Z.G., Kolegium Odwoławcze przy

Sejmiku Samorządowym Województwa Z. decyzją z dnia 31 maja 1994 r. utrzymało w

mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium Odwoławcze

stwierdziło, że stan faktyczny sprawy jest niesporny między stronami. W dniu 5 grudnia

1990 r. grunty i obiekty budowlane objęte postępowaniem pozostawały w zarządzie

Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Z.G. Uchwałą [...] z dnia 12 września

1991 r. Rada Miejska w Z.G. na zasadzie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach

samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 121 ze zm.), dokonała zmiany formy

organizacyjno-prawnej tego przedsiębiorstwa komunalnego, która przesądziła o jego

likwidacji. W dniu 26 listopada 1991 r. nastąpiło wykreślenie tego przedsiębiorstwa z

rejestru przedsiębiorstw państwowych, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Z.G. W

miejsce dotychczas działającego przedsiębiorstwa komunalnego został utworzony

zakład budżetowy pod nazwą Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Z.G. Nowa jednostka

organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może władać gruntami w formie

zarządu określonego w art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce

gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).

Kolegium Odwoławcze uznało, że art. 2a w brzmieniu ustawy z dnia 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455) stworzyło możliwość uwłaszczenia komunalnych osób prawnych, czyli stwierdzenia w drodze decyzji właściwego

organu nabycia przez taką osobę prawną użytkowania wieczystego gruntu, znajdującego się w dniu 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie i prawa własności budynków i innych

urządzeń, znajdujących się na gruncie. Jednakże przepis ten wszedł w życie 23 grudnia

1992 r., gdy już byłe przedsiębiorstwo komunalne nie istniało. Kolegium nie podzieliło

poglądu odwołującego się, że przepis art. 2a w brzmieniu ww. ustawy z dnia 7 października 1992 r. działa wstecz i obowiązuje od dnia 5 grudnia 1990 r. Wyjaśnienia, na

które powołuje się odwołujący, zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29

stycznia 1993 r., III CZP 171/92 odnoszą się do państwowych osób prawnych, a nie

jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej. Organ odwoławczy

stwierdził, że wydanie decyzji stwierdzającej nabycie użytkowania gruntów i własności

budynków, znajdujących się na gruncie, byłoby możliwe, gdyby na "bazie przedsiębiorstwa" utworzono inną państwową osobę prawną, bowiem uwłaszczenie osób prawnych

nastąpiło z mocy prawa, co nie wymaga wniosku strony zainteresowanej.

Rozpoznając skargę Gminy Miasta Z.G. oraz Zakładu Wodociągów i Kanalizacji

w Z.G., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie powstało

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.

Zdaniem tego Sądu celem omawianej regulacji ustawowej było ograniczenie

funkcjonowania instytucji zarządu i zastąpienie jej w obrocie prawami rzeczowymi, to

jest własnością i użytkowaniem wieczystym, a więc instytucjami prawa cywilnego. Do

dnia 22 grudnia 1992 r. nie było możliwe wydawanie decyzji stwierdzających nabycie

użytkowania wieczystego gruntów i własności obiektów, położonych na gruntach,

pozostających w zarządzie komunalnych osób prawnych. Dopiero ww. ustawa z dnia 7

października 1992 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości, zawiera przepis art. 2a umożliwiający nabycie gruntów

Skarbu Państwa w użytkowanie wieczyste i własności znajdujących się na nich

obiektów przez komunalne osoby prawne, w których zarządzie pozostawały grunty w

dniu 5 grudnia 1990 r. Nabycie praw następowało z tą datą przez osoby komunalne,

które istniały w dniu 5 grudnia 1990 r., jak również w dniu 22 grudnia 1992 r. Poważne

wątpliwości powstają w sytuacji, gdy komunalna osoba prawna istniejąca w dniu 5

grudnia 1990 r. przestała istnieć przed dniem 22 grudnia 1992 r. Zdaniem Naczelnego

Sądu Administracyjnego - nie budzi wątpliwości, że omawiana norma wbrew zasadzie

nieretroakcji wyposażona jest w moc wsteczną w tym sensie, że jej działanie powoduje

powstanie z mocy prawa nabycie praw rzeczowych po stronie komunalnych osób

prawnych przy równoczesnej utracie bądź ograniczeniu prawa własności po stronie

Skarbu Państwa lub gminy w okresie poprzedzającym wejście w życie aktu

obejmującego ww. normę prawną. Powyższe założenia i przesłanki wykładni

gramatycznej wydają się przemawiać za tym, że obojętne jest, czy komunalna osoba

prawna istniała jeszcze w dniu 22 grudnia 1992 r., zwłaszcza że nabycie praw

następuje z mocy prawa według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., a adresat tej normy

prawnej nie istnieje w dniu jej wejścia w życie. W związku z tym powstaje wątpliwość,

czy wsteczne działanie obejmować może także podmioty prawa, które przestały działać

przed ustanowieniem normy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że

naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz uznawanej za fundamentalną podstawę

państwa prawnego, godzi w art. 1 Konstytucji RP. Z tego względu istnieje potrzeba

zwężającej wykładni omawianej normy prawnej, zawartej w art. 2a w brzmieniu ustawy

z 7 października 1992 r., mającej moc wsteczną.Z drugiej strony ustawodawca,

zmierzający do ograniczenia funkcjonowania instytucji zarządu, dąży do usunięcia

skutków tego zarządu osób prawnych, które w czasie ich istnienia przed wejściem w

życie ustawy wchodziły w różnego rodzaju stosunki prawne z innymi podmiotami.

Ustanie działania tych osób prawnych przed wejściem w życie ustawy powodowało

przejście przysługujących im praw majątkowych na organ założycielski. W związku z

tym nowa ustawa dotyczyłaby w istocie innych osób prawnych, niż komunalne osoby

prawne, tworząc prawa gmin do gruntów leżących poza ich granicami, co nie wydaje się

zgodne z istotą normy prawnej, zmierzającej do uwłaszczenia komunalnych osób

prawnych kosztem gmin, a nie do przysporzenia majątku innym gminom.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji administracyjnej, opartej na bezspornie

ustalonym przez organy administracyjne I i II instancji stanie faktycznym sprawy,

Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do trafnego przekonania, że obowiązująca regulacja prawna, mająca zastosowanie w sprawie, nasuwa poważne wątpliwości, które

powinny być usunięte przed wydaniem orzeczenia. Należy podzielić ten pogląd, gdyż

przedstawione zagadnienie prawne ma rzeczywiście istotne znaczenie dla

prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Na tle wszechstronnej i należycie umotywowanej

analizy obowiązującego stanu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie

dostrzegł, że poważne wątpliwości powstają w związku z unormowaniem zawartym w

art. 2a w brzmieniu ustawy z dnia 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie

ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455),

które nie jest jasne. Przepis ten stanowi, że art. 2 ust. 1 i 3 ustawy stosuje się

odpowiednio do komunalnych osób prawnych. Nabycie prawa wieczystego użytkowania

gruntów, a także własności budynków i innych urządzeń oraz lokali następuje z mocy

prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. Zwrócić jednak należy uwagę na to, że przepis art. 1

pkt 1 tej ustawy nadał nowe brzmienie m.in. art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września

1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.

U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), które dotyczyły gruntów stanowiących własność Skarbu

Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego) oraz budynków i innych

urządzeń oraz lokali, będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych

osób prawnych. Tylko te osoby prawne były podmiotami nabycia praw, określonych w

tych przepisach. Uprawnienia takie nie przysługiwały w dniu 5 grudnia 1990 r. innym

osobom prawnym, a w szczególności komunalnym osobom prawnym. Zmiana treści art.

2 ust. 1 i 3 w poprzednio obowiązującym brzmieniu, wprowadzona art. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 7 października 1992 r. miała na celu usunięcie przez ustawodawcę niezamierzonej

nieprawidłowości redakcyjnej tych przepisów z jednoczesną retroaktywną mocą

obowiązującą nowelizacji tych przepisów, jak to zasadnie wywiódł Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu swej uchwały z dnia 29 stycznia 1993 r., III CZP 171/92 (OSNCP 1993 z.

6, poz. 109).

Przepis art. 2a w brzmieniu ustawy z dnia 7 października 1992 r. - nakazujący

stosować odpowiednio znowelizowane przepisy art. 2 ust. 1 i 3 ustawy w nowym ich

brzmieniu stworzył nowe uprawnienia dla komunalnych osób prawnych, które przed

wejściem w życie tej ustawy, to jest według art. 4 ustawy, przed dniem 23 grudnia 1992

r. takich uprawnień nie miały. Uprawnienia takie mogły zatem nabyć komunalne osoby

prawne, które w dniu wejścia w życie ustawy istniały i miały zdolność nabycia prawa, w

chwili powstania tego prawa. Jednocześnie według tego przepisu osoby te mogły nabyć

z mocy prawa uprawnienia, wymienione w art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 października

1992 r., jeżeli grunty, budynki i inne urządzenia miały w swym zarządzie w dniu 5

grudnia 1990 r. Innymi słowy, aby komunalna osoba prawna mogła nabyć uprawnienie

wymienione w tych przepisach musi spełniać dwa warunki prawne, to jest powinna

istnieć w dniu 5 grudnia 1990 r. i w dniu 23 grudnia 1992 r. Brak któregokolwiek z tych

warunków uniemożliwia nabycie ograniczonych praw rzeczowych do gruntu oraz

własności budynków i innych urządzeń. Skoro nabycie praw następuje z dniem wejścia

w życie ustawy (23 grudnia 1992 r.) z mocą wsteczną obowiązującą od 5 grudnia 1990

r., to istniejący podmiot musi istnieć w dniu nabycia prawa i mieć zdolność do nabycia

prawa. Jeżeli komunalna osoba prawna istniejąca w dniu 5 grudnia 1990 r. przestała

istnieć, to utraciła zdolność nabywania praw, która kończy się z chwilą utraty

osobowości prawnej i zdolności prawnej. Wsteczne działanie omawianego przepisu art.

2a w brzmieniu ustawy z dnia 7 października 1992 r. nie może dotyczyć nieistniejących

osób prawnych, które nie mogą nabywać praw. Z tego względu ustawodawca nakazuje

w art. 2a w brzmieniu tej ustawy odpowiednio stosować przepisy art. 2 ust. 1 i 3 ustawy

do komunalnych osób prawnych, które są podmiotami prawa. Podobne stanowisko

zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 października 1994 r., III ARN 48/94 (OSNAPiUS

1995 Nr 2 (14) poz. 15) formułując tezę, że "gmina, jako następca prawny nieistniejącej

w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o

zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91,

poz. 455) komunalnej osoby prawnej, nie może uzyskać nie nabytego przez swego

poprzednika prawa użytkowania wieczystego gruntów".

W tym świetle należy uznać za słuszne poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, że celem ustawodawcy było uregulowanie praw majątkowych osób komunalnych, a nie sytuacji prawnej innych osób prawnych, tj. gmin, jako ich organów

założycielskich. Słusznie zatem pisze Naczelny Sąd Administracyjny w końcu uzasadnienia swego postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego, że "nie wydaje

się zgodne z istotą normy prawnej, zmierzającej do tak zwanego uwłaszczenia

komunalnych osób prawnych głównie kosztem gmin, a nie przysporzenia majątku

samym gminom", nawet poza ich granicami, jeżeli ich przedsiębiorstwa komunalne

prowadziły działalność gospodarczą na terenie innych gmin na gruntach, stanowiących

mienie komunalne tych gmin. Zdaniem Sądu Najwyższego omawiana regulacja prawna

zmierzała do umocnienia istniejących i funkcjonujących komunalnych osób prawnych,

ich odrębności i samodzielności oraz sytuacji majątkowej i prawnej w stosunku do

mienia komunalnego będącego w ich zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że na

przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne, budzące poważne wątpliwości należało udzielić odpowiedzi, jak w sentencji

uchwały.