Supreme Court voids land division decision without owner's request, violating property protection and legal state principles.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland voided a regional office decision approving a land division to create a public road without the landowner's request. The court found that such a division under the Land Management Act requires the owner's application, otherwise expropriation procedures must be used. The court ruled that bypassing the owner's consent violated constitutional property protection and the rule of law, thus dismissing the administrative decision.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; Art. 7 Konstytucji RP: The division of land to create a public road pursuant to the Land Management Act requires the landowner's request; without it, the decision violates constitutional property protection and the rule of law.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 29 marca 1995 r.
III ARN 7/95
Wydzielenie z nieruchomości w trybie art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity
tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) pasa gruntu z przeznaczeniem na
ogólnie dostępną drogę może nastąpić na wniosek właściciela nieruchomości i
tylko wówczas, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego określa
przebieg tej drogi.
Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN: Teresa
Flemming-Kulesza, Józef Iwulski, Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski,
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 1995 r. sprawy ze skargi Waldemara Z. na decyzję Wojewody
W. z dnia 23 marca 1993 r. [...] w przedmiocie zatwierdzenia geodezyjnego projektu
podziału nieruchomości położonych w miejscowości D., gmina D., na skutek rewizji
nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 1994 r. [...]
1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok,
2) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody Włocławskiego z dnia 23
marca 1993 r. [...] i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z
dnia 12 lutego 1993 r. [...] oraz zasądził od Wojewody W. na rzecz Waldemara Z.
tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
kwotę pięć (5) złotych.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Rejonowego w R. decyzją z dnia 12 lutego 1993 r. [...]
zatwierdził geodezyjny projekt podziału nieruchomości, położonych w miejscowości D.,
Gmina D., będących własnością Kazimierza E. [...], Włodzimierza Z. [...], Mieczysława
W. [...], Piotra G. [...], Bronisława K. [...], Ireny Z. [...] na działki [...]. Z działek tych działki
[...] zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego wsi i gminy D. przeznaczone
są na budowę drogi. Ponadto w decyzji tej orzeczono, że mapa geodezyjnego projektu
podziału wyżej wymienionych nieruchomości, sporządzona przez geodetę Jacka C.
stanowi integralną część decyzji. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kierownik Urzędu
Rejonowego w R. stwierdził, że projekt podziału nieruchomości opracowany został
zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania wsi i gminy D., zatwierdzonym uchwałą
Gminnej Rady Narodowej w D. z dnia 10 lutego 1984 r. [...] i zmianą planu,
zatwierdzoną uchwałą tej Gminnej Rady z dnia 26 marca 1992 r. [...] oraz wydaną przez
Wójta Gminy O. decyzją lokalizacyjną z dnia 2 października 1992 r. [...] w sprawie
lokalizacji i wydzielenia drogi publicznej we wsi D., która określiła linie rozgraniczające
drogi. Decyzja ta nie była kwestionowana przez zainteresowanych właścicieli gruntów.
Waldemar Z. złożył odwołanie od decyzji kierownika Urzędu Rejonowego w R. z
dnia 23 marca 1993 r. [...], zatwierdzającej geodezyjny projekt podziału nieruchomości
w miejscowości D.
Wojewoda W. po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w
całości. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że geodezyjny projekt podziału
został opracowany zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego wsi i
gminy D., (ogłoszonym w Dz. Urz. Wojew. Rady Narod. w W. Nr 5) oraz zmianą planu
(ogłoszoną w Dz. Urz. Wojewody W. Nr 6, poz. 30). Powołując się na art. 10 ustawy z
dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
(jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127), Wojewoda uznał, że został spełniony
warunek podziału, zgodności z miejscowym planem zagospodarowania
przestrzennego.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 września 1994
r., [...] oddalił skargę Waldemara Z. na decyzję Wojewody W. z dnia 23 marca 1993 r.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona
decyzja jak również poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w R. nie
narusza prawa. Decyzje te zostały oparte na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia
1985 r., który stanowi, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z
miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. W niniejszej sprawie
geodezyjny projekt podziału nieruchomości został opracowany zgodnie z ogólnym
planem zagospodarowania przestrzennego wsi i gminy D., zatwierdzonym przez
właściwy organ i ogłoszonym w urzędowym zbiorze publikacyjnym Województwa W.
Geodezyjny projekt podziału nieruchomości ma też swoje oparcie w ostatecznej decyzji
lokalizacyjnej Wójta Gminy O. z dnia 2 października 1992 r. dotyczącej wydzielenia
drogi gruntowej we wsi D., która określiła linie rozgraniczające drogi z innymi
nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi nie miały
wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Fakt posadzenia drzewek
owocowych na gruncie przeznaczonym na drogę, jak też zarzuty, że działka skarżącego
w wyniku podziału utraci charakter budowlany winny być uwzględnione przy ustaleniu
odszkodowania na podstawie art. 10 ust. 5 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i
wywłaszczaniu nieruchomości. Wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 5 k.p.a. skargę oddalił.
Od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną, w
której zarzucił rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 207 § 5 k.p.a. oraz art. 10
ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skarżący wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody W.
z dnia 23 marca 1993 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Urzędu
Rejonowego w R. z dnia 12 lutego 1993 r., bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego
rozpoznania.
W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej skarżący motywując sformułowanie zarzutu rażącego naruszenia art. 10 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu
nieruchomości oparł zarzut na twierdzeniu, że zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego pomija istotną kwestię wadliwości decyzji Kierownika Urzędu
Rejonowego w R. z dnia 12 lutego 1993 r., dotyczącą braku wymaganego prawem
wniosku właściciela nieruchomości o jej podział. W związku z tym zarzucił, że decyzja
organu I instancji, utrzymana w mocy przez organ II instancji, została wydana wbrew
woli właściciela nieruchomości, na co nie zwrócił uwagi Naczelny Sąd Administracyjny,
wydając zaskarżony wyrok oddalający skargę, sprzeczny z utrwalonym orzecznictwem
sądowym i rażąco naruszający prawo.
Prokurator poparł rewizję nadzwyczajną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z treści uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej wynika, że jej zarzut rażącego naruszenia prawa odnosi się do art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, którego dyspozycja wymaga uprzedniego wniosku właściciela na
wydzielenie z nieruchomości gruntu pod budowę ulicy, a nie jak omyłkowo wskazano w
rewizji nadzwyczajnej art. 10 ust. 1 tej ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że podział
nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem
zagospodarowania przestrzennego. Z uzasadnienia rewizji nadzwyczajnej nie wynika,
aby chodziło w niej o rażące naruszenie tego przepisu, skoro w miejscowym planie
zagospodarowania przestrzennego części nieruchomości stanowiące własność osób
fizycznych, w tym skarżącego, zostały przeznaczone na drogę gminną. Dlatego Sąd
Najwyższy nie będąc związany z mocy art. 420 § 2 k.p.c. sformułowaniem podstawy
rewizji nadzwyczajnej, uznał, że rewizja nadzwyczajna jest trafna ze względu na
podniesione w niej merytoryczne podstawy dotyczące art. 10 ust. 5 ustawy. Zdaniem
Sądu Najwyższego zaskarżony wyrok i poprzedzające go decyzje administracyjne
organów obu instancji rażąco naruszają art. 10 ust. 5 omawianej ustawy. Brak bowiem
było podstawy materialnoprawnej zawartej w tym przepisie do wydania decyzji o
zatwierdzeniu podziału nieruchomości skarżącego z powodu braku jego wniosku lub
zgody, (jako właściciela nieruchomości) na jej podział.
Wydzielenie z nieruchomości w trybie art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości pasa gruntu z przeznaczeniem na ogólnie dostępną drogę wiejską, która ma spełniać funkcje, określone w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21
marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.) może nastąpić na
wniosek właściciela gruntu tylko wówczas, gdy miejscowy plan zagospodarowania
przestrzennego ustala jej przebieg. Z powyższego wynika, że do realizacji tego planu
konieczny jest zgodnie z art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu
nieruchomości, wniosek właściciela o podział nieruchomości, objętej wydzieleniem
gruntu pod ulicę lub drogę wiejską, niezbędną do funkcjonowania miasta lub wsi (art. 1
ust. 1 tej ustawy). Jeżeli nieruchomość objęta podziałem zgodnie z miejscowym planem
zagospodarowania przestrzennego stanowi własność osoby fizycznej, to wyłącznie ta
osoba jest uprawniona do złożenia wniosku o podział nieruchomości lub wyrażenie
zgody na wydzielenie z niej pasa gruntu pod budowę drogi. Takiej wykładni art. 10 ust.
5 omawianej ustawy, dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 1993 r., III
ARN 58/93 (nie publikowanym) w którym wyraził pogląd, że "prawo do wystąpienia z
wnioskiem o podział nieruchomości służy tylko podmiotom dysponującym tytułem
prawnym do tej nieruchomości, bowiem tylko takie podmioty mają wyraźny interes
prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a.". Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd
Administracyjny w wyroku z dnia 30 grudnia 1987 r., SA/P1435/87 (ONSA 1988 nr 2
poz. 53) i wyroku z dnia 15 maja 1991 r., IV SA 392/91 (ONSA 1993 r. nr 2 poz. 30).
Brak zatem wniosku t.j. materialnoprawnej przesłanki z art. 10 ust. 5 ustawy,
uniemożliwiał rejonowemu organowi administracji ogólnej wydanie decyzji
zatwierdzającej projekt podziału.
Jeżeli brak było wniosku właściciela o podział nieruchomości, w celu wydzielenia
pasa gruntu pod ulicę lub drogę wiejską, gmina może skorzystać wyłącznie z instytucji
wywłaszczenia części nieruchomości stosownie do przepisu art. 46 ust. 1 ustawy o
gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepisy o wywłaszczaniu
nieruchomości stosuje się bowiem, gdy cele publiczne nie mogą być zrealizowane w
inny sposób niż przez ograniczenie lub odjęcie prawa własności do nieruchomości na
rzecz gminy, a nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy. Według art. 48
ust. 1 ustawy, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego może nastąpić z urzędu
lub na wniosek zarządu gminy tylko wówczas, gdy nieruchomość lub jej część nie może
być nabyta w drodze umowy po uprzednim przeprowadzeniu rokowań z właścicielem
nieruchomości o jej nabycie w drodze umowy.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 marca 1993 r.,
W.13/92 (OTK z 1993 r., poz. 17) podkreślił, że regulacja prawna zawarta w art. 10 ust.
5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości mieści się w
konstytucyjnym pojęciu wywłaszczenia. W związku z tym należy odwołać się do zasady
ochrony własności, wynikającej z art. 7 Przepisów Konstytucyjnych, utrzymanych w
mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o
wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej
Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426), w myśl której
wywłaszczenie powinno być stosowane jedynie w sytuacjach koniecznych.
uzasadnionych celami publicznymi i za słusznym odszkodowaniem.
Dokonanie w niniejszej sprawie podziału nieruchomości bez wniosku właściciela i
wbrew jego woli narusza nadto wyrażoną w art. 1 Przepisów Konstytucyjnych zasadę
państwa prawnego i koliduje z wyrażoną w art. 7 tych Przepisów Konstytucyjnych
zasadą ochrony własności. W tych okolicznościach okazuje się, że rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona i podlega z mocy art. 422 § 1 k.p.c. uwzględnieniu. W
ustalonym stanie faktycznym sprawy skarga powinna być uwzględniona, czego
Naczelny Sąd Administracyjny wbrew przepisowi art. 207 § 1 k.p.a. nie uczynił. Wobec
tego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok z mocy art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art.
211 k.p.a. oraz stwierdził nieważność decyzji organów administracyjnych obu instancji
mając na uwadze treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wobec wydania ich z rażącym
naruszeniem prawa.
Ponadto Sąd Najwyższy uwzględniając skargę, orzekł na podstawie art. 208
k.p.a. o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.