Supreme Court allows return of pre-1958 expropriated land under 1985 Land Management Act despite omission in statute.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed Anna F.'s claim for the return of land expropriated under a 1934 Presidential Decree. The lower administrative court dismissed the claim because the 1985 Land Management Act did not explicitly list the 1934 Decree in its return provisions. The Supreme Court ruled that the Act's definition of 'expropriated property' must be interpreted strictly according to the law at the time of expropriation, thereby including pre-1958 seizures. Consequently, the court ordered the case to be remanded for a new decision on the return of the property.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 69 ust. 1, 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; The concept of expropriated property under the 1985 Act must be interpreted strictly based on the law in force at the time of expropriation, thereby encompassing properties seized under pre-1958 regulations not explicitly listed in the return provisions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 5 października 1995 r.
III ARN 39/95
Art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.)
ma także zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie
rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.).
Przewodniczący SSN: Walery Masewicz, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Jerzy
Kwaśniewski, Walerian Sanetra, Andrzej Wróbel (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 5 października 1995 r. sprawy ze skargi Anny F. na decyzję Wojewody
T. z dnia 15 marca 1994 r., [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na
skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu
Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 1995 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnieni e
Decyzją z dnia 8 lutego 1994 r. [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w T. odmówił
Annie F. zwrotu nieruchomości położonej w N.D., oznaczonej numerami parcel
gruntowych : 3113/2, 3114/2 i 3115/2, wywłaszczonej orzeczeniem [...] z dnia 5 stycznia
1939 r. z uzasadnieniem, że art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce
gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz.
127 ze zm.) nie ma zastosowania do wywłaszczeń na podstawie przepisów z okresu
przed 1958 r. Wojewoda T. decyzją z dnia 15 marca 1994 r. [...] utrzymał w mocy
decyzję organu I instancji i podzielając zawarty w jej uzasadnieniu pogląd prawny
stwierdził, że powyższy przepis ustawy ma zastosowanie do wywłaszczeń dokonanych
na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania
nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) oraz
nieruchomości nabytych w trybie art. 6 tej ustawy, jak też przepisów wymienionych w
art. 69 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wyrokiem
z dnia 13 stycznia 1995 r. [...] Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w
Rzeszowie skargę Anny F. na powyższą decyzję Wojewody oddalił. W ocenie Sądu
przepisu art. 69 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
nie można interpretować rozszerzająco, a skoro w tym przepisie nie zostało wymienione
rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o
postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.), w oparciu o które
wywłaszczono przedmiotową nieruchomość, to nieruchomość wywłaszczona na
podstawie jego przepisów nie może być zwrócona w trybie określonym w art. 69 tej
ustawy.
Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył Minister
Sprawiedliwości w drodze rewizji nadzwyczajnej, w której zarzucając temu wyrokowi
rażące naruszenie art. 207 § 5 k.p.a. oraz art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i
wywłaszczaniu nieruchomości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji
Wojewody T., a także utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w
T. bądź o uchylenie tego wyroku i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania. W ocenie Ministra Sprawiedliwości z zestawienia treści ust. 1 i 4 art. 69 tej
ustawy wynika w sposób wyraźny, że dyspozycją tych przepisów objęte zostały
wszystkie nieruchomości wywłaszczone (niezależnie od okresu ich wywłaszczenia )
oraz nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie enumeratywnie
wymienionych, innych niż wywłaszczeniowe, przepisów prawa. Skoro zatem w sprawie
jest bezsporne, że nieruchomość skarżącej została wywłaszczona, a nie przejęta na
rzecz Skarbu Państwa w inny sposób, to żądanie jej zwrotu powinno zostać ocenione
w oparciu o przesłanki określone w art. 69 ust. 1 ustawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, że
przedmiotem zwrotu w trybie określonym w art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o
gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r.,
Nr 30, poz. 127 ze zm.) są dwie kategorie nieruchomości: nieruchomości wywłaszczone
(ust. 1) oraz nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów
wymienionych w ust. 4 tego przepisu. Skoro przepis art. 69 ust. 1 ustawy nie zastrzega
wyraźnie, że instytucja zwrotu odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych w trybie i
na zasadach przewidzianych w określonej z nazwy ustawie, to należy przyjąć, że
obowiązek zwrotu dotyczy wszystkich nieruchomości wywłaszczonych, niezależnie od
czasu ich wywłaszczenia. Ocena, czy dana nieruchomość została wywłaszczona w
rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy, powinna być dokonywana w świetle wskazanych jako
podstawa decyzji wywłaszczeniowej przepisów obowiązujących w dacie wywłaszczenia,
przy czym, zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny prawa, chodzi tu o przepisy
ustaw stricte "wywłaszczeniowych@, a nie o przepisy regulujące przejście na rzecz
Skarbu Państwa własności nieruchomości w innym trybie niż w ramach postępowania o
wywłaszczenie nieruchomości. Stanowisko to jest zbieżne z poglądem Sądu
Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia 24 września 1992 r., III AZP
12/92, że konstrukcja art. 69 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż ustawodawca
rozróżnia wywłaszczenie nieruchomości od jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.
Podstawę do przeprowadzenia takiego rozróżnienia stwarza w ocenie Sądu
Najwyższego treść art. 69 ust. 4 ustawy, który zezwala na stosowanie instytucji zwrotu
nieruchomości wywłaszczonej także do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu
Państwa w innym trybie. Gdyby bowiem ustawodawca uznawał, że pojęcie
nieruchomości wywłaszczonej obejmuje także nieruchomości przejęte, to przepis ust. 4
art. 69 byłby zbędny. Ponadto ostatnio wymieniony przepis ustawy ma charakter
wyjątkowy, co nie zezwala na jego interpretację rozszerzającą.
Z powyższego wynika, że zawarte w art. 69 ust. 1 ustawy pojęcie Anieruchomość wywłaszczona@ powinno być interpretowane ściśle w świetle przepisów obowiązujących w dacie wywłaszczenia, co biorąc pod uwagę zróżnicowane formy prawne
przymusowego przejęcia (przejścia) na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości
przewidziane w dotychczasowych uregulowaniach prawnych oznacza, że za
nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu art. 69 należy uznać, z zastrzeżeniem
przepisu ust. 4 art. 69, nieruchomość wywłaszczoną na podstawie ustaw regulujących
kwestie prawne wywłaszczania gruntów, w tym w trybie rozporządzenia Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej z mocą ustawy z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o
postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.), dekretu z dnia 26
kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji
narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), ustawy z dnia 12
marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości czy rozdziału 6 ustawy
z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U.
z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.)
Naczelny Sąd Administracyjny w lakonicznym uzasadnieniu kwestionowanego
rewizją nadzwyczajną wyroku nie odnosi się do wynikającego z art. 69 ustawy
zróżnicowania zakresu przedmiotowego obowiązku zwrotu. Sąd ten zaniechał niezbędnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oceny, czy nieruchomość wywłaszczona
na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo o postępowaniu
wywłaszczeniowym podlega zwrotowi na rzecz jej poprzedniego właściciela lub jego
następców prawnych w trybie powyższego przepisu ustawy, a zatem czy jest to
nieruchomość wywłaszczona w rozumieniu ust. 1 tego przepisu. Wyrażony w uzasadnieniu wyroku pogląd prawny, że nieruchomość wywłaszczona na podstawie
przepisów powyższego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym nie podlega zwrotowi tylko z tego powodu, że rozporządzenie to nie zostało wymienione w art. 69 ust. 4 ustawy, jest oczywiście błędny,
bowiem nie uwzględnia wskazanego wyżej odmiennego zakresu zastosowania i sensu
przepisów ust. 1 i 4 art. 69 ustawy oraz rozpatruje treść ust. 4 w całkowitym oderwaniu
od treści ust. 1 tego przepisu. Ponadto przedstawiony pogląd prawny prowadzi do
wniosku, że w trybie art. 69 ust. 1 podlegałyby zwrotowi tylko nieruchomości przejęte na
rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 69 ust. 4 ustawy,
co powodowałoby w praktyce akceptowanie skutków rażąco sprzecznych z celem tego
przepisu, w tym bezzasadne ograniczenie prawa strony żądania zwrotu nieruchomości
wywłaszczonej.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.