Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II ZO 37/23 Generato dall'IA

Court dismissed defense request to exclude judge from criminal disciplinary proceedings due to impartiality concerns.

Numero d'incarto II ZO 37/23
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The defense lawyer requested the exclusion of a Supreme Court juror from a criminal disciplinary case involving a prosecutor, citing potential impartiality issues. The court rejected this request, ruling that the specific circumstances did not objectively undermine the juror's independence or violate Article 6 of the ECHR. Consequently, the juror was confirmed to sit on the panel for the disciplinary proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 41 § 1 k.p.k.; Art. 44 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 EKPCz: The exclusion of a juror from a criminal disciplinary proceeding does not violate the right to an impartial court if no objective circumstances exist that would reasonably call into question their neutrality.

Parole chiave

Generato dall'IA
criminal disciplinary proceedings juror impartiality exclusion of judge Article 6 ECHR Supreme Court panel prosecutor misconduct objective impartiality revoca dell'opposizione

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 41 § 1 k.p.k.
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw.
Art. 44 k.p.k.
Przepisy Kodeksu postępowania karnego rozdziału 2 „Wyłączenie sędziego,” zgodnie z art. 44 k.p.k., stosuje się odpowiednio do referendarzy sądowych ‎i ławników.
Art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze
z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r.
Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP
Ponadto Sąd Najwyższy nie dostrzega zagrożenia naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw.
Art. 6 ust. 1 EKPCz
1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPCz.
art. 41 § 1 k.p.k
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
art. 44 k.p.k
Przepisy Kodeksu postępowania karnego rozdziału 2 „Wyłączenie sędziego,” zgodnie z art. 44 k.p.k., stosuje się odpowiednio do referendarzy sądowych ‎i ławników.
art. 41 § 2 k.p.k
art. 41 § 2 k.p.k., art.
art. 40 § 1 pkt 9 k.p.k
42 § 1–3 k.p.k., a dodatkowo co do referendarzy sądowych – art. 40 § 1 pkt 9 k.p.k., zaś co do ławników – art.
art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k
40 § 1 pkt 9 k.p.k., zaś co do ławników – art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt III KK 338/22
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt III KK 338/22, LEX nr 3563300).
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce
uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I KZP 22/22
IV KK 505/22
Supreme Court dismisses defendant's withdrawal of recusal request as ineffective due to prior adjudication.
III KK 338/22
Supreme Court excludes judge from case due to impartiality doubts from flawed KRS appointment process.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

II ZO 37/23 POSTANOWIENIE Dnia 3 sierpnia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz w sprawie obwinionej M.S. – prokurator Prokuratury Rejonowej w X., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 3 sierpnia 2023 r. wniosku jej obrońcy adwokata M. P. z dnia 30 marca 2023 r., w przedmiocie wyłączenia od udziału w sprawie o sygn. akt II ZOW 2/23 Ławnika Sądu Najwyższego - M.M. na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 44 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r.

Prawo o prokuraturze – dalej powoływana jako p.p. postanowił: nie uwzględnić wniosku o wyłączenie Ławnika Sądu Najwyższego-M.M. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 2/23. UZASADNIENIEW dniu 30 marca 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) obrońca obwinionej prokurator M.S. – adwokat M.P., wniósł o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt II ZOW 2/23 Ławnika SN - M.M. z uwagi na istnienie okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Powyższy wniosek, zarządzeniem z dnia 31 marca 2023 r. został zarejestrowany pod sygn. akt II ZO 37/23 (k. 2), zaś zarządzeniem Nr […] Prezesa Izby Odpowiedzialności Zawodowej z dnia 20 kwietnia 2023 r. sprawa o sygn. akt II ZO 37/23, została przydzielona SSN Wiesławowi Kozielewiczowi (k. 12).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek adwokata M.P. – obrońcy obwinionej M.S. - prokurator Prokuratury Rejonowej w X., nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy Kodeksu postępowania karnego rozdziału 2 „Wyłączenie sędziego,” zgodnie z art. 44 k.p.k., stosuje się odpowiednio do referendarzy sądowych ‎i ławników. Wskazany przepis ma zastosowanie w sprawach rozpoznawanych ‎w składach ławniczych. W takich składach orzeka Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w pierwszej instancji, między innymi w sprawach przewinień dyscyplinarnych prokuratorów wyczerpujących znamiona umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego lub umyślnych przestępstw skarbowych, lub sprawach, oraz w sprawach o których mowa w art. 137 § 1 pkt 3 p.p., a także w drugiej instancji w sprawach dyscyplinarnych prokuratorów.

Wówczas skład sądu dyscyplinarnego stanowi dwóch sędziów Sądu Najwyższego orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej i jeden ławnik Sądu Najwyższego (zob. art. 145 § 1 p.p.). Należy wskazać, ze przepis art. 44 k.p.k. ma charakter odsyłający. Ustawodawca zastosował tu metodę odesłania do całej grupy przepisów dotyczących wyłączenia sędziego. W tym przepisie można wyodrębnić dwie części: pierwsza to zakres odniesienia przez wskazanie, że dotyczy referendarzy sądowych i ławników, druga to zakres przepisów stosowanych przez wskazanie przepisów o wyłączeniu sędziego, tj. art. 40–43 k.p.k.

Stosowanie tych przepisów do referendarzy sądowych i ławników następuje w sposób „odpowiedni". Zwrot ten oznacza konieczność uwzględnienia pozycji i roli tych podmiotów w procesie związanym z rozstrzyganiem. Określeniu „odpowiednie stosowanie" można przyporządkować trzy grupy przypadków (por. J. Nowacki, „Odpowiednie" stosowanie przepisów prawa, Państwo i Prawo 1964, Nr 10, s. 367 i n.). Do pierwszej należą sytuacje, w których przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się bez żadnych zmian zarówno do referendarzy sądowych, jak i do ławników.

Chodzi tu o przepisy k.p.k., określające podstawy wyłączenia z art. 40 § 1 pkt 1, 2, 3, 4, 5, 10 k.p.k. oraz z art. 41 § 1 k.p.k., a także przepisy regulujące tryb wyłączenia, tj. art. 41 § 2 k.p.k., art. 42 § 1–3 k.p.k., a dodatkowo co do referendarzy sądowych – art. 40 § 1 pkt 9 k.p.k., zaś co do ławników – art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. i art. 42 § 4 k.p.k.. Druga grupa będzie obejmować te przypadki, w których przepisy o wyłączeniu sędziego powinny zostać zmodyfikowane. Taka konieczność nie zachodzi w stosunku do ławników.

Natomiast odnośnie do referendarza sądowego w art. 44 zdanie drugie k.p.k. zmodyfikowano zasady orzekania o wyłączeniu wynikające z art. 42 § 4 k.p.k., gdyż postanowiono, że o jego wyłączeniu orzeka sąd w składzie jednego sędziego. Do trzeciej grupy będą należały te przepisy o wyłączeniu sędziego, które w ogóle nie mogą być stosowane do referendarzy sądowych i ławników z uwagi na ich bezprzedmiotowość. Chodzi tu np. o art. 40 § 1 pkt 6 i 9 oraz § 3 k.p.k. Do ławników nie może również odnosić się przyczyna wyłączenia z art. 40 § 3 k.p.k., gdyż w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania lub kasacji nie orzekają składy ławnicze (por.

E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w polskim procesie karnym, Lublin 1994, s. 63, K. Papke-Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego, Gdańsk 2007, s. 192–195).Rola ławników w sądzie ogranicza się do uczestniczenia w orzekaniu. ‎W zakresie orzekania ławnicy, tak jak sędziowie, są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji RP oraz ustawie (art. 169 § 1 u.s.p.), a przy rozstrzyganiu spraw mają równe prawa z sędziami (art. 4 § 2 u.s.p.). Zasiadając w składzie sądu, korzystają ‎z tych samych praw co sędziowie zawodowi, z wyjątkiem prawa do przewodniczenia na rozprawie i naradzie oraz wykonywania czynności sędziego poza rozprawą (art. 169 § 2 u.s.p.).

W szczególności ławnik ma równy głos we wszystkich kwestiach, które sąd rozstrzyga w toku procesu (por. np. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 44).Obrońca wskazał w uzasadnieniu wniosku, że wątpliwości dotyczące bezstronności w wymiarze zewnętrznym Ławnika SN - M.M. są uzasadnione z uwagi na jego zasiadanie w składzie orzekającym Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, który w dniu 15 grudnia 2021 r. wydał postanowienie w przedmiocie zawieszenia SSR- M.R., co stanowiło naruszenie zabezpieczenia wydanego na podstawie postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – dalej powoływany jako TSUE, z dnia 14 lipca 2021 r., w sprawie o sygn. akt C-204/21, z mocy którego Rzeczypospolita Polska została zobowiązana do natychmiastowego zawieszenia stosowania przepisów krajowych odnoszących się w szczególności do uprawnień Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego.

Według obrońcy, orzekanie przez Ławnika SN- M.M. najpierw w Izbie Dyscyplinarnej, następnie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego, oraz współuczestniczenie w wydaniu orzeczenia łamiącego zabezpieczenie ustanowione przez TSUE, skutkuje pozbawieniem strony prawa do bezstronnego sądu (w wymiarze zewnętrznym), czyli naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPCz. Z powyższą argumentacją Autora wniosku nie można się zgodzić. Sąd Najwyższy nie dostrzega tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności Ławnika SN- M.M. w niniejszej sprawie.

Faktycznie M.M. był ławnikiem wyznaczanym do składów orzekających ‎w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, jak również jest wyznaczany obecnie do składów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego. Niemniej w tym kontekście zasadne jest wskazanie, że ponowne wybranie przez Senat w głosowaniu jawnym M.M. na Ławnika Sądu Najwyższego poprzedzone zostało wnikliwą analizą jego możliwości zasiadania w składach orzekających w Sądzie Najwyższym. Dla organu władzy ustawodawczej wybierającego Ławników SN, fakt zasiadania Ławnika SN- M.M. w składach orzekających Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, nie był okolicznością dyskwalifikującą jego kandydaturę.

Zgodnie z art. 61 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – dalej powoływana jako u.SN, Ławników SN wybiera Senat w głosowaniu jawnym. Kandydaci na Ławników SN zgłaszani są Marszałkowi Senatu. Kandydatów na Ławników SN mogą zgłaszać stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe, zarejestrowane na podstawie odrębnych przepisów, z wyłączeniem partii politycznych, oraz co najmniej 100 obywateli mających czynne prawo wyborcze, w terminie do dnia 30 czerwca roku kalendarzowego, w którym upływa kadencja dotychczasowych Ławników SN (art. 62 § 2 u.SN).

Marszałek Senatu zasięga informacji o kandydatach na Ławników Sądu Najwyższego od Komendanta Głównego Policji (art. 62 § 3 u.SN). Po wybraniu, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego doręcza Ławnikom SN zawiadomienie o wyborze i odbiera ślubowanie (art. 63 § 1 i 2 u.SN). Nie ulega wątpliwości, że M.M. został wybrany przez Senat w dniu 6 października 2022 r. przy zachowaniu poprzedzającej ten wybór prawidłowej procedury. Spełnia wszystkie przewidziane ustawą wymogi formalne. Powołanie się więc przez adwokata M.P. - obrońcę obwinionej, na istnienie uzasadnionych wątpliwości w zakresie bezstronności Ławnika SN- M.M. przy orzekaniu w sprawie o sygn. akt II ZOW 2/23, z powodu uprzedniego jego udziału w rozpoznawaniu spraw w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, a nadto udział w wydaniu w dniu 15 grudnia 2021 r. postanowienia w przedmiocie zawieszenia SSR- M.R., jest niezasadne.

W orzecznictwie podkreśla się, jednocześnie odnosząc je analogicznie do ławnika, że twierdzenie o bezstronności sędziego musi być wykazane i racjonalnie uzasadnione. Wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, nie może być jedynie hipotetyczna, lecz musi nosić cechy realnej i konkretnej, a nadto istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, a nie być tylko subiektywnym przekonaniem określonej osoby (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2023 r., sygn. akt IV KK 505/22, LEX nr 3516534).

W ocenie Sądu Najwyższego okoliczności przedstawione we wniosku adwokata M. P. – obrońcy obwinionej, nie są tego rodzaju, iż mogą one wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie rozumującego obserwatora procesu uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w niniejszej sprawie, czyli w sprawie o sygn. akt II ZOW 2/23, kierunkowego nastawienia Ławnika SN- M.M., czy to do uczestników, czy też do przedmiotu postępowania. Ponadto Sąd Najwyższy nie dostrzega zagrożenia naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 EKPCz, w sytuacji zasiadania przez Ławnika SN- M.M.

‎w składzie orzekającym w sprawie o sygn. II ZOW 2/23. W ocenie Sądu Najwyższego wyznaczenie do składu orzekającego Ławnika SN- M.M. w przedmiotowej sprawie, nie skutkuje pozbawieniem stron prawa do niezależnego i bezstronnego sądu. Wszelkie uchybienia, czy naruszenia odnośnie niezawisłości orzeczniczej, obiektywizmu oraz nieskazitelności charakteru, istotnie byłyby trwałą przeszkodą w sprawowaniu funkcji ławnika Sądu Najwyższego. Niemniej powyższe okoliczności w stosunku do Ławnika SN- M.M. nie występują. Sąd Najwyższy wziął pod rozwagę, też, iż sędzia ulega wyłączeniu, nie tylko wówczas, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 41 § 1 k.p.k.), ale również w sytuacji, gdy orzekanie przez sędziego w danej sprawie mogłoby prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt III KK 338/22, LEX nr 3563300).

Taka sytuacja w realiach niniejszej sprawy jednak nie zachodzi. Należy zaznaczyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce oraz w wyroku z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), wypowiedział się co do Sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Radę Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Przedmiotem tego rozstrzygnięcia nie był natomiast tryb wyboru Ławników SN, uregulowany w art. 61 § 2 u.SN, zgodnie z którym ławników wybiera Senat w głosowaniu jawnym, a nie Krajowa Rada Sądownictwa. Na marginesie już tylko należy odnieść się co do składu orzekającego ‎w przedmiocie wyłączenia Ławnika SN- M.M.. Przez wiele lat dominowała w orzecznictwie wykładnia, że postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego nie odnosi się, co do zasady, do postępowań incydentalnych, a zatem co do zasady sędziowie rozpoznający wnioski o wyłączenie sędziów bądź ławników w sprawach, nie podlegali ,,procederze wyłączeniowej”.

W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I KZP 22/22, przyjęto, że pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k., odnosi się zarówno do sprawy głównej rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej. Sąd Najwyższy postanowił nadać uchwale moc zasady prawnej. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie, a mianowicie dotyczącej rozpoznania wniosku o wyłączenie Ławnika SN- M.M. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 2/23, nie został złożony wniosek o wyłączenie Sędziego SN, któremu przydzielono w dniu 20 kwietnia 2023 r., do rozpoznania wniosek o wyłączenie Ławnika SN M.M., czyli sprawę oznaczoną sygnaturą II ZO 37/23.

W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy rozstrzygnął, jak na wstępie. [as][M. T.]