Military pension plus disability increase capped at 75% of base under Art. 18 ust. 1 of the Soldiers' Pension Act.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the applicant's request to increase his military pension by 15% for service-related disability. The court held that the statutory cap of 75% of the base allowance, set in Article 18, paragraph 1, applies to the total sum including disability increases. Consequently, the pension cannot exceed this maximum limit regardless of the applicant's accumulated service or disability status.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 15 ust. 4 Ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin; Art. 18 ust. 1 tej ustawy: Military pension including disability increase cannot exceed 75% of the base allowance.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 8 stycznia 2008 r.
II UZP 6/07
Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Roman Kuczyński, Jolanta Strusińska-Żukowska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r.
sprawy z wniosku Tadeusza J. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w B. o
wysokość emerytury i odsetki, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez
Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 listopada 2007 r. [...]
„Czy podwyższenie emerytury o 15 % podstawy wymiaru emerytowi, którego
inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą wojskową - na podstawie art. 15 ust. 4
Ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych
i ich rodzin (Dz.U. Nr 10, poz. 36 ze zm.) może spowodować przekroczenie kwoty
emerytury powyżej 75 % podstawy jej wymiaru wskazanej w artykule 18 ust. 1 powyższej ustawy ?"
p o d j ą ł uchwałę:
Emerytura wojskowa wraz z podwyższeniem z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą, przewidzianym w art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 10
grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich
rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) nie może przekroczyć 75 % podstawy jej wymiaru (art. 18 ust. 1 tej ustawy).
Uzasadnienie
Przedstawione zagadnienie prawne wystąpiło w następującym stanie faktycznym. Wnioskodawca Tadeusz J. miał ustalone prawo do emerytury przed wejściem
w życie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.), a
wysokość emerytury wynosiła 100% podstawy wymiaru. Po wejściu w życie tej
ustawy organ rentowy wyliczył emeryturę na nowo na zasadach w niej określonych.
Po uwzględnieniu 40 lat wysługi emerytalnej wysokość emerytury wyniosła 105%
podstawy wymiaru, a ponadto przysługiwało zwiększenie o 15% podstawy wymiaru z
tytułu inwalidztwa związanego ze służbą wojskową. Zgodnie z art. 18 ust. 1 kwota
emerytury została ograniczona do 75% podstawy wymiaru. Tak obliczona emerytura
była niższa od dotychczasowej, zatem zgodnie z art. 53 ust. 3 zachowano świadczenie w dotychczasowej wysokości do czasu, gdy jego wymiar przekroczy kwotę dotychczasowego świadczenia, co nastąpiło w maju 1994 r. W odwołaniu od decyzji
Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia 13 grudnia 2005 r. wnioskodawca domagał się zwiększenia emerytury o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa
związanego ze służbą wojskową oraz 5% wzrostu z tytułu ponad 35-letniej wysługi
emerytalnej. Wyrokiem z dnia 31 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy oddalił odwołanie wobec braku podstaw do przyznania emerytury w wysokości przekraczającej 75% podstawy wymiaru.
Przy rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku powziął wątpliwość co do tego,
czy podwyższenie emerytury o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą wojskową może spowodować przekroczenie kwoty emerytury powyżej 75% podstawy jej wymiaru. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy emerytura
wojskowa wynosi 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby wojskowej, a w punkcie 1
tego przepisu przewidziany jest wzrost o 2,6 % podstawy wymiaru za każdy dalszy
rok służby. Na podstawie art. 15 ust. 4 przysługuje podwyższenie o 15% podstawy
wymiaru z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą wojskową. W przepisie przejściowym - art. 53 - ustawodawca przewidział, że przy przeliczeniu świadczeń przyznanych przed wejściem w życie ustawy uwzględnia się wzrost świadczenia z art. 15 ust. 1 pkt 1 i podwyższenie z art. 15 ust. 4. Zgodnie z art. 18 ust. 1 tak
obliczone świadczenie bez uwzględnienia dodatków przewidzianych w art. 25 ust. 1
(dodatek pielęgnacyjny i dodatek dla sierot zupełnych) nie może przekraczać 75%
podstawy wymiaru. Tak więc podwyższenie emerytury wnioskodawcy o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą wojskową
pozostaje bez wpływu na wysokość tej emerytury bowiem już tylko emerytura ustalona w oparciu o wzrost z tytułu służby 15 lat powoduje, że emerytura osiągnęłaby wysokość 105% podstawy wymiaru i dodanie jeszcze 15% podstawy wymiaru niczego
nie zmienia przy ograniczeniu świadczenia do 75% podstawy wymiaru. Podobne
uregulowanie zawarte jest w ustawie z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i
Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67 ze
zm.), z tym że na podstawie art. 18 ust. 1 emeryturę ogranicza się do 75% podstawy
wymiaru, a w przypadku zwiększenia o 15% z tytułu inwalidztwa pozostającego w
związku ze służbą ograniczenie wynosi 80% podstawy wymiaru. W tym ostatnim
przypadku uregulowanie jest korzystniejsze niż w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych ale również także w tym przypadku wysokość świadczenia nie może przekroczyć określonego pułapu. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2006 r., II SA/WA 732/06, wyrażono
pogląd, że 15% dodatku inwalidzkiego przyznane skarżącemu na podstawie ustawy
emerytalnej powinno być wliczane do wysokości maksymalnej, czyli pełnej emerytury. Po zsumowaniu wszystkich składników emerytury należy dojść do wniosku, że
przekraczają one 75% podstawy wymiaru - świadczenie skarżącego jest więc emeryturą w pełnej wysokości. Sąd Apelacyjny opowiada się za tym stanowiskiem.
Na powyższy problem można jednak spojrzeć i tak, że najpierw dokonuje się
obliczenia emerytury przez ustalenie wysługi emerytalnej wraz ze wzrostem z tytułu
służby za każdy rok ponad 15 lat tej służby. Tak wyliczone świadczenie ogranicza się
do 75% podstawy wymiaru, a następnie wyliczoną kwotę podwyższa się o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa związanego ze służbą wojskową. Za przyjęciem
takiego rozwiązania przemawiałaby treść art. 53 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 ustawy, gdzie
jest mowa o pominięciu podwyższeń przewidzianych w art. 15 ust. 2 i 3 i o wysokości
świadczenia z uwzględnieniem wszystkich wzrostów i dodatków oprócz pielęgnacyjnego i dla sierot zupełnych. Zgodnie z art. 17 ustawy w razie zbiegu prawa do podwyższenia emerytury z kilku tytułów za ten sam okres, podwyższenie przysługuje
tylko z jednego tytułu; nie dotyczy to podwyższenia, o którym mowa w art. 15 ust. 4
(podwyższenie z tytułu inwalidztwa związanego ze służbą wojskową). Wskazywałoby
to na wyjątkowe traktowanie przez ustawodawcę podwyższenia z tytułu inwalidztwa
związanego ze służbą wojskową.
Ponieważ oba rozwiązania są możliwe, Sąd Apelacyjny uznał, że w sprawie
występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i na podstawie art.
390§ 1 k.p.c. przedstawił je Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.
Odpowiadając na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył,
co następuje:
W przypadku przyznawania emerytury, do której żołnierz nabył prawo po wejściu w życie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych oraz ich rodzin, kwestia sposobu ustalania jej wysokości nie powinna
budzić wątpliwości. Zgodnie z art. 5 ust. 1 podstawą wymiaru emerytury jest uposażenie żołnierza na ostatnio zajmowanym stanowisku. Składniki emerytury wymienione są w art. 15 tej ustawy. Jest to 40% podstawy wymiaru za 15 lat służby i określone wzrosty za każdy dalszy rok służby oraz za poprzedzające służbę okresy składkowe i nieskładkowe (ust. 1). W ust. 2 i 3 przewidziane są podwyższenia za okresy
służby na szczególnych stanowiskach oraz okresy służby na froncie w czasie wojny
lub w strefie działań wojennych. Przepis art. 15 ust. 4 stanowi, że emeryturę podwyższa się o 15% podstawy wymiaru emerytowi, którego inwalidztwo pozostaje w
związku ze służbą wojskową. Przy ustalaniu wysokości emerytury do kwoty stanowiącej 40% podstawy wymiaru dolicza się wzrosty z tytułu stażu emerytalnego i
okresów składkowych i nieskładkowych oraz podwyższenia z tytułu pełnienia służby
w warunkach określonych w art. 15 ust. 2 i 3, a także podwyższenie z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą. Przepis art. 17 stanowi, że w razie
zbiegu prawa do podwyższenia emerytury z kilku tytułów za ten sam okres podwyższenie przysługuje tylko z jednego tytułu; nie dotyczy to podwyższenia o którym
mowa w art. 15 ust. 4. Jeżeli okresy pełnienia służby w warunkach, o których mowa
w art. 15 ust. 2 i 3, zbiegają się, podwyższenie przysługuje z jednego tytułu, natomiast podwyższenie o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa pozostającego w
związku ze służbą jest zawsze dodawane do kwoty wyliczonej przy uwzględnieniu
wzrostów i innych podwyższeń. Suma wszystkich omówionych składników stanowi
kwotę emerytury. Zgodnie z art. 18 ust. 1 kwota emerytury bez uwzględnienia dodatków, zasiłków i świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 25, nie może przekraczać 75% podstawy wymiaru emerytury. Oznacza to, że kwota emerytury ustalona
na podstawie art. 15 z uwzględnieniem wszystkich wzrostów i podwyższeń, w tym
także podwyższenia z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą, jest
ograniczona do 75% podstawy wymiaru. Przepisy ustawy nie dają podstawy do
ustalenia emerytury w wyższej wysokości niż 75% podstawy jej wymiaru. Przekroczenie kwoty stanowiącej 75% podstawy wymiaru następuje wówczas, gdy przysłu-
gują wymienione w art. 25 dodatki - dodatek pielęgnacyjny dla emeryta oraz zasiłki i
świadczenia pieniężne przyznane na podstawie odrębnych przepisów. W przypadku
nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów omawianej ustawy podwyższenie emerytury o 15% podstawy wymiaru z tytułu inwalidztwa pozostającego w
związku ze służbą nie może spowodować przekroczenia kwoty wynoszącej 75%
podstawy wymiaru.
Przedstawione przez Sąd Apelacyjny wątpliwości dotyczą kwestii stosowania
tych samych zasad przy przeliczeniu emerytury żołnierza, który prawo do emerytury
nabył na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie omawianej
ustawy, to jest na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 29,
poz. 139 ze zm.). Zgodnie z art. 4 tej ustawy podstawą wymiaru emerytury było uposażenie żołnierza na ostatnio zajmowanym stanowisku. Emerytura wynosiła 40%
podstawy jej wymiaru za 15 lat wysługi emerytalnej i wzrastała za każdy dalszy rok o
3% podstawy wymiaru aż do osiągnięcia 100% podstawy wymiaru (art.11 ust. 1). W
art. 36 przewidziany był dodatek w wysokości 15% podstawy wymiaru przyznawanym emerytom będącym inwalidami wojskowymi, z zastrzeżeniem, że wysokość
emerytury wraz z tym dodatkiem nie może przekraczać 100% podstawy wymiaru
emerytury. W porównaniu do obecnego stanu prawnego regulacja była o tyle korzystniejsza, że maksymalna wysokość emerytury mogła wynosić 100% podstawy jej
wymiaru a obecnie wynosi 75%. Natomiast mniej korzystne były zasady waloryzacji
świadczeń. Na podstawie art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. emerytury i renty
podlegały podwyższeniu na zasadach i w terminach określonych w przepisach o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Podwyższanie emerytur na tych
zasadach powodowało, że maksymalna emerytura wynosząca 100% podstawy wymiaru stawała się z każdym rokiem niższa od aktualnego uposażenia żołnierza pełniącego służbę na takim samym stanowisku. Wysokość świadczenia przestała zależeć od stopnia wojskowego i zajmowanego stanowiska a zależała jedynie od daty
przejścia na emeryturę. Przepis art. 6 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy w
brzmieniu pierwotnym stanowił, że emerytury i renty podlegają waloryzacji w takim
samym stopniu i terminie, w jakim następuje wzrost uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych pozostających w służbie i zajmujących analogiczne stanowiska. Do
czasu zmiany art. 6 dokonanej od dnia 1 stycznia 1999 r. ustawą z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst pier-
wotny: Dz.U. Nr 162, poz. 1118) maksymalna emerytura wojskowa wynosiła 75%
uposażenia żołnierza pełniącego służbę na tym samym stanowisku. Maksymalna
emerytura wynosząca 100% uposażenia żołnierza, który stał się emerytem kilka lub
kilkanaście lat przed wejściem w życie nowej ustawy, waloryzowana na starych zasadach, mogła być znacznie niższa niż 75% obowiązującego w dniu wejścia w życie
ustawy uposażenia na takim samym stanowisku. Nowa ustawa dokonując likwidacji
tak zwanego „starego portfela” wprowadziła zasadę przeliczania emerytur i rent przyznanych przed jej wejściem w życie. Zgodnie z art. 53 ust. 1 wysokość świadczeń
przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych ustala się na nowo z urzędu
według zasad określonych w ustawie. Podstawa wymiaru podlega przeliczeniu na
stawki uposażenia obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy (pkt 3) a emerytura
jest obliczana na zasadach określonych w art. 15 z ograniczeniem do 75% podstawy
wymiaru przewidzianym w art. 18 ust. 1. W wyniku przeliczenia emerytury najstarszych emerytów (także pobierających maksymalne emerytury) znacznie wzrosły,
mogły natomiast ulec obniżeniu emerytury przyznane bezpośrednio przed wejściem
w życie ustawy. Respektując prawa nabyte wprowadzono w art. 53 ust. 3 zasadę, że
zachowuje się świadczenie w dotychczasowej wysokości do czasu, gdy jego wymiar
przekroczy kwotę dotychczasowego świadczenia. Zasada ochrony praw nabytych
obowiązuje tylko w takim zakresie, nie ma natomiast regulacji pozwalającej na przekroczenie maksymalnej wysokości emerytury (75% podstawy wymiaru) żołnierzowi,
który w wyniku waloryzacji osiągnął ten pułap w stosunku do aktualnego uposażenia,
podobnie jak w przepisach dotychczasowych nie było możliwości przekroczenia
maksymalnej emerytury (100% podstawy wymiaru). Sposób obliczenia emerytury
jest kwestią techniczną. Można zsumować wszystkie składniki wymienione w art. 15
wraz z 15% podwyższeniem i otrzymaną kwotę ograniczyć do 75% podstawy wymiaru emerytury. Można również dokonywać wzrostów i podwyższeń aż do osiągnięcia
75% podstawy wymiaru i dalsze należne podwyższenia pominąć. Ten ostatni sposób
był stosowany na podstawie przepisów dotychczasowych i w sytuacji, gdy emerytura
ze wzrostami za wysługę emerytalną przekroczyła 100% podstawy wymiaru, nie
można było jej zwiększyć o dodatek z tytułu inwalidztwa związanego ze służbą wojskową. Nie może więc powoływać się na prawa nabyte do dodatku lub podwyższenia
z tego tytułu żołnierz, któremu dodatek taki nie był doliczany do emerytury wobec
przekroczenia 100% podstawy wymiaru. Emerytowi wojskowemu, który na podstawie
art. 53 ust. 3 obecnie obowiązującej ustawy zachował świadczenie w dotychczaso-
wej wysokości, emerytura nie może być podwyższona na innych zasadach, niż w
wyniku waloryzacji. Nie ma zatem możliwości podwyższenia maksymalnej emerytury,
wynoszącej 75% podstawy wymiaru, o dalsze 15%.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie
prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.