Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZP 35/94 Generato dall'IA

Supreme Court allows individual lawyers to pay 50% reduced social insurance contributions as disabled persons.

Numero d'incarto II UZP 35/94
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that an individual practicing lawyer is entitled to a 50% discount on social insurance contributions due to disability. The Social Security Agency argued that lawyers are not employees and thus ineligible for the discount, but the Court rejected this distinction. The Court held that since lawyers are covered by the social insurance system, they must also benefit from the statutory reduction for disabled individuals.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 18 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych; Art. 24 i 37 ustawy Prawo o adwokaturze; Art. 2 i 60 ustawy o z.e.p.: The right to a 50% reduction in social insurance contributions for disabled persons applies equally to lawyers practicing individually, as they are covered by the social insurance system despite not being classified as employees.

Parole chiave

Generato dall'IA
social insurance contributions individual lawyer practice disability benefits 50% discount entitlement social security system coverage

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 18 ust. 2 of the Act on Employment and Vocational Rehabilitation of Persons with Disabilities
tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne z 50% zniżką wynikającą z art. 18 ust.
Art. 24 and Art. 37 of the Act on the Bar
Przyznanie adwokatom - członkom zespołów adwokackich i adwokatom wykonującym zawód indywidualnie (art. 24 ust.
Art. 2 and Art. 60 of the Act on the Legal Profession
Przyznanie adwokatom - członkom zespołów adwokackich i adwokatom wykonującym zawód indywidualnie (art. 24 ust.
art. 391 k.p.c
października 1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.
art. 391 § 1 k.p.c
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
II UZP 16/91
siedmiu sędziów SN z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91 (OSNCP 1992 z.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 9 grudnia 1994 r.

II UZP 35/94

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Kazimierz

Jaśkowski, Stefania Szymańska (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, w sprawie z wniosku

Stanisława J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o wysokość

składek, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 9 grudnia 1994 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 19

października 1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Czy adwokat wykonujący zawód indywidualnie jest uprawniony do opłacania z

tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne z 50% zniżką wynikającą z art. 18 ust. 2

ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 ze zmianami) ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Adwokat wykonujący zawód indywidualnie jest uprawniony do opłacania z

tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne z 50 % zniżką wynikającą z art. 18

ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób

niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu

faktycznego sprawy:

Decyzją z dnia 16 grudnia 1993 r. ZUS Oddział w K. ustalił, że Stanisław J.,

inwalida II grupy, wykonujący zawód adwokata indywidualnie, jest zobowiązany do

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w pełnej wysokości, tj. 45 % i 3% na

Fundusz Pracy, od dochodu bieżąco zadeklarowanego za poprzedni miesiąc - nie

niższego od kwoty odpowiadającej 60 % przeciętnego wynagrodzenia i nie wyższego

od dochodu zadeklarowanego za poprzedni miesiąc niż o 50 %.

W uzasadnieniu decyzji Oddział ZUS stwierdził, że art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 9

maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U.

Nr 46, poz. 201 ze zm.) nie ma zastosowania do adwokatów wykonujących zawód

indywidualnie lub wspólnie z innymi adwokatami, ani do adwokatów - członków

zespołów, gdyż nie są oni pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy, a prawo do

opłacania obniżonej składki przysługuje jedynie zakładom pracy i tylko za zatrudnionych

pracowników, będących osobami niepełnosprawnymi.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca domagał się jej zmiany poprzez uznanie, że jest uprawniony do opłacania składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu

prowadzenia indywidualnej kancelarii adwokackiej w połowie (50%) obowiązującej

wysokości.

Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 15 marca 1994 r. oddalił odwołanie. Zdaniem

Sądu, z art. 18 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej wynika bowiem

jednoznacznie, że prawo do opłacania obniżonej składki przysługuje tylko "zakładom

pracy oraz osobom fizycznym zatrudniającym pracowników w celach zarobkowych - art.

3 pkt 1 powołanej ustawy" i tylko za zatrudnionych pracowników, będących osobami

niepełnosprawnymi.

Przyznanie adwokatom - członkom zespołów adwokackich i adwokatom wykonującym zawód indywidualnie (art. 24 ust. 1 w związku z art. 37 ustawy - Prawo o adwokaturze z dnia 26 maja 1982 r.- Dz. U. Nr 16, poz. 24 ze zm.), prawa do świadczeń z

zaopatrzenia emerytalnego na równi z pracownikami nie jest równoznaczne z uznaniem

ich za pracowników w rozumieniu kodeksu pracy. Regulacji tej odpowiadają przepisy

art. 2 i 60 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Adwokat prowadzący kancelarię adwokacką

nie jest pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru,

mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

W rewizji od tego wyroku Stanisław J. zarzucił błędną interpretację art. 18 ust. 2

ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych i podtrzymał

stanowisko, że ustawa ta "czyni swymi adresatami" wszystkie osoby niepełnosprawne,

(a więc i te, które zostały uznane za inwalidów II lub I-ej grupy), a nie tylko te, które są

pracownikami w pojęciu kodeksu pracy. Odmienne stanowisko, zawężające stosowanie

ustawy tylko do pracowników w rozumieniu kodeksu pracy, jest błędne i w konsekwencji

narusza zasadę równości wobec prawa.

Sąd Apelacyjny w Krakowie rozpoznając rewizję uznał, iż w sprawie powstało

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, w związku z czym przedstawił je do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że istotę zagadnienia

stanowi w zasadzie ustalenie powodu, dla którego ustawodawca dokonał zmiany treści

art. 18 ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych przez

dodanie ust. 2, w którym przyjął, że składka na ubezpieczenie społeczne osób

niepełnosprawnych zaliczonych do inwalidów I lub II grupy wynosi 50% składki

określonej w odrębnych przepisach. W szczególności, czy intencją takiej regulacji były

preferencje dla osób zatrudniających osoby niepełnosprawne przez obniżenie obciążeń

związanych z ich zatrudnieniem, czy też - znajdujące materialny wyraz - uwzględnienie

zwiększonych trudności i wysiłków, jakie pokonują w zatrudnieniu osoby

niepełnosprawne. Czy zatem - jak to uznał organ rentowy - przepis ten dotyczy

zakładów pracy, czy odnosi się do osób wykonujących zatrudnienie mimo całkowitego

inwalidztwa, a więc w zmniejszonym zakresie.

W tym pierwszym przypadku z jego dobrodziejstwa nie mogliby - zdaniem Sądu

Apelacyjnego - korzystać prowadzący kancelarie adwokackie, bowiem adwokaci nie

wykonują swego zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w pojęciu kodeksu pracy.

Sąd Apelacyjny podkreślił ponadto, że wprawdzie w myśl art. 24 i 37 ustawy z

dnia 26 maja 1983 r. Prawo o adwokaturze oraz art. 2 ust. 1 i art. 60 ustawy o z.e.p.

adwokaci - członkowie zespołów adwokackich i wykonujący zawód indywidualnie lub

wspólnie z innym adwokatem zostali uprawnieni do korzystania "z pełnego zakresu

świadczeń należnych pracownikom przy obciążeniu obowiązkiem w ramach tego

systemu w postaci składek", to jednak przepisy te nie uznają, w sensie tożsamości lub

równoznaczności, adwokatów za pracowników, a ich pracy za zatrudnienie.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przy uwzględnieniu zasad pracy zawodowej

adwokata, mającej charakter działalności indywidualnej, miejsca jego pracy nie sposób

zakwalifikować jako zakładu pracy w pojęciu kodeksu pracy (por. art. 3 pkt 1 ustawy o

zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych). Zespoły lub kancelarie

adwokackie nie są bowiem zakładami pracy, a co najwyżej mogą być jako takie

traktowane. W przypadku wykonywania zawodu adwokata na zasadach określonych w

art. 4 Prawa o adwokaturze (w obsłudze prawnej, w zespole lub indywidualnie, czy też

wspólnie z innym adwokatem), "wykonywania tego zawodu nie można kwalifikować jako

wykonywania zatrudnienia lub świadczenia pracy w znaczeniu podmiotu

zatrudniającego lub miejsca jej świadczenia". Przemawia za tym stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP

16/91 (OSNCP 1992 z. 5 poz. 66), że: "problem, czy można być pracownikiem i

pracodawcą jest problemem prawa pracy i choć pojęcie pracownika w ubezpieczeniach

społecznych nie jest identyfikowane z tym, którego używa kodeks pracy, to są to

pojęcia spójne. Adwokaci zostali tylko objęci ubezpieczeniem społecznym i był to wyraz

ich uprzywilejowania".

Sąd Apelacyjny wywiódł ponadto, że sprawa ponoszenia kosztów ubezpieczenia

uregulowana została odrębnie przez ustawę emerytalną, włączającą adwokatów w krąg

ubezpieczenia pracowniczego, w wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 24

ust. 4 ustawy Prawo o adwokaturze rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw

Socjalnych z dnia 17 maja 1983 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego adwokatów członków zespołów adwokackich (Dz. U. Nr 28, poz. 138), a także rozporządzeniu Rady

Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 7, poz. 41). To ostatnie powołuje się nadto na

przepis art. 37 Prawa o adwokaturze, a więc znajduje wprost zastosowanie do

adwokatów prowadzących indywidualne kancelarie i określa (§ 1 ust. 1 pkt 5) wysokość

oraz podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zasady, terminy i tryb

zgłaszania do ubezpieczenia społecznego, rozliczanie składek i świadczeń z

ubezpieczenia społecznego oraz opłacania składek na ubezpieczenie społeczne

adwokatów. W § 42 ustala podstawę wymiaru składek, określając ją jako dochód z

tytułu pracy w zespole adwokackim albo wykonywania zawodu indywidualnie lub

wspólnie z innym adwokatem. Przepisy te nie mają żadnego związku i nie znajdują

odniesienia do ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej

osób niepełnosprawnych.

Reasumując, Sąd Apelacyjny zaznaczył, że (odmiennie niż Sąd Apelacyjny w

Krakowie w wyroku z dnia 8 września 1994 r., III AUr 264/94) skłania się do poglądu

Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, nadto dlatego, że postulowane przez wnioskodawcę

zastosowanie analogii prawa do praw pracowniczych lub uprawnień zakładów pracy

tylko w zakresie opłacania składek spowodowałoby niespójność systemu prawnego

ubezpieczenia społecznego, w którym od zakresu opłacania składek zależy zakres

świadczeń. Skoro ten dla adwokatów jest pełny, to nie może doznać ograniczeń w

zakresie opłacania składek, tym bardziej, że "traktowanie nadal składek ubezpieczeniowych jako podatku celowego przemawia za ścisłym, a nie rozszerzającym

interpretowanie w zakresu stosowania nowych rozwiązań prawnych" (cytat z uzasadnienia powoływanej już uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 1992 r.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Przedstawione zagadnienie prawne sprowadza się do wykładni art. 18 ust. 2

ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 ze zm.).

Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 10 października 1991 r. o zmianie

ustawy o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 110,

poz. 472) i ma treść następującą:

"Składka na ubezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych zaliczonych do

inwalidów I lub II grupy, z wyjątkiem zatrudnionych w zakładach pracy, o których mowa

w art. 4 ust. 1, wynosi 50% składki na ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych

przepisach".

Brzmienie tego przepisu nie jest jednoznaczne, co niewątpliwie utrudnia jego

wykładnię. Wprawdzie można utrzymywać, że zamieszczenie tego przepisu w rozdziale

II noszącym tytuł: "Obowiązki i szczególne uprawnienia zakładów pracy w związku z

zatrudnieniem osób niepełnosprawnych", mogłoby sugerować, iż w tym przepisie

również chodzi tylko o osoby zatrudnione w zakładach pracy w rozumieniu kodeksu

pracy oraz zatrudnione przez osoby fizyczne zatrudniające pracowników w celach

zarobkowych (por. art. 3 pkt 1 omawianej ustawy), to jednak takie stanowisko podważa

wykładnia funkcjonalna tego przepisu. Treść art. 18 ust. 2 należy bowiem rozpatrywać

w zestawieniu z art. 1 ust. 1 ustawy oraz jej preambułą.

Ustawa ta została wydana w celu "realizacji zasady równości szans osób niepełnosprawnych w społeczeństwie oraz tworzenia polityki zatrudniania tych osób,

mającej na celu rehabilitację zawodową i społeczną". Ratio legis tej ustawy, wyłożona w

jej preambule świadczy więc, iż nie odnosi się ona tylko do niepełnosprawnych osób

wykonujących pracę zawodową na podstawie stosunku pracy w rozumieniu kodeksu

pracy. Świadczy o tym powołanie się na zasadę równości szans osób

niepełnosprawnych i zapewnienie im rehabilitacji zawodowej i społecznej. Nie można

zatem przypisać ustawodawcy zamiaru objęcia dobrodziejstwem tej ustawy tylko tych

osób, które są zatrudniane w zakładach pracy określonych w art. 3 pkt 1 ustawy,

bowiem przeczyłoby to temu celowi.

Za takim rozumieniem celu ustawy przemawia także art. 1 ust. 1, znajdujący się

w rozdziale 1 - Przepisy ogólne.

W art. 1 ust. 1 bowiem wyraźnie zaznaczono, że ustawa dotyczy osób niepełnosprawnych..., które z powodu istotnego ubytku zdolności fizycznych, psychicznych

lub umysłowych mają ograniczoną zdolność do wykonywania pracy zarobkowej, przy

czym osoby takie określa się dalej jako "osoby niepełnosprawne".

Rozdział 2 omawianej ustawy, traktujący o obowiązkach i szczególnych uprawnieniach zakładów pracy w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych, zawiera

szereg przepisów, które z jednej strony wprost zobowiązują zakłady pracy do

określonych działań, zaś z drugiej strony stwarzają im określone przywileje. W rozdziale

tym znajdują się ponadto przepisy, które wprost odnoszą się do pracowników, używając

określenia "pracownik". Taka terminologia natomiast nie występuje w art. 18 ust. 2. W

przepisie tym - jak zaznaczono wyżej - jest bowiem mowa o "osobach

niepełnosprawnych" zaliczonych do I lub II grupy inwalidów. Mając to na uwadze, oraz

zważywszy na cel ustawy (o czym także była mowa wyżej), uzasadniony jest wniosek,

iż dodanie w art. 18 ustępu 2 stanowiło preferencje zarówno dla zakładów pracy

zatrudniających osoby niepełnosprawne, jak i dla osób wykonujących zatrudnienie

mimo całkowitego inwalidztwa, [...]. W pierwszym przypadku chodzi o preferencje dla

zakładów pracy przez obniżenie obciążeń związanych z zatrudnieniem osób

niepełnosprawnych, zaś w drugim przypadku o przyjście z pomocą takim osobom, które

pomimo inwalidztwa I lub II grupy, wykonują zatrudnienie, niewątpliwie ze zwiększonym

wysiłkiem i większymi trudnościami. Dlatego w tym przepisie mówi się wprost o składce

na ubezpieczenie społeczne, bowiem składka - z uwagi na jej aktualną wysokość stanowi istotne obciążenie zarówno dla zakładu pracy, jak i osoby wykonującej zawód

na innej podstawie niż stosunek pracy. Odmienne stanowisko podważałoby zasadę

równości osób niepełnosprawnych, wyraźnie podkreśloną w preambule ustawy.

2. Trafnie podkreślił Sąd Apelacyjny, iż ustawodawca w przepisach art. 24 i 37

ustawy Prawo o adwokaturze z dnia 26 maja 1982 r. oraz art. 2 i 60 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o z.e.p. ustanowił prawo adwokatów - członków zespołów adwokackich i

adwokatów wykonujących zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem, do

korzystania z pełnego zakresu świadczeń należnych pracownikowi, przy obciążeniu

obowiązkiem świadczeń w ramach tego systemu w postaci składek. Trafne jest również

stwierdzenie, że powołane przepisy nie uznają w sensie tożsamości - adwokatów za

pracowników, a ich pracy za zatrudnienie. Należy mieć jednak na uwadze, iż dla celów

ubezpieczenia społecznego, przy ustalaniu prawa do świadczeń i ich wysokości pracę

w zespołach traktuje się jako zatrudnienie, a otrzymywane wynagrodzenie, jako

wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Odnosi się to również do adwokatów

wykonujących zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem. Takie

uregulowanie nie może być obojętne przy rozważaniu przedstawionego zagadnienia.

Objęcie adwokatów ubezpieczeniem pracowniczym niewątpliwie było wyrazem ich

szczególnego uprzywilejowania, co podkreślono w uzasadnieniu uchwały składu

siedmiu sędziów SN z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91 (OSNCP 1992 z. 5 poz.

66).

W uzasadnieniu tejże uchwały stwierdzono ponadto, że jakiekolwiek zmiany w

tym zakresie wymagają interwencji ustawodawczej. Wprawdzie przedmiotem rozważań

Sądu Najwyższego w tej uchwale była kwestia, czy adwokat wykonujący zawód

indywidualnie i mający uprawnienia emerytalne podlega obowiązkowi pracowniczego

ubezpieczenia społecznego, czy też objęty jest ubezpieczeniem społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą, tym niemniej pogląd prawny wyrażony w

uzasadnieniu tej uchwały, co do podlegania adwokatów nadal pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, ma istotne znaczenie także przy rozważaniu niniejszego

zagadnienia. Jeżeli bowiem adwokaci wykonujący zawód indywidualnie lub wspólnie z

innym adwokatem, podlegają wszystkim rygorom w zakresie opłacania składek na

ubezpieczenie społeczne tak, jak pracownicy, to konsekwentnie powinni korzystać

także z ulg wprowadzonych co do wysokości tych składek, tj. obniżających wysokość

składki na ubezpieczenie społeczne o 50% w przypadku osób niepełnosprawnych,

zaliczonych do I lub II grupy inwalidów.

Mając na uwadze wyżej przytoczone argumenty, Sąd Najwyższy podjął uchwałę

o treści przytoczonej w sentencji.