Polish Supreme Court rules children born in Soviet camps are victims of war repression under the Combattants Act.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Polish Supreme Court ruled that children born in Soviet prisons or forced labor camps are considered victims of war repression under the Combattants Act. The Court of Appeal argued that deportation itself was not repression, but the Supreme Court clarified that the act covers anyone residing in such locations due to political, religious, or national reasons. Consequently, the Court extended the legal definition of repression to include these children, ensuring they receive the same benefits as their parents.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego; osoby urodzone w więzieniach lub łagrach w ZSRR lub na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR są uważane za podlegające represjom w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 10 lutego 1994 r.
II UZP 31/93
Przewodniczący: Sędzia Teresa Romer (współsprawozdawca), Sędziowie SN:
Krzysztof Kolasiński, Maria Mańkowska, Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Stefania
Szymańska, Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędzia SA: Kazimierz Jaśkowski,
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu na
posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 1994 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich
skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład
siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej
odpowiedź na następujące zagadnienie prawne:
"Czy osobę urodzoną w więzieniu lub łagrze w ZSRR, względnie na przymusowym
zesłaniu i deportacji w ZSRR, należy uważać za podlegającą w tym czasie represjom w
rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 litera "a" albo litera "b" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o
kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu
powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zmianami) ?"
podjął
następującą uchwałę:
Osobę urodzoną w więzieniu lub łagrze w ZSRR, bądź na przymusowym
zesłaniu i deportacji w ZSRR należy uważać za podlegającą w tym czasie represjom w
rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 litera "a" albo litera "b" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.
o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i
okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).
Uzasadnienie
Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawiając Sądowi Najwyższemu do
rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne, przedstawił w
uzasadnieniu swego wniosku wszechstronną i jednoznaczną wykładnię art. 4 ust. 1
pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75
ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, stanowiącego, że przepisy ustawy
stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu po-
wojennego. Przepis ten precyzuje, że: "Represjami w rozumieniu ustawy są okresy
przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:
a) w więzieniach i łagrach ZSRR,
b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR".
Art. 4 ust. 2 obejmuje również osoby, które jako dzieci zostały odebrane
rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Jest oczywistym, że sytuacja tych osób różni się od sytuacji dzieci urodzonych w więzieniach i łagrach lub na przymusowych zesłaniach i deportacji w
ZSRR, które nie zostały odebrane rodzicom; można więc podzielić pogląd wyrażony
w uzasadnieniu do przedstawionego zagadnienia, że w tym zakresie brak jest
wyraźnej regulacji ustawowej, a problematyka ta nie była jeszcze przedmiotem
orzeczeń Sądu Najwyższego.
Dotychczasowe orzecznictwo powstało w zasadzie na tle ustawy z dnia 23
października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów
obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) oraz ustawy z dnia 26 maja 1982
r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122 ze zm.). W
orzecznictwie tym przyjmowano jednolicie, że osobę urodzoną w obozie koncentracyjnym i po urodzeniu przebywającą w nim, należy uważać za więźnia obozu
koncentracyjnego (uchwała z dnia 3 listopada 1977 r., II UZP 20/77, OSNCP 1978 z.
2 poz. 29). Podobne stanowisko zajmował Sąd Najwyższy w stosunku do dzieci,
które wprawdzie nie urodziły się w obozach koncentracyjnych, lecz przebywały w
nich, względnie doznały obrażeń podczas zabierania matki do obozu. (por: uchwała z
dnia 4 listopada 1982 r., III UZP 5/82, OSNCP 1983 z. 5-6 poz. 67, wyrok z dnia 26
sierpnia 1992 r., II UR 2/92, nie publikowany).
W analogicznej, do rozpoznawanego zagadnienia prawnego, sprawie
Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 9 listopada 1993 r. sygn., akt V SA
1165/93, uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającą wnioskodawcy przyznania uprawnień określonych w
ustawie o kombatantach, ponieważ wnioskodawca nie został deportowany na
zesłanie, lecz urodził się w miejscu zesłania rodziców. W uzasadnieniu tego wyroku
dokonano wnikliwej i wszechstronnej wykładni gramatycznej i systemowej art. 4 ust.
1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach wskazując w konkluzji, że pojęcie represji
powiązał ustawodawca z określeniem "okresowego przebywania", a nie z przymusowym zesłaniem lub deportacją. Oznacza to, że sam fakt deportacji lub przymusowego zesłania nie jest represją w rozumieniu omawianego przepisu; represją
jest przebywanie na zesłaniach lub deportacji. Tak więc dzieci, które wprawdzie nie
były deportowane lub zesłane do ZSRR, lecz tam się urodziły, spełniają warunki
określone w ustawie o kombatantach, bowiem - tak jak ich rodzice, względnie tylko
matka - przebywały w miejscach deportacji lub zsyłki z przyczyn narodowościowych,
ponieważ tak jak ich matki (rodzice), były Polakami.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że wykładnia funkcjonalna,
oparta na materiałach sejmowych, przemawia przeciwko wyłączeniu z dobrodziejstwa ustawy o kombatantach: "... dzieci urodzonych w miejscach zsyłek i
deportacji w ZSRR z rodziców poddanych tym represjom z przyczyn politycznych,
religijnych i narodowościowych."
Sąd Najwyższy w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wymienionej sprawie, i zgadzając się w całej rozciągłości z
wykładnią art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach, dokonaną w uzasadnieniu tego
wyroku, nie widzi potrzeby jej powtarzania.
Taki sam pogląd wyraził w niniejszej sprawie Prokurator Generalny podkreślając, że ustawodawca w omawianym art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach
położył nacisk na sam fakt przebywania w określonych miejscach, a nie na sposób
znalezienia się w nich. Nie ma więc żadnej różnicy między dzieckiem urodzonym na
wolności, które przybyło do miejsca przymusowego zesłania lub deportacji, więzienia
lub łagru wraz z rodzicami, a dzieckiem urodzonym w tymże miejscu.
Podkreślić należy, że omawiana ustawa o kombatantach w jednakowy
sposób traktuje zarówno przebywanie w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady i innych miejscach odosobnienia organizowanych
przez niemieckie władze okupacyjne, jak przebywanie w więzieniach, łagrach, na
przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR. Treść odpowiednich przepisów, tj. art. 4
ust. 1 pkt 1 i 2 oraz omawianego pkt 3 ustawy o kombatantach przemawia - zdaniem
Sądu Najwyższego - za zachowaniem dotychczasowej linii orzeczniczej oraz jej
rozszerzeniem na osoby represjonowane w ZSRR.
Ponieważ w uzasadnieniu do przedstawionego zagadnienia nie wskazano,
na czym polegają wątpliwości w stosowaniu omawianego przepisu, względnie które
zawarte w nim sformułowanie jest "niejednoznaczne", nie przytoczono też żadnego
rozstrzygnięcia organu administracyjnego wskazującego na pogląd inny niż wyrażony
w niniejszej uchwale, a funkcjonujący w praktyce, Sąd Najwyższy nie może ustosunkować się do odmiennego stanowiska.
W podsumowaniu przedstawionych uwag należy stwierdzić, że brak jest
argumentów przemawiających za odmiennym traktowaniem dziecka urodzonego w
określonych miejscach poddlegających władzom radzieckim, od dziecka które
urodziło się w miejscach pozostających w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Byłoby to nieuzasadnione pod względem jurydycznym, a ponadto
niezgodne z ocenami moralnymi, społecznymi oraz z intencją ustawodawcy zmierzającą do szerokiego naprawienia krzywd wyrządzonych w taki sposób.
Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w
sentencji uchwały.