Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZP 13/94 Generato dall'IA

Supreme Court allows family benefits for conscript killed on way to military commission via analogy.

Numero d'incarto II UZP 13/94
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that family members of a conscript killed while traveling to a military commission are entitled to work-related accident benefits. The applicant argued that the specific regulation for work accidents did not cover this scenario, while the Social Insurance Institution denied the claim based on a literal reading of the law. The court resolved the legal gap by applying analogy to Article 206 of the National Defense Service Act, reasoning that the conscript's duty to appear before the commission was functionally equivalent to performing temporary defense duties.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 200 ust. 1; Art. 206 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej: In cases of legal gaps regarding conscripts injured on the way to a military commission, benefits under work accident regulations apply by analogy to temporary defense duties.

Parole chiave

Generato dall'IA
legal gap analogy conscript military duty work accident benefits family survivor benefits Supreme Court ruling temporary defense duties statutory interpretation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
W myœl art. 200 obowišzek œwiadczeń
Art. 206 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
zaœ z art. 206 ust. 3 osobom takim, które doznały uszczerbku na zdrowiu
art. 391 k.p.c
rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 8 lipca 1994 r.

II UZP 13/94

Przewodniczšcy SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Stefania Szymańska

(sprawozdawca), Maria Tyszel,

Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w

sprawie z

wniosku Doroty I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

P. o rentę rodzinnš wypadkowš i jednorazowe odszkodowanie, po rozpoznaniu na

posiedzeniu jawnym dnia 8 lipca 1994 r. zagadnienia prawnego przekazanego

przez

Sšd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 lutego 1994 r., [...]

do

rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,

"Czy wypadek jakiemu uległ poborowy wezwany do stawienia się zgodnie

z

art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 21.X.1967 r. o powszechnym obowišzku obrony

Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 4, poz.

16) przed

komisjš lekarskš uważa się za wypadek w szczególnych okolicznoœciach

okreœlony

w § 5 ust. 2 rozporzšdzenia Rady Ministrów z dnia 3.X.1975 r. w sprawie

podstawy

wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,

œwiadczeń dla

pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznoœciach oraz

œwiadczeń dla osób nie będšcych pracownikami (Dz. U. nr 33, poz. 179 z

póœn.

zm.), względnie za wypadek w drodze do pracy lub z pracy w rozumieniu §

15 pkt 2

rozporzšdzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej oraz Ministra Zdrowia

i Opieki

Społecznej z dnia 17.X.1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o

uszczerbku na

zdrowiu oraz wypłacania œwiadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze

do pracy i

z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. nr 36, poz. 199 z póœn.

zm.) ?"

p o d j š ł

następujšcš

uchwałę:

Członkom rodziny poborowego, wezwanego do stawienia się przed

komisjš lekarskš (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o

powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - jednolity tekst: Dz.

U. z

1992 r., Nr 4, poz. 16), który uległ œmiertelnemu wypadkowi w drodze do

siedziby tej komisji lub w drodze powrotnej, przysługujš œwiadczenia na

zasadach i w trybie przewidzianym dla pracowników w przepisach o œwiadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Prawo do tych

œwiadczeń ustala i œwiadczenia wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następujšcego stanu

faktycznego:

Marcin I., urodzony w dniu 26 kwietnia 1971 r., zatrudniony w

prywatnym

Zakładzie Murarsko-Betoniarskim w R. od dnia 11 czerwca 1990 r., otrzymał

wezwanie do stawienia się na Komisję Poborowš w G. W. w dniu 13 marca

1991 r.

Po stawieniu się przed Komisjš, celem dostarczenia zdjęć udał się do domu

motocyklem kolegi i w czasie drogi na prostym odcinku uderzył w tył

przyczepy

cišgniętej przez cišgnik, w wyniku czego podniósł œmierć na miejscu.

Wnioskodawczyni jako żona imieniem własnym oraz małoletniego syna

Alana

I., urodzonego w dniu 23 wrzeœnia 1990 r., domaga się przyznania renty

rodzinnej

wypadkowej oraz jednorazowego odszkodowania.

Organ rentowy decyzjš z dnia 24 stycznia 1992 r. załatwił wniosek

odmownie,

z tym uzasadnieniem, że wypadek œmiertelny, jakiemu uległ mšż

wnioskodawczyni

nie jest wypadkiem przy pracy, jak również w drodze do pracy lub z pracy

w

rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o œwiadczeniach z

tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983

r., Nr 30,

poz. 144 ze zm.).

Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu

wyrokiem z dnia 1 czerwca 1993 r. zmienił zaskarżonš decyzję w ten

sposób, że

"przyznał odwołujšcej na syna Alana I. rentę rodzinnš wypadkowš od dnia

14 marca

1991 r. oraz jednorazowe odszkodowanie z tytułu œmierci Marcina I. z

powodu

wypadku przy pracy". Sšd Wojewódzki, powołujšc się na przepis art. 6 ust.

1 i 2

wyżej wymienionej ustawy, przyjšł, że Marcin I. uległ wypadkowi w czasie

urlopu

okolicznoœciowego udzielonego mu w zwišzku z obowišzkiem stawienia się do

poboru; wypadek zdarzył się więc w zwišzku z wykonywaniem "poleceń władz

państwowych w drodze do komisji poborowej", tj. w czasie podróży

służbowej w

okolicznoœciach innych, niż wykonywanie zwykłych obowišzków

pracowniczych;

majšcy zaœ na względzie, że Marcin I. nie był w chwili wypadku

nietrzeœwy, ani że

nie udowodniono, by do wypadku doszło z jego wyłšcznej winy, dlatego

członkowie

jego rodziny uprawnieni sš - zgodnie z art. 12 tej ustawy - do

jednorazowego

odszkodowania, a zgodnie z art. 26 - do renty rodzinnej.

Natomiast zdaniem Sšdu Apelacyjnego w Poznaniu, nie ulega

wštpliwoœci, że

wykonanie polecenia władz państwowych nie może być uznane za podróż

służbowš

w rozumieniu art. 6 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy. Sšd Apelacyjny

podkreœlił, że

istotę podróży służbowej stanowi polecenie wyjazdu w zwišzku z

wykonywaniem

pracy, co w sprawie w ogóle nie zachodzi. Dlatego Sšd Apelacyjny nie

podzielił

stanowiska Sšdu Wojewódzkiego, iż œmiertelny wypadek, jakiemu uległ

Marcin I. w

dniu 13 marca 1991 r. jest wypadkiem przy pracy. Sšd Apelacyjny wywiódł

dalej, iż

Marcin I. wezwany na komisję poborowš również nie odbywał drogi w zwišzku

z

pracš, gdyż za drogę do pracy lub z pracy w rozumieniu § 14 i 15 w/wym.

rozporzšdzenia z dnia 17 paœdziernika 1975 r., pozostajšcš w zwišzki z

pracš uważa

się między innymi, drogę do innego punktu w celu spełnienia powinnoœci

pracowniczej, a więc łšczšcej się z interesem zakładu pracy, co również

nie miało

miejsca i dlatego przedmiotowego zdarzenia nie można uznać za wypadek w

drodze

do pracy lub z pracy w rozumieniu § 15 pkt 2 tegoż rozporzšdzenia.

Sšd Apelacyjny jednak podkreœlił, że Marcin I. w dniu zdarzenia

wykonywał

swój obowišzek obywatelski wynikajšcy z ustawy z dnia 21 listopada 1967

r. o

powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst:

Dz. U. z

1992 r., Nr 4, poz. 16). Przepisy tej ustawy - wywiódł dalej Sšd

Apelacyjny - nie

przewidujš dla mężczyzn przedpoborowych i poborowych w razie wypadku w

drodze

do miejsca wezwania lub w drodze powrotnej oraz członków rodzin osób

zmarłych

wskutek takiego wypadku œwiadczeń na zasadach i w trybie przewidzianym

dla

pracowników w przepisach o œwiadczeniach na podstawie wymienionej wyżej

ustawy

wypadkowej. Wypełnienie obowišzku obywatelskiego przez Marcina I.

prowadziło w

konsekwencji do obrony Ojczyzny i dlatego - zdaniem Sšdu Apelacyjnego wypadek, jakiemu uległ on w dniu 13 marca 1991 r. można uznać za wypadek

w

szczególnych okolicznoœciach w rozumieniu § 5 ust. 2 powołanego wyżej

rozporzšdzenia z dnia 9 paœdziernika 1975 r., skoro się zważy, że

ustawodawca za

taki wypadek uznał, między innymi, wypadek przy chronieniu własnoœci

społecznej

przed grożšcš jej szkodš. Wypadki osób wezwanych w celu wypełnienia

obowišzku

obywatelskiego wynikajšcego z art. 27 ust. 1 w/wymienionej ustawy z dnia

listopada 1967 r. powinny być uznane jako wypadki w szczególnych

okolicznoœciach

w rozumieniu § 5 ust. 2 w/wym. rozporzšdzenia, skoro przepisy tej ustawy

nie

przewidujš œwiadczeń w razie wypadku zaistniałego w takich

okolicznoœciach. Za

przyjęciem takiego poglšdu przemawiajš - zdaniem Sšdu Apelacyjnego również

względy społeczne, moralne oraz zasada równoœci i praworzšdnoœci w

demokratycznym Państwie. Sšd Apelacyjny jednak podnosi, że zajęcie

takiego

stanowiska byłoby wštpliwe przy założeniu, że wyliczenie wypadków zawarte

w ust.

2 § 5 wyżej wymienionego rozporzšdzenia z dnia 3 paœdziernika 1975 r., z

tytułu

których przysługujš œwiadczenia wymienione w ust. 1 tego przepisu, jest

wyczerpujšce.

Sšd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W œwietle bezspornego stanu faktycznego sprawy należy podzielić

stanowisko Sšdu Apelacyjnego, iż wypadek jakiemu uległ mšż

wnioskodawczyni nie

może być zakwalifikowany jako wypadek zaistniały w czasie podróży

służbowej w

rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

œwiadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

1983 r.,

Nr 30, poz. 144 ze zm.), okreœlanej dalej jako "ustawa wypadkowa z 1975

r.".

Trafna jest argumentacja Sšdu Apelacyjnego, że istotę podróży

służbowej

stanowi polecenie wyjazdu w zwišzku z wykonywanš praca, co w przypadku

męża

wnioskodawczyni nie miało miejsca. W dniu wypadku udał się on bowiem w

drogę w

celu stawienia się przed komisję poborowš, co nie pozostawało w

jakimkolwiek

zwišzku z wykonywanš pracš w prywatnym zakładzie murarsko-betoniarskim.

Udanie się męża wnioskodawczyni w drogę było spowodowane wyłšcznie

poleceniem komisji poborowej do stawienia się w okreœlonym miejscu i w czasie

przed tš

komisjš.

Zasadne jest także stanowisko Sšdu Apelacyjnego, iż - z uwagi na

stan

faktyczny sprawy - brak jest podstawy do zakwalifikowania przedmiotowego

zdarzenia jako wypadku w drodze do pracy lub z pracy w rozumieniu §§ 14 i

rozporzšdzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra

Zdrowia i

Opieki Społecznej z dnia 17 paœdziernika 1975 r. w sprawie zasad i trybu

orzekania

o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania œwiadczeń z tytułu wypadku przy

pracy, w

drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36,

poz. 199

ze zm.). Mšż wnioskodawczyni nie odbywał drogi z domu do pracy lub z

pracy do

domu, ani też nie udał się w drogę do innego miejsca w celu spełnienia

czynnoœci

zwišzanych z pracš. Nie ma też podstawy do zrównania jego drogi do

siedziby

komisji poborowej z drogš do miejsca lub z miejsca wykonywania zadań

społecznych (§ 15 pkt 2).

Natomiast nie można podzielić sugestii Sšdu Apelacyjnego co do

ewentualnego zakwalifikowania wypadku, jakiemu uległ mšż wnioskodawczyni, jako

wypadku

w szczególnych okolicznoœciach w rozumieniu § 5 ust. 2 rozporzšdzenia

Rady

Ministrów z dnia 3 paœdziernika 1975 r. w sprawie [...] œwiadczeń dla

pracowników,

którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznoœciach, oraz œwiadczeń dla

osób

nie będšcych pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 182 ze zm.). Przepis § 5

wyżej

wymienionego rozporzšdzenia przewiduje œwiadczenie dla osób, które uległy

wypadkowi w szczególnych okolicznoœciach, jednak w ust. 2 wymienia

enumeratywnie wypadki, z tytułu których przysługujš œwiadczenia okreœlone

w ust. 1.

Wyliczenie to jest wyczerpujšce, a ponieważ nie obejmuje ono wypadków

poborowych w drodze do siedziby komisji poborowej lub w drodze powrotnej,

nie ma

podstawy do zastosowania tego przepisu. Treœć pkt 2 ust. 2 § 5 wyżej

wymienionego rozporzšdzenia (wypadek przy chronieniu własnoœci społecznej

przed

grożšcš jej szkodš), na który to przepis powołał się Sšd Apelacyjny, jest

jednoznaczna i nie daje podstawy do rozcišgnięcia tego przepisu na wypadki

poborowych,

jakie mogš zaistnieć w drodze do komisji poborowej lub z powrotem do

miejsca

zamieszkania.

2. Powyższe rozważania jednak nie przesšdzajš o tym, iż poborowy,

który

uległ wypadkowi w drodze do siedziby komisji poborowej (lub w drodze

powrotnej), a

w razie wypadku œmiertelnego uprawnieni członkowie jego rodziny, nie

korzystajš z

ochrony ubezpieczeniowej w zakresie œwiadczeń wypadkowych. Podstawy do

zajęcia korzystnego rozstrzygnięcia należy jednak poszukiwać w przepisach

ustawy

z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowišzku obrony

Rzeczypospolitej

Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 4, poz. 16ze zm.).

W myœl art. 1 tejże ustawy obrona Ojczyzny jest sprawš i obowišzkiem

wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, zaœ zgodnie z art. 27 i

art. 32

poborowi (mężczyœni, którzy w danym roku kalendarzowym kończš 19 lat), sš

obowišzani stawić się przed komisjš poborowš w okreœlonym miejscu i

czasie - pod

rygorem grzywny. Również w myœl art. 52 osoby podlegajšce powszechnemu

obowišzkowi obrony sš obowišzane do osobistego stawienia się na wezwanie

właœciwych organów w sprawach dotyczšcych tego obowišzku w terminie i

miejscu

okreœlonym w wezwaniu oraz do poddania się badaniom lekarskim. Na

poborowym

spoczywa więc obowišzek ustawowy stawienia się w wyznaczonym terminie i

miejscu przed komisjš poborowš.

Ustawa o powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

oprócz

przepisów dotyczšcych zasadniczej służby wojskowej zawiera przepisy

regulujšce

służbę w obronie cywilnej, służbę zastępczš, a także przepisy regulujšce

obowišzek

œwiadczeń osobistych w czasie pokoju. W myœl art. 200 obowišzek œwiadczeń

osobistych, polegajšcych na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraœnych na

rzecz

przygotowania obrony Państwa, może być nałożony na osoby posiadajšce

obywatelstwo polskie, które ukończyły 16 lat, a nie przekroczyły 60 lat

życia. Zgodnie

zaœ z art. 206 ust. 3 osobom takim, które doznały uszczerbku na zdrowiu

wskutek

wypadku powstałego podczas lub w zwišzku z wykonywaniem œwiadczeń

osobistych

albo w bezpoœredniej drodze do miejsca wykonywania tych œwiadczeń lub w

drodze

powrotnej, oraz członkom rodzin osób zmarłych wskutek takiego wypadku,

przysługujš œwiadczenia na zasadach i w trybie przewidzianym dla

pracowników w

przepisach o œwiadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych z

tym, że prawo do œwiadczeń ustala i œwiadczenia wypłaca Zakład

Ubezpieczeń

Społecznych. Odpowiednie œwiadczenia przewidziane sš także dla

poborowych,

odbywajšcych służbę zastępczš (art. 197) lub służbę w obronie cywilnej

(art. 162).

Ustawa o powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej natomiast

nie

przewiduje żadnych œwiadczeń wynikajšcych ze szkód poniesionych przez

poborowych (członków ich rodzin) w razie wypadku zaistniałego w drodze do

siedziby komisji poborowej lub w drodze powrotnej. Uzasadnione jest zatem

stanowisko, że w tym zakresie mamy do czynienia z lukš w prawie. Nie ma

bowiem

żadnych racjonalnych argumentów, ażeby przyjšć, iż prawodawca uznał, że

takie

sytuacje sš prawnie obojętne i nie ma potrzeby ich prawnego unormowania.

Dlatego

w celu usunięcia tej luki w drodze analogii należy odnieœć się do takiej

normy

prawnej, która dotyczy najbardziej zbliżonego stanu faktycznego i która

jest

najbardziej zbliżona z punktu widzenia celu dyspozycji prawnej (tzw.

ratio legis).

Kierujšc się powyższymi przesłankami Sšd Najwyższy uważa, że

najbardziej

zbliżonš normš prawnš jest art. 200 ustawy o powszechnym obowišzku obrony

Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ osobiste stawiennictwo przed komisjš

poboro-

wš jest obowišzkiem wynikajšcym z ustawy i dotyczy osób, które nie sš

żołnierzami,

ale których działanie zmierza do obrony Państwa. W konsekwencji - w

drodze

analogii - należy zatem przyjšć, iż w stosunku do takich osób (członków

rodziny) - w

razie szkód spowodowanych wypadkiem w drodze do siedziby komisji

poborowej lub

w drodze powrotnej, należy stosować przepis art. 206 ust. 3 ustawy o

powszechnym

obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej; oznacza to, iż takim osobom

przysługujš œwiadczenia na zasadach i w trybie przewidzianym dla

pracowników w

przepisach o œwiadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych.

Jeżeli ustawodawca udziela ochrony osobom (członkom rodzin), które

doznały szkody przy wykonywaniu doraœnych œwiadczeń na rzecz obronnoœci

Państwa, to tym bardziej ochrona ta i stosowne œwiadczenia należš się

poborowym

(członkom ich rodzin), którzy wezwani do stawienia się w miejscu siedziby

komisji

poborowej, a więc do wypełnienia ustawowego obowišzku zwišzanego z obronš

Państwa, doznali szkody wskutek wypadku, jakiemu ulegli w tej drodze.

Majšc powyższe na uwadze Sšd Najwyższy podjšł uchwałę o treœci

przytoczonej w sentencji.