Polish Supreme Court ruled political unemployment periods do not count as mining work for age-independent mining pension.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the legal question regarding whether periods of unemployment due to political repression could be counted as mining work for a pension. The applicant, Leszek I., argued that his time without work from 1981 to 1986 should be included under the 1989 Act on Restoring Workers' Rights. The court determined that the 1998 Social Security Act strictly enumerates qualifying periods and excludes pre-1989 political unemployment from the definition of mining work itself.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 48 ust. 1 ustawy z dnia 17.XII.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS: Periods of unemployment due to political repression do not constitute mining work for the purpose of establishing a right to an age-independent mining pension.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 8 lutego 2007 r.
II UZP 13/06
Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman
Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2007 r. sprawy z wniosku
Leszka I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o emeryturę górniczą, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny
we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 września 2006 r. [...]
„Czy okres pozostawania wnioskodawcy Leszka I. bez pracy od 19.XII.1981 r.
do 4.II.1986 r., przewidziany w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24.V.1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz.U. z 1989 r. Nr 32, poz. 172
ze zm.), uwzględnia się do okresu pracy górniczej dla ustalenia prawa do górniczej
emerytury z art. 48 ustawy z dnia 17.XII.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ?”
p o d j ą ł uchwałę:
Okres pozostawania bez pracy po ustaniu stosunku pracy z pracownikiem, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu
praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz.U. Nr 32 poz. 172 ze
zm.), nie podlegał zaliczeniu do okresu pracy górniczej dla ustalenia prawa do
górniczej emerytury przewidzianej w art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
powstało na tle następującego stanu faktycznego. Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2005
r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy oddalił odwołanie wnioskodawcy Leszka I. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 31 grudnia 2004 r., odmawiającej przyznania emerytury górniczej
bez względu na wiek przewidzianej w art. 48 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz.
1118 ze zm.). Sąd Okręgowy ustalił, za organem rentowym, że wnioskodawca wykazał 20 lat 11 miesięcy i 15 dni pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (z uwzględnieniem okresów zasiłków chorobowych) zamiast wymaganych 25 lat. W oparciu o dokonane ustalenia, na podstawie art. 48 ust.
1 i art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd stwierdził brak podstaw prawnych, aby doliczyć
wnioskodawcy do uwzględnionego okresu pracy górniczej, okres niewykonywania
pracy z powodu represji politycznych od 19 grudnia 1981 r. do 4 listopada 1986 r. W
ocenie Sądu, okres niewykonywania pracy przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek
represji politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat, jest stosownie do art. 7 ust. 4 w
związku z art. 38 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, okresem
nieskładkowym - „zaliczalnym do pracy górniczej”, a nie okresem „pracy górniczej”, o
której mowa w art. 36 ust. 1 i 2 ustawy. Okres ten uwzględnia się przy ustalaniu
prawa do emerytury górniczej, o której mowa w art. 49 ustawy w stosunku do osób
urodzonych po 31 grudnia 1948 r. do 1 stycznia 1969 r. na warunkach wskazanych w
art. 34 ustawy o FUS, nie zaś przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej bez
względu na wiek - art. 48 ustawy o emeryturach i rentach. Praca górnicza i inne
okresy uprawniające do emerytury górniczej na podstawie tego przepisu zostały
enumeratywnie wymienione w art. 36 ust. 1 i 2 w związku z art. 48 ust. 1 oraz w art.
48 ust. 2 i 3 w związku z ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stąd też inne okresy
nie mogą być traktowane jako praca górnicza. Ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o
przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność
związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne, została uchwalona w
1989 r. w celu usankcjonowania szczególnych przywilejów wskazanej w niej grupy
ubezpieczonych. Miała ona charakter ustawy szczególnej w stosunku do obowiązujących wówczas przepisów ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz.U. Nr 5, poz. 32 ze zm.), te nie regulowały bowiem
kwestii zaliczania okresów pozostawania bez pracy z przyczyn politycznych do
uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określiła szczegółowo zasady zaliczania takich okresów do stażu pracy, stąd też brak
podstaw, aby odwoływać się do wymienionej ustawy z 1989 r. przy ocenie uprawnień
wnioskodawcy do dochodzonej emerytury górniczej. Sąd wskazał także, że wnioskodawca nie spełnił warunków do nabycia emerytury górniczej, o której mowa w art. 34
ust. 2 w związku z art. 49 ustawy o emeryturach i rentach, mimo bowiem posiadania
wymaganego stażu ubezpieczeniowego (okresu pracy górniczej z okresami zaliczanymi - 26 lat 3 miesiące i 26 dni) nie osiągnął on wymaganego wieku 50 lat życia.
Powyższy wyrok zaskarżył apelacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie
prawa materialnego - art. 11 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne oraz art. 2 i 32 Konstytucji, wniósł o jego
zmianę i przyznanie dochodzonego świadczenia, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W apelacji
wnioskodawca wskazał, że posiada „staż pracy dołowej” 20 lat 11 miesięcy i 15 dni
oraz 4 lata 2 miesiące okresu pozostawania bez pracy, podlegający wliczeniu do
stażu pracy zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. Celem tej ustawy
było zrekompensowanie osobom represjonowanym wszelkich strat, również w sferze
prawa ubezpieczeniowego. Wnioskodawca wskazał, że był represjonowany za działalność związkową, stracił pracę, którą wykonywał stale pod ziemią, a nieuwzględnienie jego żądania narusza zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego
prawa.
Sąd Apelacyjny rozpatrując apelację powziął przy jej rozstrzyganiu wątpliwości
prawne, którym dał wyraz w przedstawionym w trybie art. 390 k.p.c. zagadnieniu
prawnym. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 września 2006 r. Sąd wskazał na
wątpliwości co do wzajemnej relacji między przepisami art. 7 pkt 4 oraz art. 48 ust. 1
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, a art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw
pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ustawa z
dnia 24 maja 1989 r. nie została uchylona ani też zmieniona przepisami ustawy z
dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach. Przepis art. 11 ust. 2 tej ustawy
wprowadził szeroki zakres ochrony pracowników, którym przywrócono prawa pracownicze z przyczyn wymienionych w jej tytule, stwierdzając, że okresy pozostawania bez pracy „wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym również z ubezpieczenia społecznego". Prawo do górniczej emerytury
bez względu na wiek, której dochodzi wnioskodawca, było regulowane art. 48 ust. 1,
2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, przy czym przepis ten
nie odnosił się w żaden sposób do sytuacji prawnej pracowników - takich jak wnioskodawca - przywróconych do pracy w trybie ustawy z dnia 24 maja 1989 r. Przepis
art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS wskazuje, że okres niewykonywania pracy w okresie przed dniem 4 czerwca 1989 r. na
skutek represji politycznych, nie więcej niż 5 lat, jest okresem nieskładkowym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego tak sformułowany przepis nie koresponduje z prawami
nabytymi na podstawie ustawy z dnia 24 maja 1989 r., gdyż określa okresy nieskładkowe, mające znaczenie prawne dla różnych świadczeń emerytalno-rentowych
przewidzianych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. odmawiająca przyznania wnioskodawcy emerytury górniczej bez względu na wiek przewidzianej w art.
48 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS została
wydana w dniu 31 grudnia 2004 r., a więc zapadła w stanie prawnym sprzed zmiany
ustawy dokonanej (z dniem 1 stycznia 2007 r.) ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. o
zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz
ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 167, poz.1397). W okresie do 1 stycznia 2007
r. ustawa o emeryturach i rentach z FUS różnicowała warunki nabycia prawa do
emerytury górniczej w zależności od daty urodzenia ubezpieczonego. Zgodnie z art.
34 ustawy pracownicy urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. mogli przejść na emeryturę
górniczą po ukończeniu 55 lat życia i spełnieniu warunku stażu pracy górniczej, wynoszącego łącznie z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczalnymi do pracy
górniczej 20/25 lat (odpowiednio dla kobiet i mężczyzn), przy czym okres pracy górniczej, enumeratywnie wymieniony w art. 36 ust. 1 ustawy, nie mógł być krótszy niż 5
lat. Jeżeli okres pracy górniczej wynosił 15 lat (przy stażu pracy górniczej wynoszącej łącznie z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczalnymi), wiekiem emery-
talnym było ukończenie przez te osoby 50 lat życia. Na emeryturę górniczą na powyższych warunkach, mogły też przejść osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. a
przed 1 stycznia 1969 r. (pod warunkiem, że nie przystąpiły do otwartego funduszu
emerytalnego i nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy) jeżeli warunki te zostały spełnione do końca 2006 r. Dla osób wykonujących zawód górnika, a urodzonych później, ustawodawca stworzył możliwość przejścia na emeryturę górniczą bez względu
na wiek, ale postawił surowsze warunki dotyczące stażu, żądając, aby pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat. Ustawa rozróżniając prawo do emerytury górniczej ze
względu na wiek (50/55 lat) i bez względu na wiek, inaczej ujmowała tzw. staż ubezpieczeniowy niezbędny do nabycia prawa do każdej z tych emerytur. Dla nabycia
prawa do emerytury zależnej od ukończenia wieku należało wykazać 20/25 lat stażu
ubezpieczeniowego składającego się z okresów pracy górniczej, okresów pracy
równorzędnej i okresów pracy zaliczalnej do pracy górniczej, przy czym okresy pracy
górniczej musiały wynosić co najmniej 5 lat przy wieku 55 lat i 15 lat przy wieku emerytalnym 50 lat. Okresy pracy górniczej wymienione były enumeratywnie w art. 36
ust. 1, a okresy pracy równorzędnej w art. 36 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach.
Z kolei za okresy zaliczalne do pracy górniczej, zgodnie z art. 38 ustawy, uważane
były okresy wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 4 - 8, ust. 2 pkt 2, 3 i 5 - 8 oraz okresy
wymienione w art. 7 pkt 1 - 7, 9 i 12. Okresy pracy górniczej i równorzędnej są okresami składkowymi w rozumieniu art. 6 ustawy emerytalnej. Okresy zaliczalne mogły
być okresami składkowymi (okresy wymienione w art. 6) lub nieskładkowymi (okresy
wskazane w art. 7). Inaczej liczyło się staż ubezpieczeniowy niezbędny do nabycia
prawa do emerytury górniczej bez względu na wiek. Staż ten mógł być złożony tylko
z okresów pracy górniczej pod ziemią, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (art.
36 ust. 1). Inaczej były też określone okresy zaliczalne do stażu ubezpieczeniowego
(art. 48 ust. 2). Były to okresy niezdolności do pracy z tytułu wypadku przy pracy,
wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo z tytułu choroby zawodowej, za które
wypłacone zostało wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy albo świadczenie rehabilitacyjne oraz inne niż wymienione okresy niezdolności do pracy z powodu choroby
lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, za które wypłacone zostało wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy w wymiarze do 35 dni w roku kalendarzowym, bezpośrednio poprzedzone pracą górniczą wykonywaną pod ziemią stale i w pełnym
wymiarze czasu pracy, przypadające w czasie trwania stosunku pracy. Przy oblicza-
niu stażu ubezpieczeniowego do emerytury górniczej należało wykazać nie tylko
wymagany rozmiar tego stażu, w tym pracy górniczej w rozumieniu art. 36 ust. 1, ale
także musiała być zachowana ogólna reguła dotycząca relacji okresów składkowych
(pracy górniczej, równorzędnej i zaliczalnej - art. 6) i nieskładkowych (zaliczalnych art. 7).
W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną było czy na podstawie art. 48 ust. 1 i
art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, można doliczyć wnioskodawcy do uwzględnionego
okresu pracy górniczej, okres niewykonywania pracy z powodu represji politycznych
od 19 grudnia 1981 r. do 4 listopada 1986 r. zgodnie z ustawą z dnia 24 maja 1989 r.
o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne. Ustawa ta - jak
trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji - mająca charakter ustawy szczególnej,
została uchwalona w czasie obowiązywania ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, która nie regulowała kwestii zaliczania do
uprawnień emerytalnych okresów pozostawania bez pracy, wymienionych w ustawie
z 1989 r. W ustawie o emeryturach i rentach z FUS, okres niewykonywania pracy
przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych, nie więcej jednak niż
5 lat, jest stosownie do art. 7 ust. 4 w związku z art. 38 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, okresem
nieskładkowym - „zaliczalnym do pracy górniczej”, nie zaś okresem „pracy górniczej”,
o której mowa w art. 36 ust. 1 i 2 ustawy. Okres ten uwzględnia się przy ustalaniu
prawa do emerytury górniczej, o której mowa w art. 49 ustawy, w stosunku do osób
urodzonych po 31 grudnia 1948 r. do 1 stycznia 1969 r. na warunkach wskazanych w
art. 34 ustawy o emeryturach i rentach, nie zaś przy ustalaniu prawa do emerytury
górniczej bez względu na wiek - art. 48 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Praca
górnicza i inne okresy uprawniające do emerytury górniczej na postawie tego przepisu zostały enumeratywnie wymienione w art. 36 ust. 1 i 2 w związku z art. 48 ust. 1
oraz w art. 48 ust. 2 i 3 w związku z ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stąd też
brak jest podstaw prawnych do zaliczenia do okresów wymienionych w tym przepisie
okresu pozostawania bez pracy od 19 grudnia 1981 r. do 4 lutego 1986 r. z powodów
określonych w ustawie z dnia 24 maja 1989 r.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.