Social Security Act excludes repatriant status determination from its scope for pension periods abroad.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that the Social Insurance Institution lacks authority to determine if an individual is a repatriant for pension purposes. The Court found that the relevant citizenship law allows for repatriant status to be acquired after arrival in Poland, contrary to the Ministry's strict pre-arrival requirement. Consequently, the question of repatriant status falls outside the Social Insurance Institution's statutory mandate.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych; Art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie: The determination of repatriant status is not within the scope of the Social Insurance Institution's powers and must be assessed individually based on citizenship law criteria.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 26 stycznia 1994 r.
II UZP 12/93
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza,
Józef Iwulski, Krzysztof Kolasiński, Stefania Szymańska (współsprawozdawca), Maria
Tyszel (sprawozdawca), SA: Kazimierz Jaśkowski,
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu na
posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 1994 r. wniosku Rzecznika Praw
Obywatelskich, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do
rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej
odpowiedź na następujące zagadnienie prawne:
"Czy do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art.
11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu
ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. ze zm.) należy stwierdzenie
statusu "repatrianta", jeżeli warunkuje on zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą w
celu uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. e ustawy z dnia
17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw
- Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), w sytuacji, gdy osoba zainteresowana otrzymała
obywatelstwo polskie i spełnia wymagania określone w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 15
lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49) ?"
podjął następującą uchwałę:
Do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozumieniu art.
11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu
ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. ze zm.) nie należy
ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem.
Uzasadnienie
Przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich zagadnienie prawne
zrodziło się na tle sprawy małżonków Krystyny i Stanisława W. Oboje małżonkowie,
narodowości polskiej, obywatele Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich,
zgłosili w 1969 r. w Konsulacie Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wniosek
o zezwolenie na stały pobyt w Polsce. Po uzyskaniu zgody odpowiednich władz
polskich i radzieckich, przybyli do Polski 23 października 1972 r. na podstawie
paszportów radzieckich z wizami pobytowymi. W 1989 r. uzyskali zwolnienie z
obywatelstwa Związku Radzieckiego, a w dniu 13 sierpnia 1991 r. Wojewoda K. wydał
na podstawie art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o
obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49), zwanej dalej ustawą o obywatelstwie, akt
uznania ich za obywateli polskich.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował małżonków W., że wliczenie do
uprawnień emerytalnych ich zatrudnienia wykonywanego w Związku Radzieckim,
będzie mogło nastąpić po przedłożeniu dokumentu stwierdzającego nabycie
obywatelstwa w trybie art. 12 ustawy o obywatelstwie, tj., że są repatriantami.
Małżonkowie W. wystąpili do Wojewody o zmianę podstawy nabycia obywatelstwa i
uznanie ich za repatriantów, jednakże Urząd Wojewódzki w K. Wydział Spraw
Obywatelskich decyzją z dnia 17 listopada 1992 r. odmówił zmiany poprzedniej decyzji
Wojewody i uznania małżonków W. za repatriantów.
W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego Rzecznik Praw
Obywatelskich sugeruje, że - dla celów emerytalno-rentowych - Zakład Ubezpieczeń
Społecznych powinien samodzielnie ustalać i oceniać, czy osoba zainteresowana jest
repatriantem.
Udzielając odpowiedzi na przedstawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich
zagadnienie prawne, ograniczające się do kompetencji organu rentowego w zakresie
stwierdzenia "statusu repatrianta", Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
I. Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń
społecznych ( jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137ze zm.), zwana dalej
ustawą o organizacji ubezpieczeń społecznych, określa w art. 7, że Zakład
Ubezpieczeń Społecznych jest centralnym organem administracji państwowej
wykonującym zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zakres tych zadań jest
wymieniony enumeratywnie w art. 11 ust. 1 pkt 1-5 oraz w ust. 3. Na mocy pkt 2 tego
przepisu, do zakresu działania Zakładu należy: ustalenie uprawnień do świadczeń z
ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłacanie.
Również w myśl art. 88 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej
ustawą o z.e.p., Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydają decyzje w
sprawach świadczeń i świadczenia te wypłacają. Do wniosku w sprawie przyznania
świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich
wysokości (art. 89 ust. 4 ustawy o z.e.p.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7
lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad
wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) określa zarówno sposób
dokumentacji wniosków o świadczenia, jak również środki dowodowe. W świetle tych
przepisów Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony do samodzielnego
ustalania faktów mających wpływ na prawo do świadczeń i ich wysokości, a jedynie do
oceny, czy przedłożone dowody uzasadniają przyznanie prawa do określonego
świadczenia i jego wysokości oraz do ewentualnego prowadzenia postępowania
wyjaśniającego w granicach koniecznych do: "uzyskania wszystkich potrzebnych
danych od zainteresowanego". Wyjątek od tej zasady zawarty w § 22 w/w powołanego
rozporządzenia nie dotyczy rozpatrywanego zagadnienia.
II. Sam fakt, że osoba ubiegająca się o świadczenie emerytalno-rentowe jest
repatriantem, nie daje żadnych uprawnień do świadczeń, jednakże § 2 ust. 3
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia
za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego
zatrudnienia (Dz. U. Nr. 17, poz. 81 w brzmieniu nadanym w Dz. U. z 1990 r. Nr 83,
poz. 485), zwanego dalej rozporządzeniem, stanowi, że: "Przy ustalaniu prawa do
świadczeń uwzględnia się również okresy zatrudnienia osób, które w okresie tego
zatrudnienia nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu
22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów". Zasada ta została powtórzona w art.
2 ust. 2 pkt 1 lit. "e" ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i
rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104 poz. 450 ze zm.). Pojęcie
repatrianta, dla celów emerytalno-rentowych, było zdefiniowane w rozporządzeniu Rady
Ministrów z dnia 17 września 1968 r. w sprawie świadczeń rentowych dla repatriantów
(Dz. U. Nr 38, poz. 271) wydanym z upoważnienia art. 119 ustawy z dnia 23 stycznia
1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr
3, poz. 6 ze zm.). Na podstawie § 1 ust. 2 tego rozporządzenia repatriantem była
osoba, która powróciła do kraju po wyzwoleniu (po 22 lipca 1944 r.) i uznana została za
repatrianta przez właściwy organ administracji państwowej. Treść tego przepisu nie
budziła żadnych wątpliwości i zarówno w praktyce, jak w orzecznictwie przyjmowano, że
osoba ubiegająca się o świadczenia rentowe dla repatriantów, była obowiązana
przedstawić odpowiedni dokument właściwego organu administracji państwowej o
uznaniu za repatrianta.
Pominięcie w treści ust. 3 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca
1984 r. oraz w ustawie o rewaloryzacji wskazania organu uprawnionego do
stwierdzenia statusu repatrianta nie oznacza - zdaniem Sądu Najwyższego - że
uprawnienie to zostało "przekazane" Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, nawet
"jeżeli warunkuje on zaliczenie okresu zatrudnienia za granicą w celu uzyskania
świadczeń emerytalno-rentowych".
III. Określenie, kto jest repatriantem, zostało zdefiniowane w art. 12 ust. 2 ustawy
z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 10, poz. 49) zwanej dalej
ustawą o obywatelstwie, który wyjaśnia, że: "(...) repatriantem jest cudzoziemiec
narodowości lub pochodzenia polskiego, który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia
się na stałe, uzyskując na to zezwolenie właściwego organu polskiego". W myśl ust. 1
tego przepisu, osoby przybywające do Polski jako repatrianci nabywają obywatelstwo
polskie z mocy prawa.
W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia, dokonując analizy art. 12,
przyjęto, że ust. 1 tego przepisu odnosi się do "urzędowo zorganizowanej akcji
repatriacyjnej", sugerując, że organ rentowy powinien ocenić, czy osoba zainteresowana spełniła przesłanki z art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie w sytuacji, gdy
"status repatrianta" warunkuje zaliczenie zatrudnienia za granicą na uprawnienie
emerytalno-rentowe.
Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu. Art. 12 ust. 1 ustawy o obywatelstwie
nie zawiera uzależnienia nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa od przybycia
do Polski osoby zainteresowanej jedynie w ramach umowy międzypaństwowej czy
zorganizowanej akcji przesiedleńczej. Pogląd taki znajdował uzasadnienie pod rządami
ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25), która w
art. 10 ust. 3 stanowiła, że : "osoby przybywające do Polski jako repatrianci w trybie
ustalonym przez właściwe władze, nabywają obywatelstwo polskie z mocy prawa". W
ustawie tej nie zawarto definicji repatrianta, w szczególności nie uzależniała ona tego
statusu od takich kryteriów, jak narodowość czy poprzednie obywatelstwo.
Repatriantem był więc ten, kto przybył do Polski w takim charakterze, w trybie
ustalonym przez właściwe władze. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z
dnia 23 czerwca 1988 r., III AZP 6/88 - OSPiKA z 1990 z. 1-2 poz. 414). Ustawa weszła
w życie już po zakończeniu akcji przesiedleńczych organizowanych na podstawie
układów zawartych przez PKWN w dniu 9 września 1944 r. z Rządami Ukraińskiej i
Białoruskiej SRR oraz w dniu 22 września 1944 r. z Rządem Litewskiej SRR,
dotyczących ewakuacji obywateli polskich z terenów tych republik, oraz na podstawie
umowy z dnia 6 lipca 1945 r.zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności
Narodowej RP i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie
zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej
mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji. Zorganizowane akcje repatriacyjne z krajów
Europy Zachodniej również zostały zakończone przed wejściem w życie ustawy z dnia 8
stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim. Układy republikańskie z 1944 r. obejmowały
wszystkich Polaków i Żydów będących obywatelami polskimi, do dnia 17 września 1939
r., mieszkających na określonym terytorium niezależnie od ich aktualnego obywatelstwa, natomiast umowa z ZSRR z 1945 r. oraz kolejna umowa zawarta w dniu 25
marca 1957 r. między Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej
repatriacji z ZSRR w sprawie osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222)
przewidywały - dla osób korzystających z repatriacji - zmianę obywatelstwa, z tym, że
umowa z 1957 r. zawężała krąg osób uprawnionych do repatriacji, do osób
narodowości polskiej, posiadających w dniu 17 września 1939 r. obywatelstwo polskie,
oraz ich dzieci, ale z ograniczeniami sprecyzowanymi w art. 1 umowy.
Ta ostatnia repatriacja, w przeciwieństwie do poprzednich organizowanych przez
odpowiednie władze, odbywała się w trybie indywidualnym, na zasadzie specjalnych
zaświadczeń wydawanych przez urzędy milicji miejsca zamieszkania i miała zostać
zakończona do dnia 31 grudnia 1958 r.
Przybywający w wyniku tych zbiorowych akcji przesiedleńczych Polacy, którzy w
wyniku zmiany granic Rzeczypospolitej Polskiej znaleźli się na terenach
inkorporowanych do ZSRR, otrzymali w Polsce odpowiednie dokumenty stwierdzające
fakt ich repatriacji: a) w latach 1945-1954 Państwowy Urząd Repatriacyjny wydawał
Kartę Repatrianta (obecnie odpowiednie zaświadczenie wydaje Archiwum Akt
Nowych),b) po 1954 r. zaświadczenie o repatriacji wystawiał Departament SpołecznoAdministracyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Umowa z dnia 25 marca 1957 r. o dalszej repatriacji była skorelowana z
omówionym wyżej art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie
polskim, stanowiąc, że osoby repatriujące się przestawały być obywatelami radzieckimi
z chwilą opuszczenia ZSRR i nabywały obywatelstwo polskie po przybyciu do PRL (art.
10 umowy).
Porównanie przepisów dotyczących repatriacji zawartych w obydwu w/w
ustawach o obywatelstwie polskim wykazuje, że pojęcie repatrianta uległo zmianie.
Jedynie bowiem ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. ograniczała pojęcie repatrianta do
osób, które - spełniając też inne przesłanki - przybywały do Polski w trybie ustalonym
przez właściwe władze, tj. w ramach umowy międzypaństwowej lub zorganizowanej
akcji przesiedleńczej. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 12 ustawy z dnia 15 lutego
1962 r. o obywatelstwie. Skoro zatem przepis ten nie uzależnia uznania osoby
zainteresowanej za repatrianta od sposobu jej przybycia do Polski, w szczególności nie
odwołuje się do: "trybu ustalonego przez właściwe władze", to - zdaniem Sądu
Najwyższego - każdy cudzoziemiec narodowości lub pochodzenia polskiego, który
przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe i uzyskał na takie osiedlenie
zezwolenie właściwego organu polskiego, jest repatriantem w rozumieniu art. 12 ustawy
o obywatelstwie i z mocy prawa nabywa polskie obywatelstwo.
IV. Omawiana ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie, regulując
właściwość organów orzekających w sprawach dotyczących obywatelstwa, nie
wskazuje wprawdzie expressis verbis organu właściwego do orzekania o statusie
repatrianta, jednakże orzekanie we wszystkich sprawach wynikających z ustawy
powierza organom administracji państwowej różnych szczebli (z wyjątkiem spraw
dotyczących dzieci, przekazanych kompetencji sądu). W ustawie tej wskazano, który
organ: a) nadaje, zezwala na zmianę, pozbawia obywatelstwa polskiego,
b) uznaje za obywatela polskiego, c) stwierdza posiadanie i utratę obywatelstwa
polskiego.
W związku ze zmianami Konstytucji (ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Dz. U. Nr
19, poz. 101) oraz zmianami kompetencji organów administracji państwowej, od wejścia
w życie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w
ustawach szczególnych pomiędzy orany gminy a organy administracji rządowej... (Dz.
U. Nr 34. poz. 198) zadania i kompetencje w sprawach z ustawy o obywatelstwie
zostały przekazane: 1) Prezydentowi RP - orzekanie o nadaniu, zezwoleniu na zmianę i
pozbawieniu obywatelstwa polskiego, 2) wojewodom - stwierdzanie posiadania lub
utraty obywatelstwa polskiego (art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie), 3) rejonowym
organom rządowej administracji ogólnej - sprawy związane z obywatelstwem dzieci (w
określonym zakresie), przyjmowanie podań o nadanie obywatelstwa polskiego oraz o
zezwolenie na zmianę obywatelstwa, od osób zamieszkałych w Polsce.
V. Skoro zatem repatriacja jest instytucją prawną związaną z obywatelstwem,
stanowiąc jeden z tytułów nabycia obywatelstwa polskiego - zdaniem Sądu
Najwyższego - ocena, czy osoba zainteresowana jest repatriantem, winna odbywać się
w trybie przewidzianym w ustawie o obywatelstwie. Cudzoziemiec narodowości lub
pochodzenia polskiego,który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stale i
uzyskał na to osiedlenie się zezwolenie właściwego organu polskiego, jest uprawniony
do uzyskania od właściwego organu administracji rządowej - w trybie art. 17 ust. 4
ustawy o obywatelstwie - stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego na podstawie
art. 12 tejże ustawy.
Z przepisów w/w ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji
określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji
rządowej... wynika, że organem takim jest wojewoda, jako organ administracji rządowej
pierwszej instancji. Od decyzji wojewody, zgodnie z art. 127 k.p.a. przysługuje
odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych, jako organu administracji rządowej
wyższego stopnia. Właściwość Ministra Spraw Wewnętrznych w tych sprawach
potwierdza § 1 pkt 5 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1990 r. w
sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz. U. Nr 49,
poz. 287). Taka decyzja organu administracji państwowej może też być - na podstawie
art. 196 k.p.a. - zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej
niezgodności z prawem (wyjątki przewidziane w § 4 art. 196 k.p.a. nie odnoszą się do
omawianego zagadnienia).
VI. Udzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, Sąd
Najwyższy uznał, że "ustalenie statusu repatrianta" nie mieści się w granicach działania
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakreślonych we wskazanych powyżej przepisach,
a trybem właściwym dla tegoż ustalenia jest tryb wynikający z ustawy o obywatelstwie
polskim, czyli tryb postępowania administracyjnego. To stanowisko Sadu Najwyższego
jest w tym zakresie zbieżne z poglądem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych
przedstawionym w sprawie.
Przyjęcie poglądu, że organ rentowy powinien dla celów emerytalno-rentowych
samodzielnie ustalać, że osoba ubiegająca się o świadczenia, jest repatriantem,
prowadziłoby do sytuacji, w której o spełnieniu przesłanek z art. 12 ustawy o
obywatelstwie, w zależności od potrzeb, decydowałyby nie tylko różne organy
administracji i w różnym trybie, ale i inne podmioty.
Sąd Najwyższy zauważa, że uznanie za repatrianta ma znaczenie nie tylko w
zakresie świadczeń emerytalno-rentowych, lecz powoduje określone konsekwencje w
zakresie wynikającym z obowiązującej "do dnia 14 września 1993 r." uchwały Nr 145
Rady Ministrów w sprawie pomocy dla repatriantów (M.P. Nr 32, poz. 217 ze zm.) takie
, jak przydział mieszkań, osadnictwo rolne, przyznawanie pożyczek na
zagospodarowanie się, uznanie stopni wojskowych i in. Wykonywanie tej uchwały
powierzono Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Repatriacji , a następnie Uchwałą Nr 133
Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 1960 r. w sprawie zniesienia urzędu Pełnomocnika
Rządu do Spraw Repatriacji (M.P. Nr 39, poz. 193), zadania i uprawnienia tego
Pełnomocnika przekazano Ministrowi Spraw Wewnętrznych i jego organom.
VII. Na marginesie powyższego Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że właściwe
zastosowanie ustawy o obywatelstwie polskim powinno było stanowić rozwiązanie
sytuacji, która stała się dla Rzecznika Praw Obywatelskich inspiracją do przedstawienia
omawianego zagadnienia prawnego.
Jak wynika bowiem z dołączonych przez Rzecznika dokumentów Krystyny i
Stanisława W., przyjechali oni ze Lwowa do Polski 23 października 1972 r. jako
obywatele ZSRR narodowości polskiej z zamiarem stałego pobytu i uzyskali zezwolenie
właściwego organu polskiego na osiedlenie się w Polsce, a więc spełnili oni przesłanki
określone w art. 12 ustawy o obywatelstwie polskim. Wobec zwolnienia ich z dnia 27
marca 1991 r. z dniem obywatelstwa radzieckiego, Konwencja między rządem PRL a
rządem ZSRR w sprawie zapobiegania powstawaniu przypadków podwójnego
obywatelstwa, podpisana w Warszawie w dniu 31 marca 1965 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 19),
nie stała już na przeszkodzie stwierdzeniu przez Wojewodę, w trybie art. 17 ust. 4
ustawy o obywatelstwie polskim, że Krystyna i Stanisław W. posiadają obywatelstwo
polskie nabyte z mocy prawa w myśl art. 12 ust. 1 tej ustawy. Nie było też przeszkód
prawnych do zmiany tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Fakt, że wnioskodawcy w
Konsulacie Generalnym PRL w Kijowie starali się o zezwolenie na pobyt stały w Polsce,
a nie o repatriację, nie wyklucza ustalenia, że spełnili warunki z art. 12 ustawy o
obywatelstwie. Jest bowiem faktem historycznym, powszechnie znanym, że ówczesne
stosunki pomiędzy Związkiem Radzieckim a Polską Rzeczpospolitą Ludową,
praktycznie uniemożliwiały uzyskanie zezwolenia na repatriację.
Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych,
wyrażonego w niniejszej sprawie, że wszystkie przesłanki określone w art. 12 ustawy o
obywatelstwie składające się na pojęcie repatrianta, muszą być spełnione w tym
samym terminie, w szczególności, że zamiar osiedlenia się na stałe w Polsce i zgoda
polskiego organu na takie osiedlenie, powinny być wyrażone jeszcze za granicą, przed
przyjazdem takiej osoby do Polski. To stanowisko nie wynika z treści przytoczonego
wyżej art. 12 ustawy o obywatelstwie, lecz z wieloletniej praktyki ukierunkowanej, ze
względów politycznych, na zapobieganie repatriacji z b. Związku Radzieckiego.
W art. 12 ust. 2 ustawy o obywatelstwie, in fine, posłużono się imiesłowem
przysłówkowym współczesnym: "uzyskując", używanym dla oznaczenia czynności
pobocznej, odbywającej się jednocześnie z czynnością oznaczoną przez orzeczenie.
Dla czynności wcześniejszej niż czynność oznaczona przez orzeczenie, używa się w
języku polskim imiesłowu przeszłego. Gdyby więc intencją ustawodawcy było uznanie
za repatriantów tylko tych osób, które zezwolenie na stały pobyt w Polsce uzyskały
przed przybyciem do Polski, to ta część przepisu powinna była mieć brzmienie: "(...)
który przybył do Polski z zamiarem osiedlenia się na stałe, uzyskawszy na to
zezwolenie...", względnie: (...) "po uzyskaniu na to zezwolenia...".
Oznacza to, że zgoda władz polskich na osiedlenie się na stałe w Polsce mogła
nastąpić również po przybyciu do Polski. Chociaż wnioskodawcy nie odwołali się,
pomimo pouczenia o sposobie i terminie wniesienia odwołania od wydanych w sprawie
decyzji, mogą one zostać, ewentualnie, uchylone w drodze nadzoru przez Ministra
Spraw Wewnętrznych na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.
VIII. Sąd Najwyższy zauważa również, że - jak to słusznie podkreślono w
poglądzie przedstawionym w sprawie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych - nie
wszystkie osoby narodowości lub pochodzenia polskiego, które przybyły do Polski i
stale w niej przebywają, mogą być uznane za repatriantów w rozumieniu ustawy o
obywatelstwie polskim; każda sprawa będzie wymagała indywidualnego podejścia i
przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Z uwagi na aktualny i narastający zasięg rozpatrywanego zagadnienia i jego
społeczne znaczenie, należy wskazać na pilną potrzebę uregulowania uprawnień
emerytalno-rentowych osób przesiedlających się do Polski z terytorium innych państw,
poprzez zawarcie odpowiednich umów międzypaństwowych, zwłaszcza z państwami
powstałymi z byłego Związku Radzieckiego.
Kierując się powyższymi motywami, Sąd Najwyższy przedstawione mu do
rozstrzygnięcia zagadnienie wyjaśnił, jak w sentencji uchwały.