Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZP 11/96 Generato dall'IA

Higher seminary lecturer granted teacher pension rights under Church-State Act and Teachers' Card Act.

Numero d'incarto II UZP 11/96
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a lecturer at a higher seminary is entitled to a teacher's pension under the Teachers' Card Act. The Social Insurance Institution argued that without specific implementing regulations, the Church-State Act could not extend these rights to higher seminary staff. The court rejected this, stating that the enabling clause in the Church-State Act directly incorporates the Teachers' Card Act without requiring further legislation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 21 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego; Art. 88 Karty Nauczyciela: The provision granting teachers' rights to those employed in religious schools directly applies to lecturers of higher seminaries without the need for expanding interpretation or additional implementing regulations.

Parole chiave

Generato dall'IA
Church-State Act Higher Seminary Lecturer Teacher Pension Rights Direct Application of Law Implementing Regulations

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 21 ust. 1 of the Act on the Relations between the State and the Catholic Church in the Republic of Poland
Czy wykładowca wyższego seminarium duchownego może w świetle art. 21 ust.
Art. 23 ust. 4 of the Act on the Relations between the State and the Catholic Church in the Republic of Poland
1 i art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła
Art. 88 of the Teachers' Card Act
do emerytury na podstawie art. 88 ustawy z dnia 25 stycznia 1982 r.
§ 77 ust. 1 and 2 of the Council of Ministers' Resolution No. 147
art. 391 k.p.c
zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 marca 1996 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 28 maja 1996 r.

II UZP 11/96

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Maria Mańkowska

(sprawozdawca), Maria Tyszel,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy,w sprawie z wniosku

Henryka Ć. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. o emeryturę

nauczycielską, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 28 maja 1996 r.

zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 marca 1996 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Czy wykładowca wyższego seminarium duchownego może w świetle art. 21 ust.

1 i art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła

Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) nabyć prawo

do emerytury na podstawie art. 88 ustawy z dnia 25 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela

(Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.)?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Wykładowca wyższego seminarium duchownego może w świetle art. 21

ust. 1 i art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) nabyć prawo do emerytury na podstawie art. 88 ustawy z dnia 25 stycznia 1982 r.

Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przedstawił

Sądowi Najwyższemu powyższe zagadnienie prawne w następującym stanie faktycznym sprawy:

Henryk Ć., urodzony 13 września 1940 r., duchowny od 1 września 1972 r. i od

tej samej daty do 31 lipca 1995 r. zatrudniony jako wykładowca w Wyższym Seminarium Duchownym w S., zgłosił w czerwcu 1995 r. wniosek o przyznanie emerytury na

podstawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz.

19 ze zm.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w R. decyzją z dnia 19 września 1995

r. odmówił tego prawa uznając, że przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela nie mają zastosowania w sprawie, gdyż Minister Edukacji Narodowej nie

wydał dotąd przepisów wykonawczych na mocy delegacji zawartej w art. 21 ust. 2

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP (Dz.

U. Nr 29, poz. 154 ze zm.).

Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia 1995 r. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznał Henrykowi Ć. prawo do emerytury nauczycielskiej. Sąd Wojewódzki uznał, że przepis art. 21 ust. 1 powołanej ustawy z dnia

17 maja 1989 r. daje wprost podstawę do stosowania wobec nauczycieli i wychowawców, zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne, przepisów Karty Nauczyciela i wnioskodawca

spełnia warunki z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela do przyznania mu emerytury

nauczycielskiej.

Rewizję od tego wyroku wniósł organ rentowy, którego zdaniem, brak przepisów

wykonawczych, określonych w ust. 2 art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku

Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, uniemożliwia ustalenie uprawnień

wnioskodawcy wobec braku podstawy prawnej do ich przyznania i niedopuszczalności

zastosowanej w zaskarżonym wyroku wykładni rozszerzającej ust. 1 omawianego

przepisu.

Przy rozpoznawaniu tej rewizji Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie uznał, że w sprawie powstało zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości prawne. Konstrukcja przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja

1989 r. przemawia wprawdzie za wykładnią dokonaną przez Sąd Wojewódzki, jednakże

przy ocenie, czy wnioskodawca może nabyć prawo do emerytury nauczycielskiej na

podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, Sąd Wojewódzki pominął, że wnioskodawca

był zatrudniony jako wykładowca w wyższej uczelni - wyższym seminarium duchownym.

Szczególne uprawnienia emerytalno-rentowe nauczycieli akademickich określa ustawa

z dnia 12 kwietnia 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), a

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 kwietnia 1989 r. - II UZP 35/88 (OSNCP 1990 z. 45 poz. 54) stwierdził, że okres pracy w szkole wyższej w charakterze nauczyciela

akademickiego nie podlega wliczeniu do dwudziestoletniego okresu pracy w

szczególnych warunkach, lub w szczególnym charakterze, określonego w art. 88 ust. 1

Karty Nauczyciela.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny zauważył, że w myśl art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 12

września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, jej przepisów nie stosuje się do szkół

wyższych i wyższych seminariów duchownych prowadzonych przez Kościół Katolicki, a

także na podstawie art. 21 ust. 1 i art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., nie ma

podstaw do uznania, że uprawniają one do stosowania przepisów ustawy o szkolnictwie

wyższym wobec wykładowców wyższych seminariów duchownych.

Wątpliwość Sądu Apelacyjnego budziło jednak to, że zakresem art. 21 ust. 1

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. nie zostali objęci duchowni zatrudnieni w niższych seminariach duchownych, co wyłącza odpowiednio, również duchownych - wykładowców

wyższych seminariów duchownych. Odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłaby, zdaniem Sądu Apelacyjnego, do nieuzasadnionego zróżnicowania uprawnień i obowiązków duchownych nauczycieli i wychowawców: niższych oraz wyższych

seminariów duchownych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do

Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.),

ubezpieczenie społeczne duchownych reguluje odrębna ustawa. Jest to ustawa z tej

samej daty, to jest z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych

(Dz. U. Nr 29, poz. 156 ze zm.), którą objęto obowiązkiem ubezpieczenia duchownych

Kościoła Katolickiego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych, z wyłączeniem

w art. 5 ust. 2 duchownych zgłoszonych przez instytucje kościelne do ubezpieczenia

społecznego pracowników oraz duchownych mających ustalone prawo do emerytury

lub renty.

Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy wykładowcy Wyższego Seminarium

Duchownego w S., który wykazał dokumentami okresy zatrudnienia wynoszące 30 lat, 4

miesiące i 21 dni, jako okresy składkowe.

Wobec treści art. 5 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym duchownych, do

duchownego wykładowcy objętego ubezpieczeniem społecznym pracowników, nie mają

zastosowania przepisy tej szczególnej ustawy.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do

Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.)

Konferencjom Episkopatu Polski, diecezjom i zakonom przysługuje prawo zakładania i

prowadzenia wyższych seminariów duchownych. Do wykładowców i wychowawców

wyższych seminariów stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych oraz opiekuńczo-wychowawczych (art. 23 ust. 4 w związku z art. 21 ust. 1 tej

ustawy).

Zgodnie z art. 97 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(Dz. U. Nr 3 poz. 19 ze zm.) zakres stosowania tej ustawy do nauczycieli zatrudnionych

w szkołach oraz placówkach oświatowo-wychowawczych i opiekuńczo-wychowawczych, prowadzonych przez kościoły i inne związki wyznaniowe, określają odrębne

przepisy.

Za taki przepis, w części określającej prawa i obowiązki nauczycieli i wychowawców w szkołach i placówkach prowadzonych przez osoby prawne Kościoła Katolickiego, należy uznać przepisy art. 21 ust. 1 oraz art.23 ust. 4 powołanej wyżej ustawy

z dnia 17 maja 1989 r.

Oznacza to, że do wykładowców i wychowawców zatrudnionych w wyższych

seminariach duchownych stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela . Wyłączone zostały natomiast przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r.

o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), bowiem zarówno art. 7 ust. 4

ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (jednolity tekst: Dz. U. z 1985 r.

Nr 42, poz. 201), jak i obecnie obowiązująca ustawa z dnia 12 września 1990 r. o

szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385) w art. 1 ust. 1 wyłączają stosowanie

ustawy o szkolnictwie wyższym do wyższych seminariów duchownych, prowadzonych

przez Kościół Katolicki.

Przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego nie może być zatem

brana pod uwagę, powołana przez Sąd Apelacyjny, uchwała Sądu Najwyższego z dnia

17 kwietnia 1989 r. III PZP 35/88, która dotyczy uprawnień emerytalnych nauczyciela

akademickiego, bowiem jak wyżej wykazano, wykładowcy wyższych seminariów

duchownych nie zostali zrównani z nauczycielami akademickimi, o których

uprawnieniach stanowią przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym.

Prawa i obowiązki wykładowcy wyższego seminarium duchownego uregulowane

zostały w art. 21 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP

poprzez jej art. 23 ust. 4, tak samo, jak nauczycieli zatrudnionych w państwowych

szkołach. Wprawdzie ustawodawca w ust. 2 art. 21 tej ustawy zobowiązał Ministra Edu-

kacji Narodowej do określenia szczegółowego zakresu tych uprawnień i obowiązków,

ale przepisy takie nie zostały dotąd wydane.

W takiej sytuacji, do wykładowcy wyższego seminarium duchownego stosuje się

jedynie prawa i obowiązki, wynikające z ust. 1 art. 21 omawianej ustawy, to znaczy,

prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli w przepisach Karty Nauczyciela, bez

uściśleń, które mogłyby wynikać z przepisów rozporządzenia, gdyby zostały wydane.

Z treści ust. 1 i 2 art. 21 ustawy wynika, że szczegółowy zakres obowiązków i

uprawnień osób wymienionych w art. 1, w tym także wykładowców wyższych seminariów duchownych, o których mowa w art. 23 ust. 1 i 4 ustawy, musiałby wynikać z ogółu

praw i obowiązków nauczycieli i być z nimi zgodny, bez możliwości ich ograniczenia ani

zwiększenia, bo nie dopuszcza tego upoważnienie ustawowe z ust. 2 art. 21 omawianej

ustawy.

Mylne jest więc założenie, że wobec braku wykonania przez Ministra Edukacji

Narodowej delegacji ustawowej z ust. 2, poprzedni przepis w ogóle nie obowiązuje do

czasu wydania odpowiedniego rozporządzenia. Pogląd taki jest sprzeczny z

uregulowaniem ust. 1 art. 21, który przewiduje w słowach "ustalone dla nauczycieli"

stosowanie przepisów Karty Nauczyciela.

Nie można też zgodzić się z takim stanowiskiem, że przepisy wydane na podstawie ust. 2 art. 21 ustawy mogłyby ograniczyć uprawnienia wykładowców wyższych

seminariów duchownych tylko do niektórych uprawnień ustalonych dla nauczycieli. Nie

pozwala na to ust. 1 tego przepisu w związku z art. 23 ust. 4 omawianej ustawy, które

zrównały obowiązki i uprawnienia wykładowców wyższych seminariów z nauczycielami

szkół państwowych.

Sąd Najwyższy nie podziela również poglądu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że zastosowanie w stosunku do wykładowcy wyższego seminarium duchownego

art. 88 Karty Nauczyciela oznaczałoby dokonanie nieuprawnionej wykładni rozszerzającej art. 21 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, wobec

braku przepisów wykonawczych. Przytoczony wyżej ust. 1 art. 21 ustawy daje podstawę

do stosowania przepisów Karty Nauczyciela, a zgodnie z § 77 ust. 1 i 2 uchwały Rady

Ministrów nr 147 z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz.

U. Nr 44, poz. 310) w akcie wykonawczym zamieszcza się jedynie przepisy regulujące

sprawy przekazane w upoważnieniu, zawartym w ustawie do unormowania tym aktem.

W akcie wykonawczym nie można zamieszczać przepisów niezgodnych z ustawą

upoważniającą , chyba że przepis upoważniający wyraźnie to dopuszcza.

Bezsporne jest, że w słowach ust. 2 art. 21: "szczegółowy zakres uprawnień i

obowiązków", o których mowa w ust. 1, nie można doszukać się upoważnienia ustawodawcy do dokonania korekty tych praw z ust. 1, ani na plus, ani na minus, w stosunku do uprawnień i obowiązków nauczycieli.

Zatem, art. 88 Karty Nauczyciela ma zastosowanie w stosunku do wykładowców

seminariów wyższych w drodze stosowania wprost przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia

17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, a nie poprzez jego

wykładnię rozszerzającą.

Wątpliwość Sądu Apelacyjnego powstała przy porównaniu uprawnień wykładowców wyższych seminariów duchownych z duchownymi, zatrudnionymi w seminariach niższych, którzy nie zostali zrównani w swoich prawach i obowiązkach z nauczycielami szkół państwowych.

Rzeczywiście ustawodawca objął takimi uprawnieniami tylko świeckich nauczycieli zatrudnionych w niższych seminariach duchownych (art. 21 ust. 1 ustawy o

stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego), ale z takiego uregulowania wcale nie

wynika, że tych uprawnień powinni być pozbawieni duchowni - wykładowcy wyższych

seminariów, wobec braku takiego samego uregulowania dla duchownych nauczycieli w

tychże seminariach. Tak samo więc, nietrafne jest dokonanie porównania pomiędzy

duchownymi wykładowcami niższych i wyższych seminariów w zakresie ich praw, w

związku z brakiem uprawnień nauczycielskich dla tych pierwszych oraz wyciąganie

wniosku, że ci drudzy, z tego powodu, nie mogą korzystać z przyznanych im

ustawowych uprawnień.

Zróżnicowania tych uprawnień dokonał ustawodawca w art. 21 ust. 1, nie

wymieniając w nim duchownych wykładowców seminariów niższych, jest to zatem

świadome zamierzenie ustawodawcy o innej regulacji prawnej w zakresie uprawnień

tych osób, odmienna interpretacja tego przepisu nie byłaby zatem uprawniona.

W tej sytuacji Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przyjął prawidłowo, że w świetle art. 21 i 23 ust. 4 ustawy o stosunku Państwa

do Kościoła Katolickiego w RP, wykładowca wyższego seminarium Duchownego może

nabyć prawo do emerytury na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak w sentencji.