Supreme Court allows pension recalculation after delayed request despite suspension of payment.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that a pensioner retains the right to recalculate their pension base after a delayed request, even if they had previously requested the suspension of payment. The court found that the pensioner, Jan R., failed to request recalculation when initially suspending his pension but did so later after the payment began. The court held that the statutory right to recalculation arises upon meeting material conditions, not solely upon the initial request, thereby overriding the social security agency's refusal.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 110 ust. 1, ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; The right to recalculate pension entitlement arises upon fulfillment of substantive legal conditions, regardless of whether a timely request was made at the time of suspension.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 9 grudnia 2004 r.
II UZP 11/04
Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej
Kijowski, Barbara Wagner.
Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2004 r. sprawy z wniosku Jana
R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o wysokość
emerytury, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 września 2004 r. [...]:
„Czy zachowuje uprawnienie do ponownego obliczenia emerytury zgodnie z
art. 110 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 roku Nr 39, poz. 353
ze zm.) od nowej podstawy wymiaru, a więc i od kwoty bazowej z daty podjęcia wypłaty, ubezpieczony, który we wniosku o podjęcie emerytury, zawieszonej nieprzerwanie od dnia ustalenia prawa do niej, nie zgłosił żądania przeliczenia emerytury na
podstawie w/w przepisów, a uczynił to dopiero po podjęciu wypłaty zawieszonej emerytury ?”
p o d j ą ł uchwałę:
Ubezpieczony, który we wniosku o podjęcie wypłaty emerytury zawieszonej nieprzerwanie od dnia ustalenia prawa do niej nie zgłosił wniosku o ponowne obliczenie podstawy tego świadczenia - stosownie do art. 110 ust. 1 w
związku z ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.
353 ze zm.) - zachowuje prawo do ponownego obliczenia podstawy wymiaru
emerytury.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 14 września 2004 r. [...]
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści
przytoczonej w sentencji.
Podejmując uchwałę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje. Przedstawione zagadnie powstało w następujących, bezspornych okolicznościach faktycznych sprawy. Ubezpieczonemu Janowi R. przyznano emeryturę od dnia 1 czerwca
1994 roku. Do ustalenia podstawy jej wymiaru przyjęto zarobek z pięciu lat kalendarzowych od 1989 roku do 1993 roku i uwzględniono 34 lata i 4 miesiące okresów
składkowych. Organ rentowy decyzją z dnia 23 lipca 1996 roku po przedstawieniu
przez wnioskodawcę dodatkowego zaświadczenia o zatrudnieniu doliczył wskazany
okres pracy oraz zwiększył wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury, przyjmując zarobki wnioskodawcy z siedmiu lat kalendarzowych (1989 - 1995), przy
uwzględnieniu 38 lat pracy. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury ustalił
na 301,52%. Wypłata emerytury wnioskodawcy została zawieszona wobec dalszego
wykonywania zatrudnienia, a została podjęta od 1 stycznia 1999 r. w uwzględnieniu
wniosku z 20 stycznia 1999 r.
Decyzją z 21 stycznia 2003 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu ponownego przeliczenia emerytury według nowej kwoty bazowej i z uwzględnieniem
pracy w latach 1996 -1998.
W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony, powołując się na art. 110 ust. 2
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz.1118 ze zm.), zwanej dalej ustawą o FUS lub
ustawą o emeryturach, podniósł, że organ rentowy podejmując wypłatę emerytury
powinien był ponownie obliczyć jej wysokość uwzględniając w podstawie okres pracy
w latach 1996-1998 i nową kwotę bazową.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, zarzucając, że skoro ubezpieczony pobiera emeryturę nieprzerwanie od 1 stycznia 1999
roku, to brak jest podstaw do obliczenia emerytury zgodnie z art. 110 ust. 2 ustawy o
FUS. W ocenie Zakładu ubezpieczony mógłby domagać się ponownego przeliczenia
emerytury jedynie w oparciu o art. 110 ust. 1, przy założeniu, iż wskaźnik wysokości
podstawy wymiaru był wyższy od poprzedniego, jednakże jego zarobki z kolejnych
dziesięciu lat kalendarzowych, czyli z lat 1989 - 1998, były niższe od zarobków z
siedmiu lat (1989 - 1995). W pierwszym przypadku, wskaźnik wysokości podstawy
wymiaru wyniósł 270,76 %, a w drugim - 301,52 %, nie zachodziły więc podstawy do
przeliczenia emerytury od nowej kwoty bazowej. Organ rentowy wskazał także, iż
ubezpieczony nie złożył w 1999 roku żadnych nowych dowodów przemawiających za
zmianą wysokości przysługujących mu świadczeń, wobec czego brak było podstaw
do ponownego wyliczenia emerytury.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń
Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 7 lipca 2003 r. zmienił
zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego wyliczenia emerytury wnioskodawcy z uwzględnieniem kwoty bazowej obowiązującej na
dzień 1 stycznia 1999 r. za okres od dnia 6 listopada 1999 r. W uzasadnieniu wyroku
wskazał, iż w jego ocenie zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz interpretacja
semantyczna, celowościowa i funkcjonalna art. 110 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przemawiały
za stanowiskiem ubezpieczonego. Wskazał, iż przeliczenie emerytury od nowej
kwoty bazowej powinno było nastąpić w oparciu o przepis zawarty w pierwszej części
zdania art. 110 ust. 2 ustawy o FUS, zgodnie z którym, warunek posiadania wyższego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru nie jest wymagany od emeryta, który od
dnia ustalenia prawa do emerytury do dnia zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie
świadczenia, w myśl art. 110 ust. 1 tej ustawy, nie pobrał go, wskutek zawieszenia
prawa do emerytury.
W apelacji organ rentowy zaskarżył wyrok w całości, zarzucając naruszenie
art. 133 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach, i wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania, ewentualnie o jego
uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, iż ubezpieczony żądał podjęcia wypłaty emerytury, gdyż ukończył 65 lat, natomiast nie składał wniosku o ponowne jej przeliczenie, zgodnie z dyspozycją art. 109 cytowanej ustawy. Podniósł też, że
żaden przepis ustawy o FUS nie nakłada na organ rentowy obowiązku przeliczania
wysokości emerytury z urzędu. Wobec powyższego, jego zdaniem, nie dopuścił się
błędu w przedmiotowej sprawie. Wskazał jednocześnie, iż ubezpieczony w styczniu
1999 r. nie przedłożył nowych dowodów mających wpływ na prawo do świadczenia
emerytalnego lub jego wysokość, a gdyby w styczniu 1999 roku przedłożył zarobki
przypadające w części po przyznaniu świadczenia, Zakład dokonałby ponownego
ustalenia emerytury.
Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:
Zgodnie z art. 110 ust. 1 ustawy o FUS „wysokość emerytury lub renty oblicza
się ponownie od podstawy wymiaru ustalonej w sposób określony w art. 15, z
uwzględnieniem ust. 3, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki
na ubezpieczenie społeczne (...) przypadającą w całości lub w części po przyznaniu
świadczenia, a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio
obliczonego", natomiast według ust. 2 tego przepisu „warunek posiadania wyższego
wskaźnika wysokości podstawy wymiaru nie jest wymagany od emeryta lub rencisty,
który od dnia ustalenia prawa do świadczenia do dnia zgłoszenia wniosku o ponowne
ustalenie świadczenia, w myśl ust. 1, nie pobrał świadczenia wskutek zawieszenia
prawa do emerytury lub renty, lub okres wymagany do ustalenia podstawy przypada
w całości po przyznaniu prawa do świadczenia, a wskaźnik wysokości podstawy wynosi co najmniej 130 %." Przede wszystkim, trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że: „... warunkiem obliczenia ponownie emerytury ubezpieczonego od podstawy
wymiaru ustalonej w sposób określony w art. 15, obejmującej okres przed ustaleniem
jego prawa do emerytury (...), jak i okres po tej dacie, wskazany we wniosku ze
stycznia 2002 r., i od kwoty bazowej obowiązującej w dacie złożenia wniosku o podjęcie wypłaty świadczenia, czyli ze stycznia 1999 r., uzależniony jest od spełnienia
czterech warunków określonych w przepisie art. 110 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy
o emeryturach. Trzy z tych warunków mają charakter materialnoprawny, to jest nieprzerwane zawieszenie emerytury od dnia ustalenia prawa do niej i kontynuowanie
po ustaleniu prawa do emerytury działalności objętej obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego oraz posiadanie wskaźnika wysokości emerytury co najmniej 130%.
(...). Czwartym warunkiem, o charakterze formalnym, przewidzianym w art. 110 ust. 2
ustawy o emeryturach, jest zgłoszenie wniosku nie tylko o podjęcie zawieszonej
emerytury, ale również wniosku o ponowne obliczenie świadczenia na podstawie art.
15 w oparciu o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia z okresu przypadającego co najmniej w części po ustaleniu prawa do emerytury po raz pierwszy". Trafnie
też Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że wprawdzie z art. 110 ust. 2 ustawy o FUS
zdaje się wynikać, że wniosek o ponowne obliczenie wysokości emerytury powinien
być zgłoszony przed podjęciem jej wypłaty, jednakże taka konkluzja oparta wyłącznie
na wykładni językowej nie uwzględnia ratio legis tego przepisu.
Skład rozpoznający przedstawione zagadnienie prawne w całej rozciągłości
podziela, i przyjmuje za swój, wywód prawny przedstawiony w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego, a mianowicie: „(...) przepis art. 110 ust. 2 ustawy o
emeryturach ma na celu zrównanie sytuacji osób ubezpieczonych, które po spełnieniu warunków do uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego w postaci
emerytury czy renty kontynuują nieprzerwanie nadal działalność objętą obowiązkiem
ubezpieczenia emerytalno-rentowego, niezależnie od tego, czy po spełnieniu warunków do nabycia świadczenia złożyły wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia
lecz go nie pobierały, jak to miało miejsce w sytuacji ubezpieczonego, czy też takiego
wniosku nie złożyły. W przypadku osób, które po spełnieniu warunków do świadczenia nie złożyły wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia i kontynuowały działalność objętą obowiązkiem ubezpieczenia jest oczywistym, że w każdym czasie, gdy
złożą wniosek o przyznanie świadczenia, wówczas mogą wskazać okres, z którego
w świetle prawa podstawa wymiaru składek może być wzięta do obliczenia podstawy
wymiaru świadczenia, a więc i okres ubezpieczenia przypadający po spełnieniu warunków do nabycia świadczenia. Ich świadczenie będzie obliczone oczywiście z
uwzględnieniem kwoty bazowej z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.
Natomiast w przypadku osób, które po spełnieniu warunków do przyznania świadczenia złożą wniosek o ustalenie prawa do niego, ale nie będą jego pobierać, lecz
będą nieprzerwanie kontynuować działalność objętą ubezpieczeniem, wyżej dokonana wykładnia gramatyczna prowadziłaby do pozbawienia ich możliwości skorzystania
z prawa do obliczenia wysokości świadczenia z uwzględnieniem kwoty bazowej z
daty złożenia wniosku o podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia, jeżeli równocześnie z tym wnioskiem nie złożą wniosku o obliczenie ponownie wysokości świadczenia stosownie do art. 110 ust. 1 ustawy o emeryturach. Ich sytuacja zatem byłaby
gorsza od sytuacji osób, które wcześniej nie występowały o ustalenie prawa do
świadczenia, gdyż utraciliby możliwość wyliczenia świadczenia od, z reguły wyższej,
kwoty bazowej z dnia złożenia wniosku o podjecie wypłaty świadczenia”.
Słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny, że za przyjęciem tej wykładni przemawia
także art. 100 ustawy o FUS, zgodnie z którym prawo do świadczeń określonych w
ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia. Nie ma żadnych ani prawnych, ani aksjologicznych przesłanek pomijania tej
zasady w rozpatrywanym zagadnieniu. Prawo do ponownego obliczenia wysokości
emerytury powstaje z dniem spełnienia wszystkich materialnoprawnych warunków z
art. 110 ust. 1, również w związku z ust. 2 ustawy o FUS.
Odmienne stanowisko organu rentowego jest uzasadnione jedynie o tyle, że
zgłoszenie przez wnioskodawcę wniosku o podjęcie, wobec ukończenia przez niego
65 lat życia, wypłaty zawieszonej emerytury, nie nakładało na ten organ obowiązku
dokonania ponownego obliczenia tej emerytury. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2
ustawy o FUS ponowne ustalenie wysokości świadczenia następuje na wniosek
świadczeniobiorcy. Przepis ten nie może jednak być wykładany w ten sposób, jak to
czyni organ rentowy, a mianowicie, że traci to prawo emeryt (rencista), który mimo
spełnienia warunków z art. 110 ust. 1 w związku z ust.2 ustawy o FUS, równocześnie
z wnioskiem o podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia, nie zgłosił stosownego
wniosku o ponowne ustalenie jego wysokości. Zgłoszenie tego wniosku w późniejszym terminie ma tylko taki skutek, że wypłata świadczenia w wysokości wyższej nie
może nastąpić wcześniej niż od miesiąca, w którym wniosek został zgłoszony, ponieważ podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia w dotychczasowej wysokości
nie jest następstwem błędu organu rentowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak w sentencji.