Supreme Court quashes appeal ruling for insufficient fact-finding on social insurance coverage under contract law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's decision, which had dismissed the appeal against a lower court ruling that the insured was subject to social insurance. The appellate court erred by relying solely on administrative documents without verifying if the insured worked full-time, a crucial fact for determining coverage under the Social Insurance System Act. Consequently, the Supreme Court ordered the case to be remanded to the appellate court for a proper factual assessment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Art. 233 § 1 k.p.c.: The court must distinguish between the legal obligation to insure and the calculation of contributions, and administrative account records constitute primary evidence requiring full factual verification rather than mere reliance on incomplete administrative findings.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II UZ 91/17 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Halina KiryłoSSN Piotr Prusinowski w sprawie z wniosku G. Spółka z o.o. w O.przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.z udziałem zainteresowanego L. M.o ubezpieczenie społeczne,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 30 listopada 2017 r.,zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…), pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. Sąd Apelacyjny w (…) uchylił wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 25 sierpnia 2016 r. i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych. Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2016 r. oddalił odwołanie płatnika składek (G. S.A. w O.) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z dnia 24 czerwca 2014 r., mocą której organ rentowy stwierdził, że L. M. podlega z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym w okresie od dnia 1 czerwca 2006 r. do dnia 5 czerwca 2007 r.Sąd Apelacyjny w (…) rozpoznając sprawę, uznał, że postępowanie w Sądzie pierwszej instancji ograniczyło się wyłącznie do analizy dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego.
Z tych niepełnych ustaleń faktycznych nie można odkodować, czy L. M., będąc jednocześnie zatrudniony w O. Sp. jawna w K., wykonywał pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, czy też na część etatu. Z racji pracowniczego zatrudnienia nie otrzymał wynagrodzenia za pracę, które w umowie było określone na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Sąd Okręgowy stwierdził w tej sytuacji, że L. M. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zawarcia umowy zlecenia z odwołującym się płatnikiem składek w myśl art. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:
Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, dalej ustawa systemowa).Z kierunkiem przyjętej wykładni prawa materialnego nie zgodził się Sąd Apelacyjny, który zauważył, iż dosłowna językowa wykładnia przepisu stoi w kolizji z zasadami słuszności i de facto rozszerza zakres obowiązków składkowych ubezpieczonych z naruszeniem zasady demokratycznego państwa prawa w rozumieniu art. 2 Konstytucji RP. Przeciwko takiej interpretacji art. 9 ust. 1a ustawy systemowej przemawia orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 4 lutego 2013 r., I UK 484/12, LEX nr 1400088).
Konieczne jest, zauważył Sąd drugiej instancji, rozróżnienie między kwestią podlegania ubezpieczeniom społecznym od zagadnień związanych z ustalaniem wysokości składek na ubezpieczenie społeczne i związane z tym ustalenie podstawy ich wymiaru. Stąd zawarcie przez ubezpieczonego umowy o pracę stanowi bezwzględny tytuł ubezpieczenia społecznego, który ma zresztą pierwszeństwo przed innymi tytułami ubezpieczenia, niezależnie od faktu uzyskiwania z tego tytułu przychodu. Natomiast konieczne jest ustalenie, czy ubezpieczony w spornym okresie uzyskiwał minimalne wynagrodzenie za pracę.
Tego postulatu nie spełnił Sąd Okręgowy, co oznacza, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.). Tymczasem już w odwołaniu zostały złożone wnioski dowodowe (przesłuchanie stron), jak też Sąd podjął kroki do przeprowadzenia dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych L. M., który to jednak dowód z niewiadomych przyczyn został ostatecznie pominięty. Nadto, Sąd Okręgowy nie wyjaśnił przyczyn, dla których ubezpieczony złożył oświadczenie woli, że otrzymuje od pracodawcy wynagrodzenie równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę i czy rzeczywiście było ono niezgodne z prawdą, zwłaszcza że w spornym okresie pozostawał on w znacznej części na zwolnieniu lekarskim, co mogło wpłynąć na wysokość otrzymywanego przezeń wynagrodzenia.
W końcu Sąd Okręgowy nie wyjaśnił, czy L. M. w spornym okresie miał inne źródła przychodów w rozumieniu art. 9 ustawy systemowej, a jeżeli tak, to jakie i czy wszystkie zostały zgłoszone i zaewidencjonowane. Wskazane braki prowadzą do wniosku, że nie została także rozpoznana istota sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.), co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 25 kwietnia 2017 r. został zaskarżony w całości zażaleniem przez pełnomocnika pozwanego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 386 § 4 k.p.c., przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie występuje w sprawie konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…) z uwzględnieniem kosztów postępowania zażaleniowego.W uzasadnieniu swego stanowiska żalący podniósł, że Sąd pierwszej instancji zgromadził i ocenił materiał dowodowy w sprawie.
Ubezpieczony potwierdził wysokość osiąganych wynagrodzeń oraz niepełny wymiar czasu pracy. Okoliczności te wynikają również z przekazanych przez pracodawcę do organu rentowego dokumentów rozliczeniowych, z których dane zostały zaewidencjonowane na koncie ubezpieczonego. Informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym zgodnie z przepisem art. 34 ust. 2 ustawy systemowej.
Natomiast, jeżeli Sąd Apelacyjny widzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego, to w ramach swych uprawnień może zrealizować ten postulat w toku postępowania apelacyjnego. W końcu okres, na jaki organ rentowy objął ubezpieczonego obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, nie dotyczy całego okresu zatrudnienia ubezpieczonego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest zasadne. Już na wstępie należy wskazać na charakter złożonego zażalenia w trybie art. 3941 § 11 k.p.c., który zamyka się w płaszczyźnie formalnej (procesowej) kontroli zaskarżonego orzeczenia, a zwłaszcza na przesłankach uchylenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.
W ten sposób ukształtowane warunki brzegowe wykluczają ingerencję w merytoryczne stanowiska orzekających Sądów.W przedmiotowym postępowaniu kontroli Sądu Najwyższego zostaje poddana wyłącznie przesłanka uchylenia zaskarżonego wyroku. W sytuacji, gdy podstawą kasatoryjnego rozstrzygnięcia były przesłanki określone w art. 386 § 4 k.p.c. rolą Sądu Najwyższego jest weryfikacja, czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował wskazane w tym przepisie przyczyny uzasadniające uchylenie orzeczenia sądu pierwszej instancji. Antytetyczne rozumowanie nie znajduje zakotwiczenia w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie krzyżuje się z uprawnieniem pozwalającym na ingerencję w merytoryczne kompetencje sądu drugiej instancji, jak też nie służy kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia.
Ta przecież stanowi domenę postępowania kasacyjnego i nie może być zastępowana trybem zażaleniowym, który z nią nie konkuruje. Kwestię jednoznacznie wyjaśnia judykatura, a w celu ostatecznej klaryfikacji warto odwołać się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CZ 136/12 (LEX nr 1265544), czy też z dnia 23 maja 2013 r., IV CZ 50/13 (LEX nr 1365751).W tych warunkach ocenie może podlegać jedynie zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. Przywołana norma posługuje się dwiema przesłankami uzasadniającymi uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Są nimi nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy oraz konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.W ocenie Sądu Apelacyjnego, obie z nich występują na gruncie przedmiotowej sprawy. Konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości wynika, zdaniem Sądu odwoławczego, z faktu zaniechania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron oraz zaniechania dopuszczenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych L. M.. Z kolei, brak rozpoznania istoty sporu, ujawnia się w zbyt ogólnej, uproszczonej wykładni art. 9 ust. 1a ustawy systemowej.
Z tak przyjętym wnioskowaniem nie można się zgodzić.Po pierwsze, art. 386 § 4 k.p.c. nie wprowadza obowiązku uchylenia zaskarżonego orzeczenia, a jedynie przewiduje taką możliwość (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 9 lipca 2009 r., II PK 311/08, LEX nr 533041; 5 lutego 2002 r., I PKN 845/00, OSNP 2004 nr 3, poz. 46; 13 listopada 2002 r., I CKN 1149/00, LEX nr 75293). Tego rodzaju dyrektywa powinna oddziaływać w szczególności w sporach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a to chociażby w kontekście postulatu szybkości postępowania.W judykaturze Sądu Najwyższego jednoznacznie przyjmuje się, że dowód z przesłuchania stron ma charakter akcesoryjny (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 8 grudnia 2000 r., I CKN 1129/99, LEX nr 51635; 23 marca 2006 r., I UK 220/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz.
83) i nie służy sprawdzeniu wyników postępowania. Sprawy o podleganie ubezpieczeniu społecznemu charakteryzują się tym, że skoro danemu ubezpieczeniu podlega się z mocy prawa, to wolą stron nie można tego obowiązku zmodyfikować, czy też wyłączyć w drodze umowy. Stąd w tego rodzaju sprawach silny walor zyskują dokumenty, o których mowa w art. 34 ust. 2 ustawy systemowej. Ten przepis obliguje organ rentowy do zapewnienia rzetelności informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek w sposób uregulowany ustawą, a informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2004 r., II UK 353/04, LEX nr 957404).
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ograniczeń dowodowych, a zatem zapisane informacje na koncie ubezpieczonego stanowią element postępowania dowodowego, w tym podlegają one swobodnej ocenie dowodów, o jakiej mowa w art. 233 § 1 k.p.c. W przypadku odmiennej oceny prawnej poprawności kontrolowanego orzeczenia, zadaniem sądu odwoławczego jest uzupełnienie postępowania dowodowego w odpowiednim zakresie. Wydania orzeczenia kasatoryjnego nie uzasadnia bowiem nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego, w tym usunięcia jego wad oraz przeprowadzenia dowodów bezpodstawnie pominiętych przez sąd pierwszej instancji (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CZ 143/12; z dnia 15 kwietnia 2015 r., IV CZ 6/15 oraz z dnia 3 marca 2016 r., II CZ 110/15, LEX nr 2010233).Dodatkowo nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że w sprawie nie doszło do rozpoznania istoty sporu.
Sąd pierwszej instancji rozpoznał merytorycznie żądanie odwołującego się, stwierdzając obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia przez L. M.. Odmienne stanowisko Sądu Apelacyjnego, w kwestii wystąpienia ustawowych przesłanek podlegania temu ubezpieczeniu, nawet przy jednoznacznej wykładni prawa w orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie usprawiedliwia oceny, że istota sprawy nie została rozpoznana, bowiem nie można utożsamiać tylko prawidłowego rozstrzygnięcia sporu z rozpoznaniem istoty sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2014 r., III CZ 35/14, LEX nr 1532746).Skoro trafne okazały się zarzuty zażalenia, to z mocy art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie, pozostawiając Sądowi drugiej instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego. r.g.