Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZ 34/26 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses Social Security appeal, ruling second instance court can conduct partial evidence gathering without violating two-instance procedure.

Numero d'incarto II UZ 34/26
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the Social Security Institution's appeal against the lower court's decision to remand the case for further fact-finding. The Social Security argued that the first-instance court failed to determine if the insured worked in specific operational units with hazardous conditions as required by law. The court held that the second-instance court did not violate the two-instance system by conducting partial evidence gathering to supplement the record, as the essence of the case was already recognized. Consequently, the appeal was rejected, and the case was returned to the appellate court for a new decision based on the additional evidence.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 386 § 4 k.p.c.; Art. 78 Konstytucji RP; Art. 176 ust. 1 Konstytucji RP: The second-instance court may conduct partial evidence gathering to supplement the record without violating the two-instance procedure or the right to appeal, provided the essence of the case is not disregarded.

Parole chiave

Generato dall'IA
two-instance procedure partial evidence gathering social security benefits hazardous work conditions operational units remand for retrial essence of the case struttura occupazionale

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 386 § 4 k.p.c.
art. 78 Konstytucji RP
art. 176 ust. 1 Konstytucji RP
78 Konstytucji RP), jak również dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (por.
art. 398 § 1 k.p.c.
art. 394 § 3 k.p.c.
Zażalenie organu rentowego zasługiwało na uwzględnienie.W myśl art. 3941 § 11 k.p.c.
art. 108 k.p.c.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na art. 108 k.p.c. [KK][a.ł]
art. 386 § 4 k.p.c
art. 3941 § 11 k.p.c
Zażalenie organu rentowego zasługiwało na uwzględnienie.W myśl art. 3941 § 11 k.p.c.
art. 39815 § 1 k.p.c
art. 3941 § 3 k.p.c
w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lutego 2020 r., IV CZ 12/20
postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lutego 2020 r., IV CZ 12/20).
postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2017 r., I CZ 90/17
postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2017 r., I CZ 90/17,).Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w niniejszej sprawie wyroku wynika jasno, że Sąd drugiej instancji uznał, że istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w części.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

II UZ 34/26 POSTANOWIENIE Dnia 9 marca 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska w sprawie z odwołania K. R. ‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Częstochowie‎o prawo do rekompensaty,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9 marca 2026 r.,‎zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach‎z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 112/24, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego. [KK]

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt IV U 349/23, Sąd Okręgowy w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Częstochowie z dnia 3 marca 2023 r. i ustalił wysokość emerytury ubezpieczonego K. R. przy uwzględnieniu wysokości kapitału początkowego zwiększonego o kwotę rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych.Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 4 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 112/24, w wyniku apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania oraz pozostawił temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.Sąd Apelacyjny uznał, iż Sąd pierwszej instancji nie ustalił, czy ubezpieczony w spornych okresach wykonywał pracę na oddziałach, będących w ruchu, tak jak zostało to określone przez ustawodawcę w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w rozumieniu pozycji 25 działu XIV wykazu A. (tj. prace przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego istotą pozycji 25 działu XIV wykazu A załącznika do rozporządzenia jest nie tylko charakter wykonywanych czynności, lecz także miejsce ich wykonywania. Pojęcie „oddział” nie może być rozumiane w sposób potoczny: „oddział” to wyodrębniona organizacyjnie lub funkcjonalnie część zakładu pracy, część hali lub budynku, w której prowadzony jest określony ciąg technologiczny, w ramach którego rzeczywiście wykonywane są prace w warunkach szczególnych. Taką wykładnię przyjmuje zarówno doktryna, jak i judykatura, wskazując, że za „oddział” należy uznać tę część przedsiębiorstwa, która stanowi integralną część procesu produkcyjnego i w której rzeczywiście występują warunki szkodliwe dla zdrowia.

Zdaniem Sądu odwoławczego Sąd Okręgowy nie ustalił, w jakiej strukturze organizacyjnej pracodawcy funkcjonował ubezpieczony; jakie oddziały występowały w zakładzie pracy i w których ubezpieczony wykonywał swoje obowiązki służbowe. Pominięto analizę, czy w tych konkretnych oddziałach faktycznie panowały warunki szkodliwe i czy praca była wykonywana w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustalając jedynie, że ubezpieczony pracował przy bieżącej konserwacji maszyn, Sąd pierwszej instancji nie ustalił, czy prace te odbywały się w oddziale w ruchu.

Nie jest wystarczające samo wykonywanie określonych czynności służbowych, istotne jest także środowisko pracy, a więc konkretny oddział, w którym te czynności były wykonywane. Nie można bowiem zaliczyć do pracy w warunkach szczególnych tych obowiązków, które były realizowane w warsztacie lub innym pomieszczeniu, w którym nie występowały warunki szkodliwe, albo w którym nie realizowano w nim podstawowych procesów technologicznych zakładu pracy. Sąd odwoławczy podkreślił, iż praca powinna być wykonywana w sposób ciągły i w pełnym wymiarze czasu pracy przez ubezpieczonego.

Sąd pierwszej instancji powinien również (zdaniem sądu odwoławczego) ustalić, czy inne osoby wykonujące powierzane im zadania służbowe w wyodrębnionych oddziałach pracowały w warunkach szkodliwych. Sąd Okręgowy nie odniósł się również do możliwości zakwalifikowania pracy ubezpieczonego w ramach innych czynności wskazanych w załączniku do rozporządzenia, które mogłyby być właściwe dla jego obowiązków w konkretnym oddziale. Skupienie się wyłącznie na pozycji 25 działu XIV wykazu A załącznika do rozporządzenia bez zbadania, czy inne pozycje mogą mieć zastosowanie, stanowi ograniczenie zakresu rozpoznania sprawy i uniemożliwia pełną ocenę uprawnień ubezpieczonego do dochodzonego świadczenia.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny ocenił, że należy uzupełnić postępowanie dowodowe poprzez ustalenie pełnej struktury organizacyjnej zakładu pracy. Nadto należy określić jakie oddziały w tej strukturze funkcjonowały, jakie były ich funkcje, jakie warunki w nich panowały oraz czy ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał swoje obowiązki właśnie w takich wyodrębnionych oddziałach. Sąd Apelacyjny uznał, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania z uwzględnieniem konieczności ustalenia struktury organizacyjnej zakładu pracy, w tym wyodrębnienia oddziałów, określenia, w których z nich ubezpieczony rzeczywiście świadczył pracę, oraz weryfikacji, czy w tych oddziałach panowały warunki szczególne i szkodliwe w rozumieniu przepisów rozporządzenia.

Dopiero po dokonaniu takich ustaleń możliwe będzie prawidłowe zastosowanie przepisów i rozstrzygnięcie, czy ubezpieczony spełnia przesłanki do uzyskania rekompensaty. Sąd odwoławczy zauważył również, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje fakt, że pracodawca wystawił ubezpieczonemu świadectwo pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w którym wskazano, że w okresie od 30 lipca 1977 r. do 23 kwietnia 1978 r. oraz od 12 maja 1980 r. do 31 października 1999 r., ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracę w warunkach szkodliwych.

Ponadto samo subiektywne przekonanie ubezpieczonego nie może stanowić podstawy do zaliczenia okresu spornego do pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Reasumując, zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy nie przeprowadził w sprawie postępowania dowodowego oraz nie rozpoznał istoty sprawy, uniemożliwiając tym samym merytoryczną ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku. Zażalenie na wyrok wniósł organ rentowy, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: - art. 386 § 4 k.p.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego wyrobu przez przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio Sądowi Okręgowemu, podczas gdy w niniejszej sprawie istota sporu została przez Sąd pierwszej instancji rozpoznana, a wydanie wyroku nie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części; - art. 386 § 4 k.p.c. polegające na bezzasadnym przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, jakoby Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, w sytuacji, gdy dokonał oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. dokumentów oraz zeznań świadków, zatem zrealizował ciążący na Sądzie obowiązek badania wynikających z nich okoliczności faktycznych i prawnych.

Organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania; ponadto wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W odpowiedzi na zażalenie odwołujący się wniósł o jego oddalenie w całości i o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie organu rentowego zasługiwało na uwzględnienie.W myśl art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia, zarezerwowanej wyłącznie do przeprowadzenia w postępowaniu kasacyjnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2018 r., I PZ 3/18).

Sąd Najwyższy podczas jego analizy sprawdza jedynie, czy rzeczywiście nie rozpoznano istoty sprawy albo czy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, bądź czy nie doszło do nieważności postępowania; innych przesłanek Sąd Najwyższy nie bada (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 czerwca 2014 r., III PZ 6/14; z 30 września 2014 r., III UZ 9/14; z 21 października 2014 r., III PZ 9/14; z 20 lutego 2015 r., V CZ 112/14; z 22 lipca 2015 r., I UZ 6/15; z 14 lipca 2016 r., II UZ 22/16).Rozpoznając zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c., Sąd Najwyższy powinien się ograniczyć do skontrolowania, czy trafnie sąd II instancji uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, stosując art. 386 § 2 lub 4 k.p.c.Jeżeli wyrok został uchylony z powodu nierozpoznania przez sąd I instancji istoty sprawy, rolą SN w postępowaniu zażaleniowym jest zbadanie czy sąd odwoławczy prawidłowo zdefiniował to pojęcie oraz czy jego stanowisko było uzasadnione.

Poza zakresem kontroli w postępowaniu zażaleniowym pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego co do meritum sprawy (post. SN z 28 maja 2013 r., V CZ 15/13, Legalis).W obowiązującym w polskim kodeksie postępowania cywilnego systemie apelacji pełnej, postępowanie apelacyjne stanowi kontynuację postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jego przedmiotem nie jest wyłącznie kontrola zaskarżonego orzeczenia. Nawet potrzeba znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego w postępowaniu apelacyjnym nie może stanowić podstawy do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego.

Może nią być - jak wynika jednoznacznie z brzmienia tego przepisu - tylko konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lutego 2020 r., IV CZ 12/20). W związku z tym prowadzenie postępowania dowodowego w drugiej instancji, nawet w znacznym zakresie i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń, nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), jak również dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2017 r., I CZ 90/17,).Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w niniejszej sprawie wyroku wynika jasno, że Sąd drugiej instancji uznał, że istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w części.

Sąd Apelacyjny stwierdził wprost, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania z uwzględnieniem konieczności ustalenia struktury organizacyjnej zakładu pracy, w tym wyodrębnienia oddziałów, określenia, w których z nich ubezpieczony rzeczywiście świadczył pracę, oraz weryfikacji, czy w tych oddziałach panowały warunki szczególne i szkodliwe w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Ponadto Sąd Apelacyjny zarzucił, że Sąd Okręgowy nie odniósł się do możliwości zakwalifikowania pracy ubezpieczonego w ramach innych czynności wskazanych w załączniku do rozporządzenia, które mogłyby być właściwe dla jego obowiązków w konkretnym oddziale.W ocenie Sądu Najwyższego wymieniony zakres badania nie wypełnia przesłanek uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji, określonych w art. 386 § 4 k.p.c. Postępowanie dowodowe nie wymaga przeprowadzenia w całości, nie doszło też do nierozpoznania istoty sprawy.

Sąd Okręgowy poczynił szereg ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, które zresztą zostały powtórzone przez Sąd Apelacyjny w treści zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej instancji ustalił kwestie związane z przebiegiem zatrudnienia ubezpieczonego, miejscem jego pracy oraz zajmowanymi stanowiskami. Sąd drugiej instancji zmierza zatem do uzupełnienia postępowania dowodowego o określone okoliczności faktyczne, które mógł ustalić samodzielnie. Nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż sąd drugiej instancji może i powinien w sprawie niniejszej samodzielnie przeprowadzić dowody na wskazane przez siebie okoliczności, celem uzupełnienia postępowania dowodowego w określonym przez siebie zakresie.

Nie można również zgodzić się z oceną Sądu drugiej instancji, że przez brak ustalenia określonych okoliczności doszło do nierozpoznania istoty sprawy. Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy wyznaczoną przez treść decyzji organu rentowego.W związku z tym, rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Apelacyjny uzupełni postępowanie dowodowe we wskazanym przez siebie zakresie, przeprowadzając konieczne dowody i dokonując w ich świetle oceny charakteru stanowiska i pracy wykonywanej przez ubezpieczonego, a następnie orzeknie co do zasadności apelacji organu rentowego.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na art. 108 k.p.c. [KK][a.ł]