Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II USKP 74/24 Generato dall'IA

Supreme Court quashes social security contribution base decision due to lack of evidence proving employer benefited from employee's contract work.

Numero d'incarto II USKP 74/24
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the Social Security Institution's decision regarding the employee's contribution base and remanded the case for retrial. The court found that the lower courts failed to establish facts proving the employer benefited from the employee's work performed under a separate contract. Consequently, the statutory presumption of benefit was not met, leading to the dismissal of the appeal against the contribution assessment.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 8 ust. 2a ustawy systemowej; Art. 18 ust. 1a ustawy systemowej: The employer is deemed to benefit from an employee's contract work only if specific factual circumstances prove the employer participated in the third party's profits or directly utilized the work for its own benefit.

Parole chiave

Generato dall'IA
social security contributions benefit from work contract work presumption employer profit participation remand for retrial contract vs employment contribution base determination mercede dell'appaltatore

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 8 ust. 2a ustawy systemowej
wyjaśnił, że finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.
Art. 18 ust. 1a ustawy systemowej
2a i art. 18 ust. 1a ustawy systemowej.Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na podstawie art.
art. 398 § 1 k.p.c.
1a ustawy systemowej.Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art.
art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 398 § 21 k.p.c.
39815 § 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.
art. 233 § 1 k.p.c
wydał zaskarżoną decyzję.W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił wiarygodność całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności dokumentów zebranych w aktach sprawy i aktach rentowych, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów w rozumieniu art. 233 § 1 k.p.c.
art. 58 § 1 k.c
służyły w istocie obejściu przepisów prawa pracy i przepisów ubezpieczeń społecznych (art. 58 § 1 k.c.) w sposób pozwalający na nieodprowadzanie składek od rzeczywistego wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz pracodawcy - „O.” sp.
art. 385 k.p.c
Jednakże przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c.
art. 3271 § 1 k.p.c
art. 391 § 1 k.p.c
art. 39815 § 1 k.p.c
1a ustawy systemowej.Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

II USKP 74/24 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 maja 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Halina Kiryło‎SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z odwołania O. Sp. z o.o. Sp. k. w W.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w Warszawie‎z udziałem W.K.‎o podstawę wymiaru składek,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 maja 2025 r.,‎skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z dnia 20 października 2022 r., sygn. akt III AUa 2346/21, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.[az] Halina Kiryło Romualda Spyt Zbigniew Korzeniowski

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 grudnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie stwierdził, że ubezpieczony W.K. jako pracownik płatnika składek „O.” sp. z o.o. sp. k. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 grudnia 2017 r., a ponadto określił podstawę wymiaru składek.Wyrokiem z dnia 17 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił odwołanie O. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. od powyższej decyzji.Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 października 2022 r., oddalił apelację odwołującej się spółki od wyroku Sądu Okręgowego.W sprawie ustalono, że O. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców w dniu 3 stycznia 2018 r. pod numerem […].

Uchwałą z dnia 27 listopada 2017 r. doszło do przekształcenia - spółka powstała w wyniku przekształcenia spółki pod firmą „O.” sp. z o.o. Przedmiotem działalności spółki w przeważającym wymiarze jest działalność ochroniarska w zakresie obsługi systemów bezpieczeństwa.Ubezpieczony W.K. w dniu 25 września 2015 r. zawarł z „O.” sp. z o.o. w W. (aktualnie: „O.” sp. z o.o. sp. k. w W.”) umowę o pracę na czas określony, tj. od 1 października 2015 r. do 30 września 2020 r. na stanowisku zastępcy dyrektora regionalnego działu handlowego w pełnym wymiarze czasu pracy.

Na podstawie aneksów do umowy wynagrodzenie miesięcznie ubezpieczonego wzrosło z kwoty 1 750 zł brutto do kwoty 2.000 zł brutto.W okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 grudnia 2017 r. ubezpieczony pracował w odwołującej się spółce na podstawie umowy o pracę i opiekował się kilkunastoma klientami z Ł. . Praca miała charakter głównie „papierkowy”, w tym przygotowanie dokumentów, analizy kosztowe czy rozpatrywanie reklamacji. Nie zarządzał żadnym działem ani ludźmi.Ubezpieczony był również w tym okresie zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w A. sp. z o.o. sp. k. - umowę zlecenia podpisał dobrowolnie w celu uzyskiwania dodatkowych dochodów.

Nie traktował wynagrodzenia ze zlecenia jako uzupełnienie etatu. Na podstawie umowy zlecenia poszukiwał klientów na usługi bezpośredniej ochrony fizycznej, otrzymywał też wynagrodzenie w formie prowizji od zysków. Od zaangażowania ubezpieczonego zależało, jakie uzyskiwał wynagrodzenie. Zadaniem ubezpieczonego było „przyprowadzenie klienta” i jego utrzymanie. W ramach umowy zlecenia ubezpieczony działał przy kontraktach takich klientów, jak Z. w G. czy firma V. w K.. Ponadto, duże prowizje otrzymywał dzięki stałej współpracy z firmą M., która jest generalnym wykonawcą wielu budów na terenie Polski.Umowa zlecenia z dnia 28 marca 2008 r. w przedmiocie samodzielnego poszukiwania klientów na usługi wykonywane przez zleceniodawcę, składania ofert i przeprowadzania negocjacji handlowych została zawarta na czas nieoznaczony od 28 marca 2008 r.

W ramach tej umowy ubezpieczony nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, nie chciał być objęty dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym oraz przyjął do wiadomości, że wykonując zlecenie poza siedzibą lub miejscem prowadzenia działalności zleceniodawcy, nie będzie podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu.Umowa zlecenia z dnia 1 lipca 2016 r. w przedmiocie samodzielnego poszukiwania klientów na usługi wykonywane przez zleceniodawcę, składania ofert i przeprowadzania negocjacji handlowych została zawarta na czas nieoznaczony od 1 lipca 2016 r.

W ramach tej umowy ubezpieczony nie chciał podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu.Z tytułu powyższych umów zlecenia ubezpieczony był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego.Dnia 20 grudnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie po przeprowadzeniu kontroli u płatnika składek „O.” sp. z o.o. sp. k. w W. wydał zaskarżoną decyzję.W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił wiarygodność całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności dokumentów zebranych w aktach sprawy i aktach rentowych, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów w rozumieniu art. 233 § 1 k.p.c. Za chybiony uznał także zarzut naruszenia art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2025 r., poz. 350; dalej ustawa systemowa).Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że w wyniku zawartych przez ubezpieczonego z A. sp. z o.o. sp. k. umów zlecenia, dochodziło w istocie do świadczenia pracy na rzecz innego podmiotu, tj. odwołującej się „O.” sp. z o.o. sp. k. (pracodawcy).Do tego wniosku doprowadziła Sąd Apelacyjny przede wszystkim ocena istotnych faktów dotyczących wykonywania stosunku pracy i stosunku cywilnoprawnego przez ubezpieczonego i wysokości wypłacanego wynagrodzenia, a także ocena powiązań osobowych pomiędzy spółkami.

W rezultacie ocenił, że wszystkie wykonywane przez ubezpieczonego czynności, zarówno na podstawie zawartej z odwołującą się spółką umowy o pracę, jak i umowy cywilnoprawnej z A. sp. z o.o. sp. k. były czynnościami wykonywanymi na rzecz odwołującej się spółki i jedynie ona czerpała korzyści ze świadczonej przez ubezpieczonego pracy.Sąd Apelacyjny zauważył, że siedziby odwołującej się „O.” sp. z o.o. sp. k. i A. sp. z o.o. sp. k. znajdują się pod tym samym adresem, tj. ul. […] . Prezesem zarządu w obu spółkach jest R.K., w skład zarządu „O.” sp. z o.o. sp. k. wchodzą zaś M.K. i D.G., którzy jednocześnie w A.” sp. z o.o. sp. k. są prokurentami samoistnymi.

Ponadto, pomimo różnych przedmiotów głównej działalności, czynności, które obie spółki wykonują, a które nie są ich główną działalnością, są takie same (tj. działalność ochroniarska w zakresie obsługi systemów bezpieczeństwa; wykonywanie instalacji elektrycznych; pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana; niespecjalistyczne sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych; specjalistyczne sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych; pozostałe sprzątanie; działalność usługowa związana z administracyjną obsługą biura; pozostała działalność wspomagająca prowadzenie działalności gospodarczej, gdzie indziej niesklasyfikowana; pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane).Sąd Apelacyjny wywiódł, że w ramach umów zlecenia z A. sp. z o.o. sp. k. ubezpieczony zobowiązał się do samodzielnego poszukiwania klientów na usługi wykonywane przez zleceniodawcę, składania ofert i przeprowadzania negocjacji handlowych.

W ramach umowy o pracę zawartej z odwołującą się spółką, na stanowisku zastępcy dyrektora regionalnego działu handlowego odwołujący się opiekował się klientami odwołującej się spółki.Wysokie wynagrodzenie, jakie wypłacał ubezpieczonemu zleceniodawca (luty 2016 r. – 5.896 zł, marzec 2016 r. – 3.562 zł, kwiecień 2016 r. – 3.425 zł, maj 2016 r. – 3.551zł, czerwiec 2016 r. – 2.840 zł, lipiec 2016 r. – 3.053 zł, sierpień 2016 r. – 2.909 zł, wrzesień 2016 r. – 3.779 zł, październik 2016 r. – 3.069 zł, listopada 2016 r.

– 4.225 zł, grudzień 2016 r. – 3.239 zł, styczeń 2017 r. – 2.485 zł, luty 2017 r. – 2.109 zł, marzec 2017 r. – 10.355 zł, kwiecień 2017 r. – 2.473 zł, maj 2017 r. – 3.106 zł, czerwiec 2017 r. – 2.998 zł, lipiec 2017 r. – 2.940 zł, sierpień 2017 r. – 2.440 zł, wrzesień 2017 r. – 2.710 zł, październik 2017 r. – 2.032 zł, listopad 2017 r. – 4.158 zł, grudzień 2017 r. – 1.629 zł.), które miało stanowić dodatkowy dochód obok wynagrodzenia z umowy o pracę, nie odpowiadało jego rzeczywistemu nakładowi pracy na podstawie umowy zlecenia, zwłaszcza w zestawieniu z wykonywaniem pracy na stanowisku zastępcy dyrektora regionalnego działu handlowego w pełnym wymiarze czasu pracy za minimalnym wynagrodzeniem (od kwoty 1.750 zł brutto do kwoty 2.000 zł brutto).Zdaniem Sądu Apelacyjnego, sporne umowy cywilnoprawne podpisane przez ubezpieczonego z A. sp. z o.o. sp. k. służyły w istocie obejściu przepisów prawa pracy i przepisów ubezpieczeń społecznych (art. 58 § 1 k.c.) w sposób pozwalający na nieodprowadzanie składek od rzeczywistego wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz pracodawcy - „O.” sp. z o.o. sp. k.

Z tytułu umów zlecenia ubezpieczony otrzymywał wynagrodzenie, które było nieproporcjonalnie wysokie w porównaniu do wynagrodzenia za pracę na pełen etat. W ocenie Sądu Apelacyjnego, sporne umowy zlecenia służyły stworzeniu usprawiedliwienia dla dodatkowych (nieoskładkowanych) wypłat na rzecz pracownika, istotnie uzupełniających wynagrodzenia ze stosunku pracy, określane na poziomie minimalnej stawki obowiązującej w kraju.Sąd Apelacyjny podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie zaistniał bezpośredni związek między korzyścią pracodawcy a pracą wykonywaną przez ubezpieczonego na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem.

Rezultat pracy ubezpieczonego w sposób oczywisty należał do płatnika, który czerpał z niego korzyści. W związku z powyższym ziścił się podstawowy skutek uznania ubezpieczonego jako osoby wskazanej w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350; dalej również jako „ustawa systemowa”) za pracownika. Przychód z tytułu stosunku pracy oraz umów zlecenia podlegają zsumowaniu i stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe, stosownie do art. 18 ust. 1 a i 3 w związku z ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej.

Jednakże przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji wyroku.Odwołująca się spółka w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zarzuciła:I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3271 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie kontroli kasacyjnej, ponieważ Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu nie przedstawił toku rozumowania, który doprowadził do ustalenia, że skarżąca czerpała korzyści z pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w ramach umowy zlecenia zawartej z innym płatnikiem;II. naruszenie prawa materialnego, tj.:1. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, przez błędną wykładnię zwrotu „wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy” i uznanie, że pojęcie to obejmuje każdą pracę wykonywaną przez ubezpieczonego w ramach umowy zlecenia, jeżeli umowa zlecenia została zawarta z płatnikiem powiązanym osobowo z pracodawcą ubezpieczonego, a pracodawca i zleceniodawca wykonują działalność gospodarczą, świadcząc usługi o podobnym charakterze;2. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, przez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy ubezpieczony w ramach umowy zlecenia zawartej z innym płatnikiem nie wykonywał pracy na rzecz skarżącego;III. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1a ustawy systemowej, przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że podstawa wymiaru składek z tytułu umowy cywilnoprawnej wchodzi do podstawy wymiaru składek z tytułu umowy o pracę.Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Organ rentowy, w odpowiedzi na skargę, wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od skarżącego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadniczym i kluczowym dla podstaw kasacyjnych naruszenia prawa materialnego argumentem skarżącego jest twierdzenie, że brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, ponieważ nie stwierdzono jakichkolwiek istniejących lub możliwych do uzyskania w przyszłości korzyści, które skarżący miałby uzyskać z pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w ramach umowy zlecenia. Skarżąca wywodzi też, że przedmiotem umowy o pracę i umowy zlecenie były odrębne czynności oraz że skarżący i zleceniodawca nie występowali w jakimkolwiek zakresie w relacji wykonawca-podwykonawca.Należy zatem wyjaśnić, że pod pojęciem „wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy” użytym w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej należy rozumieć sytuację, gdy bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a tej ustawy jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2017 r., II UK 488/16, LEX nr 2361596 oraz z dnia 7 lutego 2017 r., II UK 693/15, LEX nr 2238708).

Nie ma więc znaczenia argument skarżącego, że umowa o pracę i umowa zlecenie dotyczyły innych rodzajowo obowiązków.Dalej idąc, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 sierpnia 2021 r., III UZP 6/21 (OSNP 2022 nr 1, poz.

7) wyjaśnił, że finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. W ostatnim zdaniu uzasadnienia powyższej uchwały Sąd Najwyższy podsumował swoje wywody, stwierdzając: „Tym samym finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia (ale nie przesądza) za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a brak takiego finansowania przemawia przeciwko zastosowaniu tego przepisu, o ile nie stwierdzi się w danym stanie faktycznym dodatkowych okoliczności wskazujących na działania sprzeczne z celami tego przepisu.”Z lektury uzasadnienia uchwały wynika także, że brak przepływów finansowych od pracodawcy do zleceniodawcy nie pozbawia możliwości zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej – w szczególnych przypadkach wskazujących na działania sprzeczne z celami art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Te szczególne okoliczności są doprecyzowane w treści uzasadnienia przez odwołanie się do wyroków Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2019 r., II UK 477/17 (OSNP 2020 nr 2, poz.

16) oraz z dnia 3 października 2017 r., II UK 488/16 (LEX nr 2361596) i wskazują, że istotny jest również układ między pracodawcą i zleceniodawcą (powiązania kapitałowe, organizacyjne, osobowe), który pozwala tak ułożyć współpracę, aby uniknąć „oskładkowania” części wynagrodzeń pracowników.Należy zwrócić jednak uwagę, że w sprawie II UK 477/17 Sąd Najwyższy potwierdził zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, przyjmując, że w ustalonym układzie okoliczności faktycznych korzyścią pracodawcy było uzyskanie uprawnienia do korzystania ze zintegrowanego systemu informatycznego dla podmiotów tej samej grupy kapitałowej, stworzonego przez pracownika w ramach umowy zlecenie.

Sąd Najwyższy uwypuklił także, że opracowanie zintegrowanego systemu informatycznego było technicznie osiągalne przez pracodawcę - bez powołania do życia spółki, która zatrudniła na podstawie umowy zlecenie danego pracownika - gdyby zwiększyć jego wymiar czasu pracy i wynagrodzenie, z czym wiązałoby się oczywiście zwiększenie podstawy wymiaru składki. Taki splot okoliczności, możliwy dzięki powiązaniom kapitałowym, uwidocznił zamiar obniżenia kosztów pracy (niższe składki). Tak więc i w tym przypadku ujawnione zostały korzyści pracodawcy (korzystanie z oprogramowania stworzonego przez pracownika), co pozwalało przyjąć wykonywanie pracy na rzecz swojego pracodawcy.Również w kolejnej wymienianej w uchwale sprawie (zob. wyrok z dnia 18 marca 2014 r., II UK 449/13, LEX nr 1451362) Sąd Najwyższy dopatrzył się korzyści pracodawcy.

Stwierdził, że system zatrudniania pracowników przez jedną ze spółek w jednym roku a drugą w następnym i wzajemne korzystanie przez spółkę niezatrudniającą pracowników w danym roku z zawierania z pracownikami drugiej spółki umów zlecenia na wykonanie czynności, mieszczących się w ramach zawartych pomiędzy spółkami umów o współpracę, prowadzenie działalności pod tym samym adresem, przy wzajemnym wynajmowaniu pomieszczeń i naprzemiennym dokonywaniu zamiany pomieszczeń, przy oczywistym istnieniu podobieństwa składu osobowego obydwu spółek i występowaniu między wspólnikami bliskiego pokrewieństwa, uprawnia do przyjęcia, iż w istocie praca świadczona w spornym okresie przez zainteresowanych w ramach umów zlecenia zawartych ze spółką cywilną odbywała się w niepodzielnym interesie obydwu spółek i wzbogacała obydwie spółki, w tym spółkę będącą w tych okresach pracodawcą zainteresowanych.W opisanych wyżej sprawach istotną rolę odgrywały zasady współpracy między pracodawcą i osobą trzecią, gdy zacierały się odrębności podmiotów (pracownicy nie wiedzieli, na rzecz jakiego podmiotu wykonywali dane czynności, pracowali w tym samym miejscu na podstawie umowy pracę i umowy zlecenie, używali tych samych narzędzi pracy – bez umowy między przedsiębiorcami).

Zatarcie to było możliwe właśnie z uwagi na powiązania kapitałowo-organizacyjne czy osobowe, ponieważ w normalnych stosunkach gospodarczych oddzielenie dwóch współpracujących ze sobą na takich zasadach podmiotów jest wytyczane przez klarowną organizację pracy pozwalającą na fizyczne rozgraniczenie pracy na rzecz każdego z nich oraz przez umowy, na podstawie których zleceniodawca korzysta ze sprzętu pracodawcy i jego pomieszczeń.Należy też zauważyć, że w sprawie II UK 488/16 Sąd Najwyższy nie potwierdził możliwości zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, przyjmując, że czynności objęte umową zlecenie należały do czynności w ramach istniejącego stosunku pracy.

Wynikało to z oceny umowy między pracodawcą a osobą trzecią. Mianowicie Sąd Najwyższy uznał, że, zgodnie z jej postanowieniami, pracodawca skierował swoich pracowników do wykonywania pracy w innym podmiocie i otrzymał za to wynagrodzenie, a więc że przedmiotem umowy między przedsiębiorcami była usługa pracodawcy wykonywana przez jego pracowników. Taki splot był możliwy z uwagi na powiązania kapitałowe między tymi podmiotami (zleceniodawcą była spółka dominująca, która stworzyła spółkę zależną, powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników - informatyków za wynagrodzeniem nieadekwatnym do świadczonej pracy, a następnie zapewniając im wynagrodzenie odpowiednie do rodzaju świadczonej pracy w ramach zawartych ze spółka dominującą umów zlecenia).

Tak więc w tym przypadku decydujące znaczenie miało to, że pracownicy, wykonując czynności objęte umową zlecenie, formalnie i faktycznie świadczyli pracę na rzecz swojego pracodawcy, więc zastosowanie miał art. 8 ust. 1 ustawy systemowej.Tak więc wypracowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego linia orzecznicza dotycząca stosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej w sprawach, w których występują powiązania kapitałowo-organizacyjne między pracodawcą a zleceniodawcą wykonującym umowę zlecenia (inną umowę cywilnoprawną) zawartą z pracodawcą przy wykorzystaniu pracowników pracodawcy, zasadza się jednak dalej na korzyści pracodawcy (przyjęciu, że pracodawca jest beneficjentem pracy zleconej przez osobę trzecią).

Wpisuje się to w ten nurt orzecznictwa, w którym przyjmuje się, że dla zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wystarczające byłoby ustalenie, że „pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika – zleceniobiorcę”. O tym zaś miałoby decydować to, dla kogo rzeczywiście praca jest świadczona i kto uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; z dnia13 lutego 2014 r., I UK 323/13, OSNP 2015 nr 5, poz. 68; z dnia 24 marca 2015 r., II UK 184/14, OSNP 2017 nr 2, poz. 21; z dnia 18 marca 2014 r., II UK 449/13, LEX nr 1451362; z dnia 9 lipca 2020 r., III UK 356/19;

LEX nr 3169294 oraz z dnia 8 października 2020 r., III UK 376/19, LEX nr 3146827).Nie wystarczą zatem powiązania kapitałowe, osobowe czy organizacyjnie między pracodawcą a zleceniodawcą, aby przyjąć, że zastosowanie ma art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Konieczne jest także ustalenie, że praca pracowników zlecona przez osobę trzecią pozostającą we współpracy z pracodawcą przynosi pracodawcy wymierne korzyści, tj. przekłada się bezpośrednio na wzrost przychodów pracodawcy (powiększa jego zysk).Przy powiązaniach kapitałowo-organizacyjnych czy osobowych korzyścią pracodawcy (podmiot Y) może być zysk uzyskiwany z pracy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy zlecenie z osobą trzecią (podmiot X), który przypada, po jego podziale, wspólnikowi podmiotu zlecającego – pracodawcy (Y jest wspólnikiem w podmiocie X).

Nie ma wtedy wątpliwości, że mimo braku umowy o podwykonawstwo między pracodawcą a zleceniodawcą, pracodawca jest beneficjentem pracy swoich pracowników wykonujących umowę zlecenie. Praca na podstawie umowy zlecenie takiego pracownika przekłada się bezpośrednio na zysk pracodawcy (podmiotu Y) partycypującego w zysku zleceniodawcy (podmiotu X, którego Y jest wspólnikiem).W innym przypadku, gdy chodzi o zatarcie odrębności obu tych podmiotów Y i X (model współpracy niepoddany regułom ekonomicznym – nierozliczanie czasu pracy, bezpłatne korzystanie z narzędzi pracy pracodawcy, podporządkowanie w procesie pracy pracodawcy - czy też brak fizycznej możliwości rozdzielenia czynności wykonywanych na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenie), przy stosownych ustaleniach faktycznych, może to prowadzić do przyjęcia, że praca - formalnie ukryta pod umową zlecenia z osobą trzecią - w rzeczywistości stanowiła czynności ze stosunku pracy łączącego pracownika ze swoim pracodawcą, ale w takiej sytuacji nie ma zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym stanowi art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, w odniesieniu do podstawy wymiaru składek art. 18 ust. 1 tej ustawy.Żaden z tych przypadków nie wynika z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku (ani też z wyroku Sądu pierwszej instancji), bowiem wniosek o tym, że „rezultat pracy ubezpieczonego w sposób oczywisty należał do płatnika, który czerpał z niego korzyści”, nie został poparty adekwatnymi argumentami. Sąd ani nie wyjaśnił swojego toku rozumowania w tej kwestii, ani nie ustalił okoliczności faktycznych, z których można by taki wniosek wysnuć, np.

że ubezpieczony w ramach umowy zlecenie pozyskiwał klientów dla swojego pracodawcy, bo to on (pracodawca) ostatecznie świadczył usługi ochroniarskie kontrahentom pozyskanym w ramach czynności zleconych przez A. sp. z o.o. sp. k., albo że odwołująca się spółka partycypowała w zyskach spółki zlecającej ubezpieczonemu pozyskiwanie klientów – jako jej wspólnik.Jak wynikałoby z ustaleń faktycznych, pracodawcą ubezpieczonego jest „O.” sp. z o.o. w W. (aktualnie: „O.” sp. z o.o. sp. k. w W.”) a zleceniodawcą A. sp. z o.o. sp. k. w W..

Nie jest znana konfiguracja organizacyjno-własnościowa (zwłaszcza po ich przekształceniach), a więc nie wiadomo, czy w spornym okresie zaistniała sytuacja, że pracodawca (Y) był wspólnikiem zleceniodawcy (X) i przez to czerpał zyski z zatrudnienia swoich pracowników przez ten podmiot (X), partycypując w jego zyskach.Potwierdził się zatem zarzut naruszenia art. 8 ust. 2a i art. 18 ust. 1a ustawy systemowej.Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.[SOP][az]