Supreme Court quashes appeal judgment due to judge who heard first instance appearing in second instance violating mandatory recusal rules.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appeal judgment because a judge who previously ruled in the first instance appeared in the second instance, violating mandatory recusal provisions. The appellant argued this breach of Article 48(1)(5) of the Code of Civil Procedure rendered the proceedings void, while the Social Insurance Fund contended the court was bound by prior Supreme Court interpretation. The court held that the statutory recusal rule is absolute and applies regardless of binding precedent, necessitating a new trial with a different panel.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 48 ust. 1 pkt 5 k.p.c.; Art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 5 k.p.c.: A judge who rendered a judgment in the first instance is absolutely excluded from hearing the appeal, and their participation renders the proceedings void regardless of binding precedent.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt II USKP 206/21 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 czerwca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Piotr Prusinowski (przewodniczący)SSN Halina KiryłoSSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku A. Sp. z o.o. w Z. oraz A. R.przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.o ustalenie istnienia ubezpieczenia społecznego,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 czerwca 2022 r.,skargi kasacyjnej wnioskodawczyni A. R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt III AUa […], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z 17 grudnia 2019 r. A. R. zarzuciła, iż w składzie orzekającym był sędzia R. W., który orzekał sprawie w Sądzie pierwszej instancji, bowiem wydał wyrok w Sądzie Okręgowym w Z. 22 kwietnia 2016 r., oddalającym jej odwołania od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z 3 grudnia 2015 r., co narusza art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. i powoduje nieważność postępowania.Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, bowiem po wyroku Sądu Najwyższego z 3 lipca 2019 r., II UK […] Sąd Apelacyjny orzekał ponownie w sprawie i przy rozpoznaniu sprawy był związany wykładnią Sądu Najwyższego, stąd zarzut wadliwego składu nie jest zasadny.W sprawie sędzia R.
Z. wydał wyrok w Sądzie Okręgowym w Z. 22 kwietna 2016 r., którym oddalił odwołania A. R. od dwóch decyzji pozwanego z 3 grudnia 2015 r. W pierwszej decyzji pozwany stwierdził, iż A. R. nie podlega ubezpieczeniom w spółce z o.o. A. […] jako pracownik bowiem ma w niej 99% udziałów i nie doszło do nawiązania stosunku pracy. W drugiej decyzji pozwany stwierdził, iż odwołująca podlega ubezpieczeniom społecznym jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. Sąd Okręgowy odwołania skarżącej uznał za niezasadne.Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z 20 lipca 2017 r., po apelacji spółki A. oraz odwołującej się A.
R. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w zakresie odwołania od drugiej decyzji pozwanego i zmienił tę decyzję, stwierdzając, że odwołująca się A. R. nie podlega od 6 stycznia 2015 r. obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność i będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a także oddalił apelację w pozostałej części. W uzasadnieniu wskazał, iż organ rentowy, a za nim Sąd Okręgowy, nie powinien przenosić sztucznie rozważań dotyczących tzw. iluzorycznego wspólnika, czynionych na gruncie analizy stosunku pracowniczego między spółką A. i odwołującą się.
Są to zupełnie dwie różne instytucje. Organ dopuścił się zanegowania umowy spółki, do czego nie miał uprawnień, zanegowania wpisu w rejestrze spółek, do czego również nie miał uprawnień, a nadto zanegowania wolnej woli wspólników, co także nie miało w analizowanej sprawie uzasadnienia.Pozwany Zakład w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że wspólnik posiadający 99% udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu oraz wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność i będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczona odpowiedzialnością.Sąd Najwyższy wyrokiem z 3 lipca 2019 r. (II UK 24/18) uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części (w pkt 2 i 4) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z 17 grudnia 2019 r. oddalił apelację A.
R. od wyroku Sądu Okręgowego w Z. G. z 22 kwietnia 2016 r. „w przedmiocie decyzji Nr […] z dnia 3 grudnia 2015 r.”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzut skargi kasacyjnej jest zasadny.Sędzia R. W. wydał wyrok w Sądzie pierwszej instancji (wyrok Sądu Okręgowego w Z. z 22 kwietnia 2017 r.). Wyłączony był zatem z mocy ustawy od rozpoznania sprawy w Sądzie drugiej instancji – art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Sędzia R. W. był też w składzie Sądu Apelacyjnego w […], który wyrokiem z 17 grudnia 2019 r. rozpoznał apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z 22 kwietnia 2017.W takiej sytuacji skład Sądu Apelacyjnego był sprzeczny z prawem i wystąpiła nieważność postępowania – art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Oceny powyższej nie zmienia to, że sędzia orzekał w Sądzie Apelacyjnym po wyroku kasatoryjnym Sądu Najwyższego z 3 lipca 2019 r.Wbrew zapatrywaniu pozwanego (odpowiedź na skargę) nie ma podstaw, aby wyłączyć stosowanie art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. w takiej sytuacji procesowej.
Podstawa wyłączenia z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. jest bezwzględna, czyli wyłączenie sędziego obowiązuje również, gdy sędzia po wyroku Sądu Najwyższego rozpoznaje apelację od wyroku, który wydał w sądzie pierwszej instancji. Wyrok kasatoryjny Sądu Najwyższego (art. 39816 § 1 k.p.c.) nie wyłącza obowiązywania regulacji z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.Nadal aktualna jest (obowiązuje) norma z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Po uchyleniu poprzedniego wyroku sądu drugiej instancji, kolejny skład sądu drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji (art. 378 k.p.c.), czyli w składzie tego sądu nie może być sędzia, który wydał wyrok w sądzie pierwszej instancji.Określonego w ustawie wyłączenia sędziego (art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.) nie zmienia związanie wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy (art. 39820 k.p.c.), gdyż jest to instytucja odrębna od wyłączenia sędziego w postępowaniu cywilnym z mocy ustawy, która ma znaczenie samodzielne (pierwszoplanowe).
Różnica ta wynika z przyczyn systemowych, a na gruncie ustawy procesowej ma potwierdzenie w określonym skutku procesowym, bowiem ustawowa wadliwość składu powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. i art. 39813 § 1 in fine k.p.c.). Natomiast związanie wykładnią dokonane przez Sąd Najwyższy (art. 39820 k.p.c.) skierowane jest do innego składu sądu powszechnego (art. 39815 § 2 k.p.c.) i naruszenie w tym zakresie może być oceniane jako zarzut procesowy mający wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.).Takie uregulowanie procesowe, czyli wyłączenie sędziego z mocy ustawy w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jest jedną z gwarancji procesowych służących zapewnieniu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd.Nie do pogodzenia z istotą dwuinstancyjności postępowania sądowego byłaby bowiem sytuacja, w której ten sam sędzia, który wydał orzeczenie w sądzie pierwszej instancji, miałby następnie dokonywać kontroli tego orzeczenia w sądzie drugiej instancji.Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c. i 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.). [a.s.]