Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II USK 262/23 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses retrial request, ruling VAT cannot be added to free legal aid fees under new regulations.

Numero d'incarto II USK 262/23
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the request for retrial regarding the calculation of legal aid costs. The applicant argued that VAT should be added to the fee, but the Court found the previous decision legally flawed. The Court ruled that VAT can only be added to fees established by the specific regulation, not to fees determined by analogy or under new derogated rules.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

§ 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu; VAT may be added only to fees explicitly defined in the regulation, not to fees calculated by analogy or under superseded provisions.

Parole chiave

Generato dall'IA
legal aid costs VAT calculation retrial request free legal aid regulation interpretation spese di gratuito patrocinio anticipo delle spese spese di esecuzione

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
§ 8 pkt 6 w zw. z § 4 ust. 1 w zw. z § 16 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
§ 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
art. 4011 k.p.c.
3 powyższego rozporządzenia.Pełnomocnik działając w imieniu własnym na podstawie art. 4011 k.p.c. w zw.
art. 399 § 1 i 2 k.p.c.
z art. 399 § 1 i 2 k.p.c. art.
art. 405 k.p.c.
art. 407 § 2 k.p.c.
405 k.p.c., art. 407 § 2 k.p.c. oraz art.
art. 4161 k.p.c.
oraz art. 4161 k.p.c. w zw.
art. 4011 k.p.c
3 powyższego rozporządzenia.Pełnomocnik działając w imieniu własnym na podstawie art. 4011 k.p.c.
art. 405 k.p.c
art. 407 § 2 k.p.c
405 k.p.c., art. 407 § 2 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

II USK 262/23 POSTANOWIENIE Dnia 22 maja 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Renata Żywicka w sprawie z odwołania J. K.‎przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie‎o zwrot nienależnie pobranych świadczeń,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 maja 2024 r.,‎wniosku pełnomocnika z urzędu o wznowienie postępowania w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawartego w pkt 3 postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych‎z dnia 13 lipca 2022 r., sygn. akt II USK 542/21, zmienia pkt 3 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., sygn. akt II USK 542/21 w ten sposób, że w miejsce kwoty 2700 zł powiększonej o stawkę podatku VAT zasądza kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) bez powiększenia o stawkę podatku VAT, nie naruszając postanowienia w pozostałej części.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2022 r., II USK 542/21, Sąd Najwyższy w pkt 3 zasądził od Skarbu Państwa (kasa Sądu Apelacyjnego w Warszawie) na rzecz radcy prawnego M. R. kwotę 2.700 zł podwyższoną o stawkę podatku VAT tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.Podstawę wskazanego rozstrzygnięcia stanowiły § 8 pkt 6 w zw. z § 4 ust. 1 w zw. z § 16 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68, ze zm.).

Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu zostało podwyższone o podatek VAT w kwocie 23% na podstawie § 4 ust. 3 powyższego rozporządzenia.Pełnomocnik działając w imieniu własnym na podstawie art. 4011 k.p.c. w zw. z art. 399 § 1 i 2 k.p.c. art. 405 k.p.c., art. 407 § 2 k.p.c. oraz art. 4161 k.p.c. w zw. z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroków z dnia 19 kwietnia 2023 r., SK 85/22 oraz z dnia 20 kwietnia 2023 r. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., II USK 542/21, w zakresie w jakim ( w pkt 3) zostało wydane rozstrzygnięcie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej J.K. przez radcę prawnego z urzędu za postępowanie przed Sądem Najwyższym.Skarżący wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie:a)§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu z dnia 3 października 2016 r., który to przepis utracił moc w zakresie w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych z 6 lipca 1982 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 1166), dotyczących stawek minimalnych prowadzonych z wyboru z dniem 4 maja 2023 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22;b)§ 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu z dnia 3 października 2016 r., który to przepis utracił moc na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r., SK 85/22.W oparciu o powyższe, pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia, w pkt 3 i przyznanie skarżącemu oraz polecenie Skarbowi Państwa (kasa Sądu Apelacyjnego w Warszawie) wypłacenia mu kwoty 4.050 zł tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększonych o stawkę podatku od towarów i usług VAT w wysokości 931,50 zł, tj. 4.981,50 zł brutto, przed sądem pierwszej instancji, w miejsce przyznanej kwoty 2.700 zł powiększonej o stawkę podatku od towarów i usług VAT w wysokości 621 zł, tj. 3.321 zł brutto.

Ponadto skarżący wniósł o przyznanie mu zwrotu kosztów postępowania związanego z wniesieniem skargi o wznowienie postępowania, według norm przepisanych, w tym zwrotu poniesionych wydatków w kwocie 9,80 zł z tytułu nadania skargi listem poleconym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania została oparta na art. 4011 k.p.c., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie.Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22 (OTK-A 2023/49) stwierdził, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68 ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), wydanym na podstawie art. 22 ust. 2 i 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1166), dotyczących stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny żart. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zd. 2 i art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.W wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r., SK 85/22 (OTK-A 2023/41) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68, ze zm.) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 82 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3767/22 (LEX nr 3566974) przyjął, że wobec niekonstytucyjnego charakteru wskazanych przepisów wspomnianego rozporządzenia, w systemie prawa powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii do unormowań dotyczących ogólnych stawek zastępstwa procesowego (podobnie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2023 r., I CSK 4563/22, LEX nr 3604386).

W związku z tym konieczne jest zastąpienie zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny stawek - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia oraz rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat) jakie prawodawca przewidział za tego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).W związku z tym, mając na względzie wskazywaną w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia zasądzono stawkę wynikającą z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.Jednocześnie, podzielając stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 13 września 2023 r. należy uznać, że zastosowanie tych przepisów nie uzasadniało powiększenia wysokości tego wynagrodzenia o sumę odpowiadającą podatkowi VAT.

Obowiązek podwyższenia wynagrodzenia radcy prawnego działającego z urzędu o kwotę podatku od towarów i usług wynika wyłącznie z § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkach z urzędu. Przepis ten stanowi, że kwotę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Z jego wykładni językowej wynika, że podwyższeniu podlega nie każde wynagrodzenie, które okazałoby się należne pełnomocnikowi z urzędu, lecz - konkretnie i wyłącznie: wynagrodzenie w stawkach określonych w § 4 ust. 1 i 2 wspomnianego rozporządzenia.

Zasada wyrażona w § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkach z urzędu nie ma zatem samodzielnej treści normatywnej w tym sensie, że jej zastosowanie było funkcjonalnie powiązane z przyjętym w tym rozporządzeniu systemem stawek wynagrodzenia w określonej wysokości, unormowanej w przepisach, do których odsyłał § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, modyfikowanej ewentualnie na podstawie § 4 ust. 2 tegoż aktu, wobec czego wykluczona była możliwość zastosowania § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkach z urzędu.Sąd Najwyższy podkreślił także, że po pierwsze, działanie takie nie mieściłoby się w hipotezie normy wynikającej z przywołanego ostatnio przepisu, która nakaz podwyższenia wynagrodzenia wiązała z podstawami określenia wysokości stawek opłat określonymi w derogowanych obecnie przepisach rozporządzenia o stawkach z urzędu.

Można przy tym założyć, że obowiązek podwyższania kwoty wynagrodzenia o sumę odpowiadającą należnemu podatkowi VAT miał zapobiegać realnemu obniżeniu kwot uzyskiwanych przez pełnomocnika, co było uzasadnione tym bardziej, że nawet w sumach nominalnych kwoty te kształtowały się na poziomie niższym niż minimalne stawki opłat pełnomocników z wyboru.Po drugie, takie orzeczenie nie miałoby podstaw w zastosowaniu analogii, której wynikiem powinno być przeniesienie kompleksowych rozwiązań przyjętych w rozporządzeniu o stawkach z wyboru - na obszar świadczenia pomocy prawnej z urzędu, aktualnie pozbawiony unormowania wysokości należnego wynagrodzenia.

Wbrew założeniom wnioskodawczyni nie miałoby bowiem uzasadnienia tworzenie hybrydowej konstrukcji orzekania o opłacie, o której mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia o stawkach z urzędu, w ten sposób, że wysokość opłaty ustalana byłaby w drodze analogii na podstawie Rozporządzenia o stawkach z wyboru, lecz jednocześnie stosowany byłby § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkach z urzędu. Zastosowane w sprawie unormowanie zawiera bowiem regulację kompletną, nieprzewidującą powiększania wynikającej z niego kwoty o jakiekolwiek wartości, w tym VAT.Brak zatem przyczyn, dla których, w sytuacji stosowania stawki przewidzianej przez rozporządzenie o stawkach z wyboru, uzasadnione miałoby być jednoczesne stosowanie § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkach z urzędu.

Przeciwnie, byłoby to sprzeczne z brzmieniem tego ostatniego przepisu, z wynikami zastosowania analogii, a ponadto niespójne z systemem ustalania kosztów zastępstwa procesowego, w którym - w razie braku odmiennej umowy z klientem - stawki minimalne z założenia mają pokrywać także wszelkie daniny publicznoprawne.Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.[SOP][ms] ‎