Supreme Court allows pensioner to select earlier employment years for pension base calculation if documents are provided.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned lower court decisions that rigidly applied the most recent three years of earnings for pension calculation. The applicant argued for using 1970-1972 earnings because he was unemployed for the last 12 years prior to filing his claim. The court ruled that the regulation permits selecting earlier years if the applicant provides proof of income, allowing them to choose the most favorable period within legal limits.
Regesto Legislator
Generato dall'IA§ 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r.; The court established that when calculating pension bases, an applicant who has not earned income for the last 12 years may select any three consecutive calendar years preceding that period, provided they submit documentary evidence of earnings for those years.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 20 stycznia 1995 r.
II URN 57/94
Jeżeli pracownik w okresie ostatnich 12 lat kalendarzowych, liczonych
wstecz od roku, w którym złożył wniosek o emeryturę, nie osiągnął wynagrodzenia, lub osiągnął je przez okres krótszy niż 3 kolejne lata kalendarzowe do
ustalenia podstawy emerytury od 1 stycznia 1990 r. przyjmuje się wynagrodzenie
wypłacone mu za okres 3 kolejnych lat kalendarzowych, przypadających w
całości lub w części wcześniej niż w okresie ostatnich 12 lat, o ile przedstawi
dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia w tym trzyletnim okresie § 9
ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent - (jednolity tekst: Dz.
U. z 1989 r., Nr 11, poz. 63) w brzmieniu ustalonym rozporządzeniem Rady
Ministrów z dnia 5 października 1990 r zmieniającym niektóre przepisy w sprawie
ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 71, poz. 418).
Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędzia: SN: Adam Józefowicz, Sędzia SA:
Jerzy Kuźniar (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu
20 stycznia 1995 r. sprawy z wniosku Adama P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w S. o wysokość podstawy wymiaru emerytury, na skutek rewizji
nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 22 czerwca 1994 r., [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 3 listopada 1993 r., [...] i poprzedzającą
go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 17 marca 1993 r.,
[...] i sprawę przekazał organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Wnioskodawca Adam P. dochodził przyznania emerytury, wskazując w kwestionariuszu dotyczącym okresów zatrudnienia, że od 1 lutego 1977 r. do 14 czerwca
1980 r. oraz od 1 kwietnia 1983 r. do chwili złożenia wniosku, tj. 14 grudnia 1992 r.
pozostawał bez pracy, wnioskując w związku z tym, aby do ustalenia podstawy wymiaru
emerytury przyjąć wynagrodzenie za okres 3 kolejnych lat kalendarzowych 1970 - 1972
"skoro w ostatnich 12 latach kalendarzowych przed złożeniem wniosku, brak 3 lat
pracy". Jako podstawę prawną powołał przepis "§ 9 ust. 5 rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 5 października 1990 r.", dołączając zaświadczenie Przedsiębiorstwa
Budownictwa Ogólnego w N., o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z 17 grudnia 1992 r., w
którym na podstawie kartoteki wynagrodzeń "wybrano najkorzystniejsze dla pracownika
lata 1970 - 1972".
Decyzją z dnia 20 stycznia 1993 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
S. przyznał wnioskodawcy świadczenie emerytalne od 24 grudnia 1992 r., tj. od
osiągnięcia wieku emerytalnego, przyjmując do ustalenia podstawy wymiaru wynagro-
dzenie z 3 lat kalendarzowych, tj. od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1982 r. przy
wskaźniku wysokości podstawy wymiaru 32,17%.
W decyzji z 17 marca 1993 r. organ rentowy podtrzymał stanowisko co do
ustalenia podstawy wymiaru świadczenia, przyjmując 30 lat i 10 miesięcy okresów
składkowych oraz 3 lata i 1 miesiąc okresów nieskładkowych. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca ostatecznie zakwestionował podstawę wymiaru emerytury i przyjęcie okresu od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1982 r., gdy faktyczny
okres zatrudnienia przebiegał od 15 czerwca 1980 r. do 31 marca 1983 r. i wniósł o
przyjęcie za podstawę do wyliczenia świadczenia, udokumentowanego wynagrodzenia
z lat 1970-1972.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o jego oddalenie, zarzucając,
że wobec daty złożenia wniosku o emeryturę i przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17
października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i
rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), podstawę
wymiaru świadczenia stanowi przeciętna zwaloryzowana kwota wynagrodzenia
stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w okresie
kolejnych 3 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat
kalendarzowych. Wniosek o świadczenie bowiem, został zgłoszony do dnia 31 grudnia
1992 r., w tych warunkach więc brak możliwości prawnych do przyjęcia za podstawę
wymiaru zarobków z lat 1970-1972.
Wyrokiem z dnia 3 listopada 1993 r. [...], Sąd Wojewódzki w Szczecinie oddalił
odwołanie, podzielając stanowisko organu rentowego, że przyjęcie do obliczenia
podstawy wymiaru emerytury, wynagrodzenia z okresu 15 czerwiec 1980 - 31 marzec
1983 r. było jedynie możliwe, skoro w latach 1980 - 1991 był to jedyny okres
zatrudnienia. Fakt, że nie były to pełne 3 lata, nie ma w świetle cyt. art. 7 ust. 1 pkt 1
ustawy o rewaloryzacji... znaczenia przesądzającego, co wprost wynika z gramatycznej
wykładni przepisu.
Rewizję wnioskodawcy od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny w Poznaniu
oddalił wyrokiem z 22 czerwca 1994 r. [...]. W uzasadnieniu podzielono pogląd Sądu I
instancji, a nadto zwrócono uwagę na przepis § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 1
kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur
i rent (Dz. U. Nr 11, poz. 63 i z 1990 r., Nr 71, poz. 418), który stanowi, że przy
ustalaniu okresu ostatnich, kolejnych 3 lat kalendarzowych, przyjmuje się lata
następujące bezpośrednio po sobie, chociażby w niektórych z tych lat albo w części z
nich pracownik nie osiągał wynagrodzenia lub nie był zatrudniony.
Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości i
zarzucając rażące naruszenie prawa, a to art. 3 § 2 k.p.c., art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17
października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.),
§ 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 października 1990 r. zmieniającego
niektóre przepisy w sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 71,
poz. 418 ze zm.), na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 3 listopada 1993 r., a także decyzji
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. i przekazanie sprawy organowi
rentowemu do ponownego rozpoznania.
Skarżący wskazał na pominięcie przez Sądy: Apelacyjny i Wojewódzki oraz
organ rentowy przepisu § 9 ust. 5 wymienionego w rewizji nadzwyczajnej rozporządzenia Rady Ministrów, który pozwala - w sytuacjach tam wymienionych - przyjęcie - na
wniosek osoby zainteresowanej - wynagrodzenia wypłaconego za okres kolejnych 3 lat
kalendarzowych, przypadających w części lub w całości wcześniej, niż w okresie ostatnich 12 lat, o ile pracownik przedstawi dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia w tym okresie. Tak więc po przedłożeniu zaświadczenia o wysokości zarobków
sporządzonego na podstawie dokumentacji płacowej z lat 1967-1977 nie istniały
prawne powody dla pominięcia tego okresu, gdy się zważy, że od 15 czerwca 1980 r.
do 31 marca 1983 r. wnioskodawca nie przepracował pełnych 3 lat, zaś w latach 1
kwietnia 1983 r. - 31 grudnia 1992 r. nie pracował.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o
zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz.
450 ze zm.), podstawę wymiaru emerytury lub renty, stanowi ustalona w sposób
określony w ust. 5 i 6, z uwzględnieniem art. 8 i 9, przeciętna, zwaloryzowana kwota
wynagrodzenia, która stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie
społeczne, w okresie kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat kalendarzowych, jeżeli wniosek o świadczenie zostanie
zgłoszony do dnia 31 grudnia 1990 r. Fakt, iż wniosek o emeryturę w tej sprawie
złożony został 14 grudnia 1992 r.,nie oznacza jednak, by podstawa wymiaru
świadczenia musiała być ustalona w wyżej podany sposób, skoro konstrukcja przepisu
art. 7 ust. 1 cyt. ustawy, wskazuje również na potrzebę uwzględnienia przepisu art. 9,
ten zaś upoważnił Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia przypadków,
w których podstawę wymiaru emerytury lub renty ustala się z okresu krótszego lub - co
w rozpoznawanej sprawie jest przesądzające - przypadającego wcześniej niż w okresie
lat kalendarzowych, o których mowa w art. 7 ust. 1.
Obowiązujące wobec przepisu art. 45 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 11 poz.
63; zm. Dz. U. z 1990 r., Nr 71, poz. 418), wskazuje - co trafnie podniósł Sąd
Apelacyjny - że przy ustalaniu okresu ostatnich kolejnych 3 lat kalendarzowych, z
których wynagrodzenie przyjmuje się do obliczenia podstawy wymiaru, przyjmuje się
lata kalendarzowe następujące bezpośrednio po sobie, chociażby w niektórych z tych
lat albo w części z nich pracownik nie osiągał wynagrodzenia lub nie był zatrudniony (§
2), ale pominął, że od dnia 1 stycznia 1990 r., wobec treści § 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 5 października 1990 r. zmieniającego niektóre przepisy w
sprawie ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 71, poz. 418) do
ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty, przyjmuje się wynagrodzenie
wypłacone za okres 3 kolejnych lat kalendarzowych przypadających w części lub w
całości wcześniej niż w okresie ostatnich 12 lat, o ile wnioskująca to osoba zainteresowana przedstawi dokumenty stwierdzające wysokość wynagrodzenia w tym okresie
(§ 9 ust. 5 cyt. rozporządzenia), jeżeli w okresie ostatnich 12 lat kalendarzowych,
liczonych wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, pracownik nie
osiągał wynagrodzenia, bądź też osiągał je przez okres krótszy niż 3 kolejne lata
kalendarzowe.
Przedstawione wyżej alternatywne sposoby ustalania lat kalendarzowych, z
których uzyskane wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru świadczenia, dają
podstawę do stwierdzenia, że sam pracownik wybiera zarobek najbardziej korzystny dla
wyliczenia podstawy wymiaru - w ramach wyznaczonych przez prawo, to zaś upoważnia
go do "sięgnięcia" do wcześniejszych niż ostatnie 12 lat, zaś jedynym warunkiem jest
przedstawienie dokumentów stwierdzających wysokość wynagrodzenia w takim
okresie.
W rozpoznawanej sprawie - co niewątpliwe - ubiegający się o świadczenie w
latach od 1 lutego 1977 r. do 1 czerwca 1980 r., oraz od 1 kwietnia 1983 r. - 31 grudnia
1992 r. nie pracował, zaś w okresie od 15 czerwca 1980 r. do 31 marca 1983 r. nie
przepracował pełnych 3 lat, stąd też, skoro przedłożył zaświadczenia pracodawcy,
stwierdzające osiągane zarobki w latach pracy 1967-1977, nie istniały przeszkody dla
obliczenia podstawy wymiaru świadczenia z wynagrodzenia z lat 1970-1972, zgodnie
ze złożonym wnioskiem.
Należy zatem podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości zawarte w rewizji
nadzwyczajnej, że odmienne poglądy w tej sprawie sądów orzekających i organu
rentowego rażąco naruszają prawo.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, zajdzie więc potrzeba powtórzenia
procedury ustalenia dochodzonego świadczenia emerytalnego, z uwzględnieniem
powyższych rozważań i przy zastosowaniu przepisu § 9 ust. 5 cyt. rozporządzenia Rady
Ministrów.
Z tych więc względów i na podstawie art. 422 § 2 i 423 § 1 zdanie 1 w związku z
art. 47714a k.p.c. orzeczono jak w sentencji, przekazując sprawę bezpośrednio organowi
rentowemu do ponownego rozpoznania.