Supreme Court dismisses claim for refund of pension when agency failed to warn of foreign pension reduction.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the applicant's request to refund overpaid disability pension due to a foreign pension. The applicant received a higher Polish pension while working abroad, but the agency knew of this employment and did not inform him that the amount was provisional. The court ruled that without a specific warning about potential reduction, the applicant cannot be held liable for the excess payment under the relevant pension law.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 106 ust. 2 pkt 1, 2 ustawy o z.e.p.; Art. 107 ust. 3 ustawy o z.e.p.: An agency may deduct foreign pension amounts only if it explicitly informed the recipient that the domestic payment is provisional and subject to reduction.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 24 stycznia 1996 r.
II URN 55/95
W razie zbiegu prawa do świadczenia emerytalno-rentowego ze świadczeniem o podobnym charakterze z instytucji zagranicznej, organ rentowy może na podstawie przepisu art. 107 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) potrącić z pobieranego świadczenia kwotę wypłaconą ponad należną tylko
wówczas, gdy posiadając informację o zatrudnieniu wnioskodawcy za granicą, w
decyzji przyznającej świadczenie pouczył zainteresowanego, że wysokość
świadczenia jest ustalona zaliczkowo i może ulec zmianie po przyznaniu
świadczenia z zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej.
Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz,
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w
dniu 24 stycznia 1996 r. sprawy z wniosku Ireneusza M. przeciwko Centralnej Dyrekcji
Okręgowej Kolei Państwowych w W. o wysokość kolejowej renty inwalidzkiej i zwrot
niezależnych świadczeń, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...]
od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie
z dnia 14 lutego 1995 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i decyzję Centralnej Dyrekcji Okręgowej Kolei
Państwowych z dnia 30 czerwca 1994 r. [...] w części dotyczącej zwrotu nienależnych
świadczeń i ustalił, że Ireneusz M. nie jest obowiązany do zwrotu kwoty 2.886.420 zł.
(dwa miliony osiemset osiemdziesiąt sześć tysięcy czterysta dwadzieścia złotych).
Uzasadnienie
Centralna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w W. decyzją z dnia 18 lutego
1993 r. przyznała Ireneuszowi M. prawo do kolejowej renty inwalidzkiej według III grupy
inwalidów od dnia 4 stycznia 1993 r., uwzględniając wymienione w tej decyzji okresy
składkowe w ilości 18 lat i 8 miesięcy.
Następną decyzją z dnia 28 czerwca 1994 r. kolejowy organ rentowy doliczył
okresy pracy wnioskodawcy na terenie b.Czechosłowacji, ustalił wysokość renty po
waloryzacji począwszy od dnia 1 marca 1993 r. i zawiadomił wnioskodawcę, że z uwagi
na zbieg z rentą zagraniczną wysokość renty zostanie ustalona odrębną decyzją.
Kolejną decyzją z dnia 30 czerwca 1994 r. kolejowy organ rentowy powiadomił
wnioskodawcę, że od dnia 4 stycznia 1993 r. w związku z przyznaną rentą czechosłowacką wysokość uzyskanej renty inwalidzkiej wraz z dopełnieniem będzie odpowiednia
do okresu zatrudnienia, przy zaliczeniu zatrudnienia w P., w wymiarze 215 miesięcy i w
b. Czechosłowacji w wymiarze 84 miesięcy. W decyzji tej organ rentowy powołując się
ponadto na art. 106 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zażądał od wnioskodawcy
zwrotu kwoty 4.387.180 z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 4
stycznia 1993 r. do 31 lipca 1994 r., w którym zamiast przyznanej wnioskodawcy renty
cząstkowej pobierał pełną rentą inwalidzką. Od decyzji tej wnioskodawca wniósł
odwołanie do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Warszawie, kwestionując w szczególności żądanie od niego zwrotu kwoty 4.387.180 zł.
W związku z wniesionym odwołaniem organ rentowy pismem z dnia 13 września 1994
r. zmienił decyzję z dnia 30 czerwca 1994 r. w części dotyczącej wysokości kwoty
przypisanej do zwrotu z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 4 stycznia
1993 r. do 31 lipca 1994 r. i ustalił tę kwotę na 2.886.420 zł.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem
z dnia 14 lutego 1995 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na żądanie Sądu Najwyższego.
W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzucił rażące naruszenie
prawa, a w szczególności art. 106 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o z.e.p., a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
decyzji Centralnej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych z dnia 30 czerwca 1994 r. w
części dotyczącej zwrotu nienależnych świadczeń i orzeczenie, że wnioskodawca
Ireneusz M. nie jest obowiązany do zwrotu kwoty 2.886.420 zł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zaskarżony wyrok istotnie rażąco narusza powołane w rewizji nadzwyczajnej
przepisy art. 106 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o z.e.p.
W myśl art. 106 ust. 2 pkt 1, jednym z warunków, które decydują o uznaniu
świadczenia za nienależnie wypłacone i podlegające zwrotowi, jest pouczenie osoby,
której wypłacono świadczenie o braku prawa do jego pobierania. W niniejszej sprawie jak trafnie wywiedziono w rewizji nadzwyczajnej - warunek ten nie został spełniony.
Decyzja z dnia 18 lutego 1992 r. przyznająca wnioskodawcy prawo do renty inwalidzkiej
nie zawierała bowiem żadnego pouczenia w przedmiocie wysokości przyznanej renty
inwalidzkiej, na podstawie którego wnioskodawca mógłby powziąć przekonanie, że
przyznana mu tą decyzją renta jest ustalona w niewłaściwej wysokości, bądź że
wysokość jej może ulec zmianie na jego niekorzyść po przyznaniu renty z tytułu
zatrudnienia na terenie b. Czechosłowacji. Wydając tę decyzję organ rentowy wiedział o
okresie pracy wnioskodawcy w b. Czechosłowacji, zamieszczając w decyzji wyjaśnienie
w tym przedmiocie w pkt 13 decyzji. Wnioskodawca nie ukrywał tej okoliczności, zatem
nie można mu przypisać działania w złej wierze w rozumieniu art. 106 ust.2 pkt 2
ustawy o z.e.p.
W tym stanie, skoro nie zachodzą przesłanki ani z art. 106 ust. 2 pkt 1, ani z pkt
2 tegoż przepisu, wypłacone wnioskodawcy świadczenia w okresie od 4 stycznia 1993
r. do 31 lipca 1994 r. w kwocie wyższej od rzeczywiście należnej, nie są świadczeniami,
do zwrotu których byłby on obowiązany na podstawie art. 106 ust. 1 ustawy o z.e.p.
Obciążenie osoby, która pobierała świadczenia uznane następnie za nienależne,
obowiązkiem ich zwrotu następuje wyłącznie w sytuacjach określonych w art. 106 ust. 2
pkt 1 lub 2, po stwierdzeniu istnienia zawartych w tym przepisie przesłanek. Z reguły nie
można więc żądać, na podstawie powołanych przepisów, zwrotu wypłaconych
świadczeń, jeśli ustalenie ich przez organ rentowy w niewłaściwej wysokości było
następstwem błędnego wyliczenia rachunkowego albo wynikiem nieprawidłowego
zastosowania przepisów. W takich wypadkach brak jest bowiem przesłanki pouczenia
zainteresowanego o okolicznościach, wymienionych w art. 106 ust. 2 pkt 1 in fine.
Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego okoliczności faktyczne sprawy także
nie uprawniają do potraktowania decyzji z dnia 18 lutego 1993 r. jako decyzji zaliczkowej w rozumieniu art. 107 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p. Decyzja ta nie została określona
jako zaliczkowa. Ponadto treść jej nie upoważniała do wniosku, że w razie "zaliczenia"
okresu pracy "w CSRS" wysokość renty inwalidzkiej polskiej może ulec obniżeniu.
Osoba zainteresowana nie musi być zorientowana w tym zakresie i dlatego nie można
przypisać wnioskodawcy, iż miał on świadomość, że wysokość polskiej renty
inwalidzkiej może po przyznaniu mu cząstkowej renty z tytułu pracy w b. Czechosłowacji ulec obniżeniu na jego niekorzyść. W sytuacji, gdy organ rentowy ma informację,
że osoba ubiegająca się o świadczenia emerytalno-rentowe była zatrudniona także na
terenie b. Czechosłowacji, to w decyzji przyznającej świadczenie z ubezpieczenia
polskiego winien jest zaznaczyć, że świadczenie to przyznane jest zaliczkowo oraz że
wysokość jego może ulec zmianie po przyznaniu świadczenia z instytucji
ubezpieczeniowej zagranicznej. Dopiero takie pouczenie daje w myśl art. 107 ust. 3
ustawy o z.e.p. podstawę do potrącenia ze świadczenia emerytalno-rentowego kwoty
wypłaconej ponad należną.
Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu
określonego w art. 421 § 2 k.p.c. Zaskarżony wyrok godzi bowiem w zasadę praworządnego działania organów wymiaru sprawiedliwości, a tym samym narusza interes
Rzeczypospolitej Polskiej.