Supreme Court allows pension increase by recognizing political imprisonment as non-contributory period without combatant certificate.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed a pensioner's request to include a political imprisonment period as non-contributory time for pension calculation. The applicant argued that court decisions and a prosecutor's certificate proving his 1949-1954 detention were sufficient evidence, rejecting the Social Insurance Institution's demand for a specific combatant authority certificate. The court ruled that the Social Insurance Act's revaluation provisions and judicial regulations explicitly permit such court documents as proof, thereby overturning the appellate court's error.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczenia wydane wobec osób represjonowanych; ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji: W postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe orzeczenie stwierdzające nieważność wyroków określonych w ustawie o represjach stanowi podstawę do uznania okresu takiej represji za okres nieskładkowy, a nie jest wymagane uzyskanie decyzji Urzędu do Spraw Kombatantów.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 4 października 1995 r.
II URN 41/95
W postępowaniu o świadczenia emerytalno rentowe orzeczenie sądu wydane w trybie przewidzianym przez ustawę z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za
nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149), stwierdzające nieważność wyroków określonych w tej ustawie, stanowi podstawę do
uznania okresu takiej represji za okres nieskładkowy.
Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Jerzy Kuźniar, Andrzej Wróbel,
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w
dniu 4 października 1995 r. sprawy z wniosku Zbigniewa S. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych w K. o podwyższenie emerytury, na skutek rewizji
nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 1993 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i o d d a l i ł rewizję Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych-Oddział w K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Kielcach z dnia 20 sierpnia 1993 r., [...].
Uzasadnienie
Zbigniew S., urodzony dnia 22 marca 1924 r., od 1984 r. pobiera emeryturę
przyznaną na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Decyzją z dnia 15 grudnia
1992 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy wliczenia do okresu zatrudnienia, okresu
przebywania w więzieniu od dnia 28 czerwca 1949 r. do dnia 25 września 1954 r., z
przyczyn politycznych. Odmowę uzasadnił tym, że wnioskodawca nie przedłożył
zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
stwierdzającego posiadanie uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991
r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i
okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z
dnia 20 sierpnia 1993 r. zmienił zaskarżoną decyzję i wliczył do okresu zatrudnienia
wnioskodawcy okres pozbawienia wolności z przyczyn politycznych od dnia 28 czerwca
1949 r. do dnia 25 września 1954 r., począwszy od dnia 1 września 1992 r. Zdaniem
Sądu, postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach [...] z dnia 16 października 1992
r., stwierdzające nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w
Katowicach z dnia 18 czerwca 1950 r., oraz zaświadczenie Prezesa Sądu
Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 19 listopada 1992 r. potwierdzające fakt odbycia
kary pozbawienia wolności z przyczyn politycznych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stanowią wystarczającą podstawę do wliczenia okresu
pobytu w więzieniu do okresu zatrudnienia.
Powyższy wyrok zaskarżył rewizją organ rentowy. Podnosząc zarzut naruszenia
prawa materialnego, organ rentowy wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z
dnia 14 grudnia 1993 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zaskarżony wyrok wydany został z
naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października
1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o
zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) w związku z art. 21 ust. 1 i
art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze
zm.). Zdaniem Sądu, jedynym organem kompetentnym do stwierdzenia, czy okresy
wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji są okresami działalności
kombatanckiej, i czy należy je traktować jako nieskładkowe, jest bowiem kierownik
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub powołany przez niego
pełnomocnik.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes
Sądu Najwyższego. Zarzucając rażące naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6
ust. 9 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji oraz art. 368 pkt 1 k.p.c. i
naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, Pierwszy Prezes wniósł o uchylenie tego
wyroku i oddalenie rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. od wyroku
Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 20
sierpnia 1993 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, gdyż ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego istotnie nie można się zgodzić.
Wnioskodawca pobierający emeryturę przyznaną na podstawie ustawy o z.e.p.
domagał się zaliczenia do stażu pracy okresu pobytu w więzieniu z przyczyn
politycznych w latach 1949-1954. Na udowodnienie powyższej okoliczności przedłożył
postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 16 października 1992 r. [...]
stwierdzające nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Kielcach z
dnia 18 kwietnia 1950 r. [...] oraz zaświadczenie Prezesa Sądu Wojewódzkiego w
Katowicach [...] z dnia 19 listopada 1992 r. potwierdzające fakt odbywania kary
pozbawienia wolności przez Zbigniewa S. w okresie od 28 czerwca 1949 r. do 25 września 1954 r. z przyczyn politycznych.
W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji,
przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń uwzględnia się jako okresy nieskładkowe:
okresy działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także
okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy podlegania represjom
wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kombatantach oraz
niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Zgodnie zaś z art. 6 ust. 9 tejże ustawy okresy nieskładkowe, o których mowa w art 4
ust. 1 mogą być uwzględnione, jeżeli zostały udowodnione dokumentami (zaświadczeniami) lub wpisami w legitymacji ubezpieczeniowej bądź uznane orzeczeniem
sądu.
Należy mieć na uwadze, iż ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149) została wydana wcześniej niż ustawa o rewaloryzacji. Według art. 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. nieważność orzeczenia stwierdza sąd wojewódzki lub wojskowy sąd okręgowy, jeżeli
zgodnie z obowiązującymi przepisami w dniu wejścia w życie ustawy właściwy do rozpoznania sprawy o czyn będący przedmiotem tego orzeczenia jest sąd wojskowy.
Stwierdzenie nieważności orzeczenia uznaje się za równoznaczne z unieważnieniem.
Przepis ten także określa jaki sąd jest miejscowo właściwy do stwierdzenia nieważności.
Dlatego użyte w art. 6 ust. 9 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji
słowa "uznane orzeczeniem sądu" niewątpliwie odnoszą się także do takich orzeczeń.
Ustawa o rewaloryzacji jest późniejszym aktem prawnym, przy czym - gdy chodzi o
możliwość zaliczania okresów podlegania represjom okresu powojennego jako okresów
nieskładkowych - pozostaje w ścisłym związku z postanowieniami ustawy z dnia 23
lutego 1991 r. Orzeczenie Sądu wydane w trybie tej ustawy, stwierdzające nieważność
wyroków określonych w tej ustawie stanowi bowiem podstawę do uznania okresu takiej
represji za okres nieskładkowy w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe.
Odwołanie się w art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy o rewaloryzacji do przepisów o
kombatantach ma zaś to znaczenie, iż w tych przepisach ustawodawca dokładnie
określił jakie okresy uznaje się za okresy podlegania represjom okresu powojennego
(art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach). Natomiast, gdy chodzi o środki dowodowe,
to zostało to wyjaśnione w art. 6 ust. 9 ustawy o rewaloryzacji, a czego Sąd Apelacyjny
nie wziął pod uwagę.Wnioskodawca nie ubiegał się o świadczenie określone w ustawie
kombatanckiej, a o wzrost emerytury na podstawie przepisów o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników. Dlatego stanowisko Sądu Apelacyjnego o konieczności
uzyskania przez wnioskodawcę decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i
Osób Represjonowanych, o której mowa w art. 21 i 22 ustawy o kombatantach, jest
nieuzasadnione i sprzeczne z art. 6 ust. 9 ustawy o rewaloryzacji. Uzyskanie przez
osobę zainteresowaną decyzji Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób
Represjonowanych, potwierdzającej działalność kombatancką jest niezbędne w razie
ubiegania się o uprawnienia i świadczenia określone w ustawie kombatanckiej, co w
niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Należy także podnieść, iż zgodnie z § 23 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe
oraz wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.), wydanego w wykonaniu
delegacji ustawowej przewidzianej w ustawie o z.e.p., środkiem dowodowym
stwierdzającym okres pobytu w więzieniu z przyczyn politycznych na obszarze Państwa
Polskiego lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (pkt 11 ust. 2 pkt 16
ustawy o z.e.p.) jest zaświadczenie właściwego organu resortu sprawiedliwości.
Mając na uwadze dowody przedstawione przez wnioskodawcę, tj. postanowienie
Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 16 października 1992 r., [...] oraz zaświadczenia Prezesa z 19 listopada 1992 r. Sąd Najwyższy stwierdza, iż prawidłowe jest
stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wnioskodawca przedłożył miarodajne dowody na
potwierdzenie okresu pobytu w więzieniu z przyczyn politycznych. Dlatego Sąd
Apelacyjny nie miał podstawy do zmiany tego wyroku i oddalenia odwołania
wnioskodawcy. Wyrok Sądu Apelacyjnego zatem został wydany z rażącym narusze-
niem prawa, tj. art. 4 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 9 ustawy z 17 października
1991 r. o rewaloryzacji. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku
na mocy art. 422 § 1 k.p.c.
Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu
określonego w art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ zaskarżony wyrok narusza także interes
Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek bezpodstawnego niezaliczenia wnioskodawcy do
okresu zatrudnienia kilkuletniego okresu pozbawienia wolności z przyczyn politycznych,
został on pozbawiony świadczenia w należnej wysokości, co narusza politykę socjalną
naszego Państwa.
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego jest zgodne ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Prokuratora na rozprawie w dniu 4 października 1995 r.