Supreme Court allows pensioner's claim to recalculate pension based on later employment earnings.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed a pensioner's extraordinary revision to recalculate her pension based on earnings from 1989-1991 instead of 1988-1990. The pensioner argued that since she remained employed and paid social insurance contributions after her right to the pension was established, excluding her later earnings violated the principle of equivalence. The court ruled that the statutory definition of 'last calendar years' refers to the application for payment realization, not the initial right determination, thereby correcting the lower courts' error.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 79 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; Art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji: The term 'last calendar years' for pension calculation refers to the period preceding the application for payment realization, not the initial establishment of the right to the benefit.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 21 lipca 1994 r.
II URN 21/94
Przepis art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie ma
zastosowania do emeryta (rencisty), który pozostawał w zatrudnieniu i nie
pobierał świadczenia.
Przewodniczący SSN: Antoni Filcek, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Maria
Tyszel (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu
21 lipca 1994 r. sprawy z powództwa Mieczysławy M. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o wysokość emerytury, na skutek rewizji
nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z
dnia 23 grudnia 1992 r. [...],
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi dnia 16 listopada 1992 r. [...] i zmieniając
poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. z dnia 10
sierpnia 1992 r. [...] przyjął za podstawę wymiaru emerytury Mieczysławy M. jej zarobki
z kolejnych trzech lat kalendarzowych: 1989 r., 1990 r., 1991 r.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł. decyzją z dnia 31 maja 1991 r. przyznał
Mieczysławie M., urodzonej 1 kwietnia 1939 r., po rozpoznaniu jej wniosku z dnia 26
kwietnia 1991 r., emeryturę od dnia 1 stycznia 1991 r. za okres trzech miesięcy
poprzedzających miesiąc, w którym zgłosiła wniosek. Wypłata emerytury została
zawieszona wobec pozostawania wnioskodawczyni w zatrudnieniu w pełnym wymiarze
czasu pracy. Za podstawę wymiaru emerytury przyjęto wynagrodzenie
wnioskodawczyni z okresu trzech kolejnych lat kalendarzowych sprzed daty zgłoszenia
wniosku, tj. z lat 1988 r.-1990 r.
W dniu 29 czerwca 1992 r. wnioskodawczyni zgłosiła wniosek o przyjęcie za
podstawę wymiaru emerytury zarobków z lat 1989, 1990 i 1991 r. załączając
zaświadczenie o zatrudnieniu od dnia 1 września 1962 r. do dnia 28 sierpnia 1992 r. i
zaświadczenie o zarobkach.
Organ rentowy decyzją z dnia 10 sierpnia 1992 r. podjął wypłatę emerytury
wnioskodawczyni po jej zrewaloryzowaniu od dnia 1 grudnia 1991 r., zwaloryzowaniu od
dnia 1 kwietnia 1992 r. i dokonał, w związku z wprowadzeniem podatku dochodowego,
przeliczenia od dnia 1 stycznia 1992 r. Odmówił jednak ponownego ustalenia wysokości
podstawy wymiaru wypłaconego świadczenia od zarobków wskazanych we wniosku.
W odwołaniu wniesionym do Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Łodzi wnioskodawczyni domagała się ustalenia wysokości jej emerytury
na podstawie zarobków z ostatnich 3 lat kalendarzowych sprzed podjęcia wypłaty
emerytury oraz przyznania jej 15% dodatku z tytułu wykonywania pracy nauczycielskiej.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, po rozpoznaniu
sprawy, wyrokiem z dnia 16 listopada 1992 r. w sprawie [...] oddalił odwołanie
podzielając stanowisko organu rentowego, że skoro wnioskodawczyni zgłosiła wniosek
o emeryturę w kwietniu 1991 r., organ rentowy prawidłowo ustalił podstawę wymiaru jej
emerytury zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), tj. na podstawie
zarobków uzyskanych w okresie 3 lat kalendarzowych z ostatnich 12 lat licząc wstecz
od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 23
grudnia 1992 r. w sprawie [...], oddalił rewizję wnioskodawczyni uznając stanowisko
Sądu Wojewódzkiego za prawidłowe i podkreślając, że decydujące znaczenie dla
ustalenia okresu, z którego zarobki przyjmuje się za podstawę, ma data zgłoszenia
wniosku o przyznanie tego świadczenia.
W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku, Minister Sprawiedliwości wnosił o
uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 16 listopada 1992 r. i
poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 10 sierpnia
1992 r. [...] oraz o orzeczenie , że za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawczyni
przyjmuje się zarobki z trzech kolejnych lat kalendarzowych 1989, 1990, 1991 r.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, że został wydany z rażącym naruszeniem prawa,
w szczególności art. 33 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października
1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o
zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a nadto naruszenie interesu
Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Apelacyjny stanął na
stanowisku, że skoro wniosek o przyznanie emerytury wnioskodawczyni zgłosiła w 1991
r., to prawidłowo do podstawy wymiaru tego świadczenia zostały przyjęte jej zarobki z
trzech kolejnych lat kalendarzowych poprzedzających rok, w którym zgłosiła wniosek, a
okoliczność, że wnioskodawczyni nie pobierała przyznanego jej świadczenia wobec
dalszego pozostawania w stosunku pracy, jest bez znaczenia. Sąd Apelacyjny uznał, że
ani przepis art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej ustawą o z.e.p.,
ani przepis art. 7 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,
o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104,
poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji, nie dają podstaw do zmiany
okresu, z którego zarobki mają stanowić podstawę wymiaru emerytury, ponieważ po
przyznaniu tego świadczenia wnioskodawczyni nie przepracowała co najmniej 3 lat.
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym nie podziela tego poglądu. Zagadnienie
ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytów i rencistów, którzy przyznanego
im świadczenia nie pobierali wykonując zatrudnienie w wymiarze czasu pracy
uzasadniającym zawieszenie wypłaty, Sąd Najwyższy rozważał w szeregu swych
orzeczeń i wyraził pogląd, że art. 79 ustawy o z.e.p. nie ma zastosowania wówczas, gdy
emeryt (rencista), pomimo ustalenia prawa do świadczenia, nadal pozostawał w
zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy i wskutek tego nie pobierał
przysługującego mu świadczenia wobec zawieszenia jego wypłaty. W uzasadnieniu
wyroku z dnia 9 marca 1993 r., w sprawie sygn. akt II URN 4/93, Sąd Najwyższy
przypomniał stanowisko ustalone we wcześniejszym orzecznictwie podkreślając różnicę
pomiędzy pojęciami:"ustalenie prawa do świadczeń" a "przyznanie świadczenia"
(uchwała z dnia 10 sierpnia 1988 r. II UZP 22/88 - OSNCP 1989 z. 12 poz. 194,
uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 27 listopada 1989 r., III UZP 11/89 OSNCP 1990 z. 6 poz. 72, wyroki: z dnia 17 stycznia 1992 r., II URN 86/91 i z dnia 9
marca 1993 r., II URN 4/93). Również w uchwale z dnia 8 listopada 1993 r., w sprawie
sygn. akt II UZP 21/93 (OSNCP 1994 z. 3 poz. 6), Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji,
gdy osoba, która po ustaleniu prawa do emerytury lub renty odstąpiła od realizacji tego
prawa i nie pobierała świadczenia, gdyż pozostawała w zatrudnieniu, to zgłaszając
następnie wniosek o realizację nabytego prawa, tj. o wypłatę świadczenia, ma prawo do
ustalenia podstawy wymiaru świadczenia z wybranego przez siebie okresu - zgodnie z
art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, z tym iż przez użyte w tym przepisie określenie:
"rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" należy rozumieć rok, w którym
zgłoszono wniosek o wypłatę emerytury lub renty (uprzednio nie pobieranej).
Skład orzekający w niniejszej sprawie, podziela poglądy wyrażone w powołanym
dotychczasowym orzecznictwie. Podkreślić należy, że za stanowiskiem tym przemawia
również podstawowa zasada ubezpieczeń społecznych wyrażająca się powiązaniem
prawa i wysokości świadczeń emerytalno-rentowych z długością okresu zatrudnienia
pracownika i odprowadzanych od jego wynagrodzenia składek na ubezpieczenie
społeczne. Zasada ta została wyraźnie wzmocniona w przepisach ustawy o
rewaloryzacji nadających okresom składkowym decydujące znaczenie zarówno w
nabyciu prawa do świadczeń, jak i ich wysokości.Wyrazem tego wzmocnienia jest też
regulacja zawarta w art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, wydłużająca sukcesywnie
okres, z którego wynagrodzenie ma stanowić podstawę wymiaru świadczeń.
W niniejszej sprawie, wnioskodawczyni po ustaleniu od 1 stycznia 1991 r. jej
prawa do emerytury, świadczenia tego nie pobierała wykonując nadal zatrudnienie w
pełnym wymiarze czasu pracy do 28 sierpnia1992 r. Praca ta podlegała obowiązkowi
ubezpieczenia, a od uzyskanego w tym czasie wynagrodzenia zostały odprowadzone
składki na ubezpieczenie społeczne. Pozbawienie wnioskodawczyni prawa do ustalenia
wysokości emerytury z uwzględnieniem jej zarobków osiągniętych również w okresie
pomiędzy ustaleniem jej prawa do emerytury a wnioskiem o podjęcie jej wypłaty, czyli o
realizację świadczenia, byłoby naruszeniem zasady ekwiwalentności pomiędzy
obowiązkiem opłacania składki na ubezpieczenie społeczne a prawem do świadczenia
z tytułu tegoż ubezpieczenia. Podzielając stanowisko Sądu Najwyższego, wynikające z
wieloletniego, jednolitego, wyżej powołanego orzecznictwa, wskazujące, że pojęcie
"przyznanie świadczenia" nie jest tożsamym z "ustaleniem prawa do świadczeń", skład
orzekający podziela też pogląd, że art. 7 ust. 1 nie stanowi przeszkody do ustalenia
podstawy wymiaru emerytury wnioskodawczyni przy przyjęciu jej zarobków uzyskanych
w okresie 3 lat kalendarzowych poprzedzających wniosek o wypłatę emerytury. Przez
określenie w tym przepisie: "... okres ostatnich lat kalendarzowych liczy się wstecz od
roku. w którym zgłoszono wniosek o emeryturę ...". należy bowiem rozumieć wniosek o
realizację tego prawa, a nie o jego ustalenie. Tego aspektu zagadnienia ani Sąd
Wojewódzki ani Sąd Apelacyjny nie wzięły pod uwagę. Wprawdzie Sądy powszechne
nie są związane orzecznictwem Sądu Najwyższego (poza związaniem w konkretnej
sprawie), lecz zajmując odmienne stanowisko, Sąd powinien je bliżej uzasadnić.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za
uzasadnioną, podzielając również wyrażony w niej pogląd, że przyznanie wnioskodawczyni emerytury w wysokości niższej od przysługującej stanowi naruszenie interesu
Rzeczypospolitej Polskiej, jest bowiem sprzeczne z konstytucyjną zasadą państwa
prawnego i polityką socjalną, a ponadto, jak to Sąd Najwyższy wielokrotnie podnosił:
"Naruszenie wyrokiem sądowym prawno-konstytucyjnej zasady ustrojowej, zasady
zaufania obywatela do Państwa i jego organów, w tym do organów wymiaru
sprawiedliwości, stanowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej w rozumieniu art. 421 §
2 k.p.c.", i z mocy powołanych przepisów oraz art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji
wyroku.