Supreme Court allows wife's disability pension restoration after husband's farm transfer, correcting administrative error.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland overturned a lower court decision that had denied a wife her share of a disability pension following her husband's transfer of his farm to the state. The administrative body had incorrectly applied the five-year work requirement, ignoring that the couple had jointly managed the farm for over thirty years. The court ruled that the statutory exception for joint management was met and the prior denial constituted a significant error of law warranting full restoration of the pension rights.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin; Art. 10 ust. 5 tej ustawy; Małżonkowi rolnika przysługuje prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej, nawet jeśli przez ostatnie pięć lat nie pracował w gospodarstwie, o ile nie pracował w nim krócej niż pięć lat, chyba że przyznanie świadczenia byłoby społecznie nieuzasadnione.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 11 sierpnia 1994 r.
II URN 18/94
Małżonce rolnika, którą bezpodstawnie pozbawiono przed 1 stycznia 1983
r. renty inwalidzkiej rolniczej, przysługującej jej w wysokości połowy świadczenia
( art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. Nr 32, poz. 140), przy
przywróceniu prawa do renty po tej dacie, wypłaca się świadczenie w pełnej
wysokości (art. 67 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym
rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.).
Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Stefania Szymańska
(sprawozdawca), Andrzej Wróbel,
Sąd Najwyższy, przy udziale prokurator Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w
dniu 11 sierpnia 1994 r. sprawy z wniosku Pauliny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w K. o przywrócenie prawa do wypłaty renty dla rolnika, na skutek
rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku byłego Okręgowego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 19 września 1979 r. [...],
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go orzeczenie Rady
Nadzorczej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia 23 maja 1979 r., [...]
i zmienił decyzję tego Oddziału z dnia 6 marca 1979 r. [...] w ten sposób, że przywrócił
Paulinie K. prawo do inwalidzkiej renty rolniczej, z wypłatą od dnia 1 kwietnia 1991
roku.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. decyzją z dnia 29 września 1978
r. [...] przyznał Paulinie i Janowi małżonkom K. rentę inwalidzką w związku z
nieodpłatnym przekazaniem na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 8,18 ha,
położonego w Ch. (k. 16 akt rentowych).
Na wniosek Pauliny K. organ rentowy decyzją z dnia 29 sierpnia 1978 r. dokonał
podziału renty po połowie dla każdego z małżonków (k. 21, 22 akt rentowych).
W odwołaniu od powyższej decyzji do Rady Nadzorczej Oddziału, Jan K.
domagał się zmiany decyzji o podziale renty i przyznania mu renty inwalidzkiej w pełnej
wysokości (k. 26 akt rentowych).
Jan K. podniósł, że jego żona Paulina K. przez ostatnie 5 lat przed przekazaniem
gospodarstwa rolnego Państwu nie pracowała w tym gospodarstwie i nie pozostawała z
mężem we wspólnym gospodarstwie domowym.
Na tę okoliczność skarżący przedłożył oświadczenie sołtysa ze wsi Ch.z dnia 18
grudnia 1978 r. tej treści, że Paulina K. od dziesięciu lat nie pracowała w gospodarstwie
rolnym, gdyż 2,5 roku przebywała w USA, a od 1971 r. jest na stale zameldowana w
Sz., gdzie pracuje (k. 27 akt rentowych) oraz zaświadczenie Urzędu Gminy w S. z dnia
19 grudnia 1978 r., z którego wynikało, że Paulina K. w dniu 4 października 1973 r.
wymeldowała się do Sz. na ul. [...] (k. 25 akt rentowych).
Decyzjami z dnia 6 marca 1979 r. organ rentowy:
1) przyznał Janowi K. rentę w całości;
2) odmówił Paulinie K. przyznania 1/2 części renty inwalidzkiej (k. 33, 34 akt
rentowych).
Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w K., po rozpatrzeniu odwołania Pauliny K.,
orzeczeniem z dnia 23 maja 1979 r. zatwierdziła wyżej wskazane zaskarżone decyzje
organu rentowego (k. 39 akt rentowych).
Od orzeczenia tego Paulina K. złożyła odwołanie do Sądu, w którym domagała
się zmiany zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającej go decyzji organu rentowego i
przyznania na jej rzecz połowy renty inwalidzkiej.
Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 września
1979 r., [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni uznając, iż przepis art. 9 ust. 2 ustawy z
27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla
rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) nie zezwala na dokonanie podziału renty,
bowiem Paulina K. przez ostatnie 5 lat przed przekazaniem gospodarstwa Państwu nie
pracowała w gospodarstwie i nie pozostawała z mężem we wspólnym gospodarstwie
domowym (k. 15 akt sprawy).
Od wyroku tego złożył z urzędu rewizję nadzwyczajną Minister SprawiedliwościProkurator Generalny. Zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 3 §
2 i 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 9 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U.
Nr 32, poz. 140), a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej, Minister
wnosił, po sprecyzowaniu wniosku rewizyjnego, o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
poprzedzającego go orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w K. i przyznanie
Paulinie K. renty inwalidzkiej rolniczej za okres trzech lat wstecz od daty wniesienia
rewizji nadzwyczajnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, ponieważ zaskarżony wyrok oraz
poprzedzające go orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w K. i decyzje tegoż
Oddziału z dnia 6 marca 1979 r. zapadły z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 9 ust. 2
powołanej wyżej ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (określanej dalej "jako ustawa z 27
października 1977 r.").
Jak trafnie wywiedziono w rewizji nadzwyczajnej, z przeprowadzonego przez Sąd
dowodu z przesłuchania Pauliny K. na rozprawie w dniu 19 września 1979 r. oraz
oględzin z jej dowodu osobistego, wynika, że wnioskodawczyni przebywała w USA od
listopada 1969 r. do lutego 1972 roku. Po powrocie do kraju w lutym 1972 r. Paulina K.
wróciła do męża i pracowała we wspólnym gospodarstwie rolnym we wsi Ch. Po
dokonaniu przez małżonków Paulinę i Jana K. zakupu domu mieszkalnego w Sz.,
Paulina K. zameldowała się z dniem 8 października 1973 r. w Sz.przy ul. [...], a od 12
kwietnia 1976 r. była zatrudniona w Szkole Podstawowej [...] w Sz. (k. 12 akt sprawy).
Jak wynika z treści decyzji z dnia 25 lipca 1978 r. wydanej przez Naczelnika
Gminy w S., gospodarstwo rolne Pauliny i Jana małż. K. zostało przejęte nieodpłatnie
na rzecz Państwa z dniem wydania decyzji, tj. z dniem 25 lipca 1978 r. (k. 15 akt
rentowych). W tej sytuacji, od daty wymeldowania się Pauliny K. do Sz. - nawet gdyby
przyjąć, iż z dniem tym wyprowadziła się ona od męża, do daty przekazania
gospodarstwa rolnego Państwu nie upłynął okres 5-letni wskazany w art. 9 ust. 2
ustawy z dnia 27 października 1977 r. Już tylko powyższe ustalenie uzasadniało
uwzględnienie żądania wnioskodawczyni podziału renty inwalidzkiej na 2 części - dla
każdego z małżonków w 1/2 części, a to stosownie do art. 9 ust. 3 tejże ustawy, skoro
nie występowała przesłanka określona w art. 9 ust. 2, wyłączająca prawo małżonka
rolnika do świadczenia emerytalno-rentowego. Wnioskodawczyni w skierowanym do
Sądu odwołaniu (k. 1 akt sprawy i k. 41 akt rentowych) kategorycznie twierdziła, że
pomimo zameldowania się z dniem 8 października 1973 r. w nowo zakupionym
wspólnie z mężem domu w Sz., nadal przebywała w Ch. wraz z mężem i pracowała w
gospodarstwie rolnym aż do 1978 r., oraz że za przebywanie w Ch. już bez
zameldowania została ukarana mandatem. Ta ostatnia okoliczność nie została w
postępowaniu sądowym nawet zakwestionowana. W tej sytuacji należy zgodzić się ze
stanowiskiem zajętym w rewizji nadzwyczajnej, iż z materiału dowodowego sprawy nie
wynikało, że przed przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu w dniu 25 lipca 1978
r., Paulina K. przez pełne 5 lat nie pracowała w tym gospodarstwie rolnym. Dlatego też
należało przyjąć, że w stosunku do niej nie ma zastosowania ograniczenie przewidziane
w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r.Jak wynika bowiem z utrwalonego
orzecznictwa Sądu Najwyższego, a zwłaszcza z wpisanej do księgi zasad prawnych
uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1981 r. sygn. V
UZP 2/80, (OSNCP 1981 z. 9 poz. 162), małżonek rolnika nie może skutecznie
domagać się świadczenia emerytalno - rentowego jedynie wówczas, gdy przez cały
okres ostatnich 5 lat poprzedzających przekazanie gospodarstwa rolnego nie pracował
w tym gospodarstwie oraz przez cały ten okres nie pozostawał z rolnikiem we wspólnym
gospodarstwie domowym.
W powołanej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, iż: "Małżonkowi rolnika, który
przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu na podstawie ustawy z dnia 27
października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla
rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), przysługuje prawo do emerytury (art. 9
wymienionej ustawy ), chociażby przez ostatnie pięć lat przed przekazaniem tego
gospodarstwa pracował w nim lub pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie
domowym krócej niż pięć lat, chyba że przyznanie mu emerytury w okolicznościach
konkretnej sprawy byłoby społecznie nieuzasadnione".
Przepis art. 9 ust. 2 ma odpowiednie zastosowanie także w przypadku renty
inwalidzkiej (por. art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 27 października 1977 r.)
W świetle powyższego należało uwzględnić rewizję nadzwyczajną w całości, o co
wnosił także pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na
rozprawie przed Sądem Najwyższym w dniu 11 sierpnia 1994 r.
Pozbawienie wnioskodawczyni renty inwalidzkiej rolniczej w 1/2 części przez
organ rentowy było wynikiem jego błędu, co zaaprobował Okręgowy Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie zaskarżonym wyrokiem. Dlatego - zgodnie z
art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), mającym w niniejszej sprawie
zastosowanie, Sąd Najwyższy przywrócił wnioskodawczyni prawo do renty inwalidzkiej
rolniczej z wypłatą od dnia 1 kwietnia 1991 r., tj. za okres trzech lat wstecz od daty
wniesienia rewizji nadzwyczajnej.
Sąd Najwyższy zaznacza, iż z dniem 1 stycznia 1983 r. z mocy art. 67 ustawy z
dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i
członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), emerytury lub renty inwalidzkie
przyznane obojgu małżonkom na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem
wejścia w życie ustawy uległy podziałowi. Z mocy tego przepisu zagwarantowano
wypłatę świadczenia w równych częściach każdemu małżonkowi odrębnie, z tym, że
jeżeli emerytura lub renta inwalidzka każdego z małżonków po jej podziale była niższa
od emerytury określonej w art. 18 (tj. niższa od najniższej emerytury pracowniczej),
emerytura lub renta inwalidzka podlegała podwyższeniu do wysokości określonej w tym
przepisie. Gdyby wnioskodawczynię nie pozbawiono w 1979 r. prawa do renty
inwalidzkiej, zastosowano by do niej ten przepis. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w
sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.
Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu
określonego w art. 421 § 2 k.p.c., ponieważ zaskarżony wyrok narusza także interes
Rzeczypospolitej Polskiej. Z mocy tego wyroku wnioskodawczyni, licząca obecnie 73
lata, została pozbawiona na skutek rażącego naruszenia prawa należnej renty
inwalidzkiej rolniczej, mimo iż prowadziła wspólnie z mężem gospodarstwo rolne ponad
30 lat. Jest to sprzeczne z polityką socjalną naszego Państwa, gwarantującego
rolnikom i ich małżonkom środki utrzymania na starość lub w razie niezdolności do
pracy na roli.