Supreme Court dismissed pension claim, ruling farm work must meet half-time threshold before 1983.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court's refusal to grant early retirement to a claimant. The claimant argued that farm work by his parents before 1983 should count as contributory periods, but the Social Insurance Institution rejected this due to insufficient hours worked. The court held that Article 5 of the Revaluation Act requires such pre-1983 farm work to be performed at least at half the statutory work time to be recognized, rejecting the claimant's argument that no such threshold existed.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent; okresy pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 stycznia 1983 r. uznawane są za okresy składkowe wyłącznie wtedy, gdy były wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 28 lutego 1997 r.
II UKN 96/96
Na podstawie przepisu art. 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) okresy pracy domownika w
gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. uwzględnia się przy ustalaniu
uprawnień emerytalo-rentowych, gdy była wykonywana w wymiarze nie niższym niż
połowa ustawowego czasu pracy.
Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Stefania Szymańska, Maria
Tyszel (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 1997 r. sprawy z wniosku Józefa Ł.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - I Oddziałowi w W. o wcześniejszą
emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z
dnia 2 października 1996 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, po ponownym
rozpoznaniu sprawy z odwołania Józefa Ł., urodzonego 19 marca 1939 r. od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W., z dnia 4 kwietnia 1995 r. odmawiającej
wnioskodawcy przyznania wcześniejszej emerytury, wobec uchylenia przez Sąd Apelacyjny
w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 grudnia 1995 r. [...], wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia
21 września 1995 r. [...] po przeprowadzeniu wskazanego przez Sąd rewizyjny postępowania
dowodowego, odwołanie oddalił wyrokiem z dnia 3 lipca 1996 r. [...]
Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 2 października 1996 r. [...],
apelację tę oddalił.
W kasacji, wniesionej od tego wyroku, pełnomocnik wnioskodawcy zarzucając, że
wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i
niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniem prawa procesowego, a w szczególności art. 233
§ 1 KPC, wnosił o jego zmianę i przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury
pracowniczej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z dnia 4 kwietnia 1995 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W.
odmówił wnioskodawcy Józefowi Ł. urodzonemu 19 marca 1939 r. przyznania wcześniejszej
emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia
26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z
pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27). Organ rentowy przyjął,
że wnioskodawca nie posiada 40 lat okresów składkowych wraz z okresami nieskładkowymi.
Do stażu pracy nie została zaliczona praca wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym
rodziców w okresie od 20 marca 1955 r. do 10 września 1957 r,. gdyż uczęszczał wówczas
do Technikum Mechanicznego w S. odległego od miejsca zamieszkania o około 40 km. W
związku z tym, według oceny organu rentowego, nie mógł pracować w pełnym wymiarze
godzin w gospodarstwie rolnym rodziców.
W odwołaniu wniesionym do Sądu Wojewódzkiego wnioskodawca domagał się
zmiany zaskarżonej decyzji i zaliczenia do stażu pracy spornego okresu, podając, że w
gospodarstwie rolnym pracował codziennie, zaś do szkoły dojeżdżał z odległości tylko około
36 km.
Sąd Wojewódzki, po przesłuchaniu zgłoszonych przez wnioskodawcę świadków,
wyrokiem z dnia 21 września 1995 r. [...] oddalił odwołanie ustalając, że jego praca w
gospodarstwie rolnym rodziców nie miała charakteru zatrudnienia, a tylko była to pomoc
doraźna. Wnioskodawca był w tym okresie uczniem dziennego Technikum Mechanicznego i
do szkoły dojeżdżał z odległości 40 km. Uwzględniając zajęcia w technikum (przez 7 - 8
lekcji dziennie) jego dorywcza pomoc w gospodarstwie rolnym nie mogła być traktowana
jako stała praca domownika rolnika.
Wyrok ten został uchylony przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 11 grudnia 1995 r.
[...] celem dalszego wyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki wszystkich istotnych dla sprawy
okoliczności.
Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Wojewódzki przeprowadził dowody wskazane
przez Sąd Apelacyjny, po czym wyrokiem z dnia 3 lipca 1996 r. [...] oddalił odwołanie
wnioskodawcy. Według ustaleń Sądu wnioskodawca nie udowodnił 40-letniego okresu
zatrudnienia, gdyż do okresu niespornego w ilości 37 lat 7 miesięcy i 20 dni, nie można
zaliczyć pracy w gospodarstwie rolnym w spornym okresie. Mając bowiem na uwadze naukę
wnioskodawcy w Technikum Mechanicznym w S., codzienne dojazdy do szkoły z odległości
31 kilometrów oraz odrabianie lekcji, wnioskodawca nie mógł być zatrudniony w
gospodarstwie rolnym rodziców jako domownik rolnika.
W apelacji wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i przyznania
prawa do wcześniejszej emerytury, zarzucając sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego
w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że praca wnioskodawcy w gospodarstwie
rolnym rodziców nie miała charakteru stałego, a jedynie stanowiła pomoc doraźną. Ponadto
Sąd błędnie zinterpretował przepis art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).
Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok został wydany na podstawie prawidłowo
dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, w ramach art. 233 § 1 KPC, oceny wyników
postępowania dowodowego i po prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego, wobec
czego oddalił apelację. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd ten pogłębił argumentację prawną
Sądu pierwszej instancji.
Sąd Najwyższy rozpatrując sprawę w granicach kasacji nie stwierdził
usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych.
Przede wszystkim bezprzedmiotowy jest zarzut, że zaskarżony wyrok został wydany
z rażącym naruszeniem prawa procesowego, tj. zarzut sprowadzający się do kwestionowania
oceny zebranego przez Sąd pierwszej instancji materiału dowodowego. Sąd Najwyższy już w
wyroku z dnia 17 grudnia 1996 r., III CKN 20/96 wyjaśnił, że: "Nie zawiera uzasadnionych
podstaw kasacja, w której zarzut naruszenia przepisów postępowania opiera się na własnej
ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego". Podobnie w wyroku z dnia 7 stycznia
1997 r., I PKN 55/96.
Ponadto Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że podstawę kasacji wniesionej od wyroku drugiej
instancji stanowić mogą wyłącznie uchybienia popełnione przez tenże sąd. Kasacja,
wniesiona na podstawie przewidzianej w przepisie art. 3931 pkt 2 KPC podlega oddaleniu,
jeżeli podstawa ta została uzasadniona wyłącznie naruszeniem przepisów postępowania przez
Sąd pierwszej instancji (wyroki Sądu Najwyższego: m.in. z dnia 20 grudnia 1996 r., III CKN
21/96, z dnia 11 października 1996 r., III CKN 2/96).
Sąd Najwyższy nie podziela zarzutu kasacji, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego
został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego wskazanych w kasacji. W myśl
art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach
ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.),
przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) uwzględnia się
również okresy pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przypadające
przed dniem 1 stycznia 1983 r. (tj. przed dniem objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin) - traktując je jak okresy składkowe (z zastrzeżeniem art.
15, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania). Skoro przepis ten stanowi, że te okresy
pracy należy traktować jak okresy składkowe, sformułowanie to oznacza nie tylko
uwzględnienie takiego okresu przy ustalaniu prawa i wysokości świadczenia emerytalnorentowego lecz również uwzględnienie ich jedynie wówczas, gdy spełnione są rygory
wymagane dla okresów składkowych. Taki rygor jest ustanowiony w przepisie art. 2 ust. 2
pkt 1 lit. a ustawy o rewaloryzacji, zezwalający na uznanie za okresy składkowe okresów
przypadających przed dniem wejścia tej ustawy w życie, za które została opłacona składka na
ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na
ubezpieczenie społeczne (zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na obszarze Państwa
Polskiego, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy).
Przed dniem 1 stycznia 1983 r. nie istniał obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie społeczne rolników za domownika, a więc pracę w gospodarstwie rolnym można
uwzględnić na podstawie art. 5 ustawy o rewaloryzacji wówczas, gdy była wykonywana w
wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jak to prawidłowo przyjęły
w niniejszej sprawie Sądy obu instancji. Błędny natomiast jest pogląd wyrażony w kasacji, że
omawiany przepis "mówi o zaliczeniu okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu
16-go roku życia, bez żadnych dodatkowych wymagań podmiotowych lub przedmiotowych".
Konsekwencją realizacji tego poglądu byłoby nieuprawnione, w stosunku do pracowników,
uprzywilejowanie osób wykonujących pracę w gospodarstwie rolnym, które nie miały
obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie społeczne, co z pewnością nie było intencją
ustawodawcy.
Nie znajduje również uzasadnienia zarzut, że Sąd Apelacyjny zastosował w sprawie
art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak to bowiem słusznie przyjął Sąd
Apelacyjny, skoro omawiany przepis art. 5 ustawy rewaloryzacyjnej nie zawiera definicji
domownika rolnika (jest poza sporem, że wnioskodawca nie był rolnikiem), to dla oceny
charakteru pracy wnioskodawcy w spornym okresie, należy zastosować kryteria przyjęte w
przepisie art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
(jednolity tekst: Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), wyraźnie nawiązującej do
uregulowań ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zastosowanie w
ramach systemu prawa ubezpieczeniowego analogii iuris nie może być uznane za naruszenie
prawa materialnego.
Skoro zatem Sąd Apelacyjny, na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego
stwierdził, że okres pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym jego rodziców, w spornym
okresie, nie może być uwzględniony - zgodnie z art. 5 ustawy o rewaloryzacji - przy
ustalaniu jego uprawnień do wcześniejszej emerytury, zarzut naruszenia przez ten Sąd
przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 26 stycznia 1990
r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn
dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) jest bezprzedmiotowy i jego
nieuwzględnienie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy powołanych przepisów oraz art.
39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku.
Notka
Powołane w uzasadnieniu orzeczenia zostały już opublikowane: wyrok z dnia 7 stycznia
1997 r., I PKN 55/96 w OSNAPiUS 1997 nr 16 poz. 290; wyrok z dnia 20 grudnia 1996 r., III
CKN 21/96 w OSNC 1997 z. 4 poz. 45, a wyrok z dnia 11 października 1996 r., III CKN 2/96 w
OSNC 1997 z. 1 poz. 12.