Supreme Court quashes lower court rulings on miner's pension calculation due to unclear evidence regarding underground work status.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appealed judgments and remanded the case for a new trial on the specific calculation of the miner's pension. The lower courts failed to resolve conflicting employment records regarding whether the claimant worked underground or on the surface. The court ruled that the existing evidence was insufficient to definitively classify the work as underground, necessitating a more thorough factual investigation by the first-instance court.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 6 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin; Art. 393 § 1 KPC: The Supreme Court must quash lower court decisions when the existing evidence is ambiguous and prevents a definitive determination of whether work was performed underground, requiring remand for further fact-finding.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 18 lutego 1997 r.
II UKN 92/96
Okresem pracy górniczej w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego
1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U z
1995 r., Nr 30, poz. 154), który - zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30
czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich
rodzin oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 385) podlega
uwzględnieniu z przelicznikiem 1,8 - jest praca na stanowiskach określonych
szczegółowo w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23
grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz
stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do
górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r., Nr 2, poz. 8).
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski
(sprawozdawca), Stefania Szymańska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 1997 r. sprawy z wniosku
Mariana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych -Oddziałowi w T.G. o
wysokość świadczenia, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29 sierpnia 1996 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 24 stycznia 1996 r.
[...] i przekazał sprawę temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania i
orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w T.G. decyzją z dnia 15 sierpnia
1995 r. ponownie ustalił ubezpieczonemu Marianowi M. wysokość górniczej renty inwalidzkiej z wypadku przy pracy i na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca
1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o
zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 385) zastosował do okresu 119 miesięcy
pracy górniczej przelicznik 1,5. W odwołaniu od tej decyzji, sprecyzowanym w piśmie
procesowym z dnia 23 listopada 1995 r., ubezpieczony domagał się podwyższenia
świadczenia przez zastosowanie przelicznika 1,8 wobec okresu pracy wykonywanej od
dnia 2 października 1950 r. do dnia 1 października 1960 r. pod ziemią w Zakładach
Produkcyjnych "R." w K., a następnie w Kopalni Rudy Żelaza "W." w K. Ubezpieczony
powołał się na pismo okólne nr 2 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 23 lutego 1970
r. oraz na pismo Centrali ZUS z dnia 7 grudnia 1979 r, znak Rn 540-31/79, z których
wynika, że okresy pracy wykonywanej pod ziemią w kopalniach uranu - "ZP-R1" na
stanowiskach wymienionych w § 1 okólnika podlegają uwzględnieniu w wymiarze po
1,8, bez potrzeby ustalania przepracowanych dniówek.
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, gdyż sporny okres zatrudnienia
został uwzględniony z przelicznikiem 1,5, a ubezpieczony nie wykazał, iżby w tym
okresie wykonywał pracę określoną w art. 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r., Nr 30, poz.,
154).
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem
z dnia 24 stycznia 1996 r. [...] oddalił odwołanie ubezpieczonego. W uzasadnieniu tego
rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki stwierdził w oparciu o dokumenty z akt rentowych, że
w Kopalni Rudy Żelaza "W." ubezpieczony pracował pod ziemią w charakterze
elektryka, natomiast w Zakładach "R." wykonywał pracę na powierzchni. Ubezpieczony
nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających świadczenie pracy w warunkach
określonych w art. 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r., tzn. pracy w przodkach, a zatem
brak podstaw do objęcia spornego okresu od dnia 2 października 1950 r. do dnia 1
października 1960 r. przelicznikiem 1,8. Sąd Wojewódzki podkreślił też, że
uregulowania zawarte w powołanej ustawie nie mogą być zmienione w drodze
okólników Ministra Górnictwa i Energetyki, czy pism Centrali ZUS.
Rewizja, którą złożył ubezpieczony, została oddalona przez Sąd Apelacyjny-Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 29 sierpnia 1996 r.
[...] W jego motywach Sąd Apelacyjny podzielił dokonane w wyroku pierwszoinstancyjnym ustalenia faktyczne i ich prawną kwalifikację.
Kasację od powyższego wyroku złożył w dniu 11 listopada 1996 r. ubezpieczony,
który zarzucił naruszenie przepisu art. 6 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. i przepisu art. 2
ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r., a także przepisu art. 233 KPC, polegające na
niewłaściwej ocenie zebranego materiału dowodowego, mającej istotny wpływ na wynik
sprawy, domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie w całości
"roszczeń powoda" i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, względnie
uchylenia tego orzeczenia i poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego w
Katowicach oraz przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i
orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ubezpieczony został jako
piętnastoletnie dziecko "złapany" przez NKWD w czerwcu 1949 r. w Państwowej Szkole
Pomiarów Przemysłowych w Ś. (będącej placówką o wojskowym rygorze) i wywieziony
do ZSRR, gdzie pod przymusem i po 12-16 godzin na dobę wybierał rękoma uran w
kopalniach w J. i K. W 1950 r. przywieziono go do kopalni uranu w K., działającej pod
zaszyfrowaną nazwą Zakłady Przemysłowe "R." - Przedsiębiorstwo Państwowe
Wyodrębnione w K. W kopalni tej "zarządzanej przez sowietów", pracował nadal jako
dziecko - niewolnik, 965 m pod ziemią na przodku uranowym "Rejon 1 wulkan 3" w
okresie od dnia 2 października 1950 r. do dnia 15 lutego 1953 r. Tam też z wyłącznej
winy kopalni uległ w dniu 9 października 1951 r. ciężkiemu wypadkowi, doznając w 17roku życia 70% kalectwa. Po tym wypadku przeniesiono ubezpieczonego do pracy w
kopalni "W.", która też wydobywała uran i gdzie pod ziemią pracował do dnia 1
października 1960 r.
Skarżący uważa, że błędem Sądów obu instancji jest powoływanie się na art. 6
ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, gdyż
przepis ten "nie dotyczy dzieci - niewolników z kopalń uranu". Takimi zakładami
"zarządzali sowieci", którzy nie wydawali zainteresowanym żadnych zaświadczeń.
Dlatego okresy pracy górniczej pod ziemią w Zakładach Przemysłowych "R" podlegają
uwzględnieniu w wymiarze 1,8 bez potrzeby ustalania dniówek przepracowanych na
stanowiskach określonych w § 1 Pisma okólnego nr 2 Ministra Górnictwa i Energetyki z
dnia 23 lutego 1970 r., potwierdzonego pismem Centrali ZUS z dnia 7 grudnia 1979 r,
znak: Rn - 540-31/79, powoływanych w komentarzu do ustawy o z.e.g. pod red. W
Zgryzka, Wyd. ZUS, Warszawa 1986 r, s. 8. Poza tym fakt pracy powoda pod ziemią w
Zakładach Przemysłowych "R." został potwierdzony orzeczeniem Rady Nadzorczej
Oddziału ZUS w W. z dnia 11 września 1961 r. [...], "zalegającym" w aktach sprawy.
Materiał dowodowy sprawy został więc poprzez oba Sądy oceniony z rażącym
naruszeniem art. 233 KPC.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest uzasadniona, gdyż wyrok, jak też poprzedzający go wyrok Sądu
pierwszej instancji zapadły bez wszechstronnego, a więc i należycie pogłębionego,
rozważenia zebranego materiału dowodowego (art. 233 § 1 KPC), co mogło mieć
istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC).
Organ rentowy decyzją z dnia 15 sierpnia 1995 r. przeliczył ubezpieczonemu
okresy jego pracy wykonywanej w Zakładach Przemysłowych "R." w K. od dnia 2 października 1950 r. do dnia 31 stycznia 1953 r. oraz w Kopalni Rudy Żelaza "W." w K. od
dnia 15 lutego 1953 r. do dnia 1 października 1960 r. (łącznie 9 lat 11 miesięcy i 15 dni)
według wskaźnika 1,5. Wspomniane przeliczenie, wpływające na podwyższenie
wysokości pobieranej przez skarżącego renty inwalidzkiej z wypadku przy pracy
górniczej, nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o
zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o zmianie
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 385). Powołany przepis stanowi zaś, że
przy ustalaniu wysokości emerytur i rent przysługujących na podstawie przepisów o
których mowa w art. 1 pkt 1-5, 7 i 9 ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października
1991 r., a więc między innymi rent inwalidzkich z ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca
1975 r., stosuje się przelicznik 1,5 za każdy rok pracy górniczej pod ziemią określonej w
art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich
rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r., Nr 30, poz. 154), powoływanej dalej jako
"ustawa o z.e.g.".
Po wydaniu powyższej decyzji przedmiotem sporu była już tylko kwestia, czy
zaliczone skarżącemu okresy pracy górniczej pod ziemią miały zarazem charakter
pracy określonej w art. 6 ust. 1 ustawy o z.e.g., co na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy
nowelizacyjnej z dnia 30 czerwca 1994 r. powodowałoby ich przeliczenie według wyższego wskaźnika 1,8. W zakresie zastosowania art. 6 ust. 1 ustawy o z.e.g. mieszczą
się okresy pracy pod ziemią (oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego)
wykonywanej: w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy
innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transportowaniu obudów,
maszyn urabiających ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu
szybów i robotach szybowych (pkt 1), w drużynach ratowniczych (pkt 2) i w charakterze
mechaników sprzętu ratowniczego drużyn, o których mowa w pkt 2 (pkt 3). Przedmiot
prac wymienionych w art. 6 ust. 1 (i w ust. 2) miał jednak w zamierzeniu prawodawcy
zostać skonkretyzowany przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, który w drodze
rozporządzenia wydanego w porozumieniu z właściwymi ministrami określiłby
stanowiska pracy, na których wspomniane prace są wykonywane (art. 6 ust. 3 ustawy o
z.e.g.).
Przytoczone upoważnienie ustawowe zostało wykonane w rozporządzeniu
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r., Nr
2, poz. 8). Zgodnie z § 3 rozporządzenia za okresy pracy pod ziemią (oraz w kopalniach
siarki lub węgla brunatnego), o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o z.e.g., uważa się
okresy pracy na stanowiskach wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3.
Wśród tych stanowisk pod ziemią w przodkach, szybach i szybikach przy bieżącej
obsłudze i konserwacji sprzętu mechanicznego i elektrycznego oraz montażu,
demontażu i konserwacji instalacji hydraulicznej, pneumatycznej, elektrycznej i
sygnalizacyjnej. Jeżeli więc wykonywana przez skarżącego praca na stanowisku
elektryka spełnia cytowane ostatnio wymagania, to podlegałaby przeliczeniu według
wskaźnika 1,8.
Ustalenia faktyczne poczynione w dotychczasowym postępowaniu nie pozwalają
jednak na rozstrzygnięcie tej wątpliwości. Sąd Wojewódzki stwierdził, że ubezpieczony
nie wykazał, iżby wykonywana pod ziemią praca w Kopalni Rudy Żelaza "W." miała
charakter określony w art. 6 ust. 1 ustawy o z.e.g., a zatrudnienie w Zakładach
Przemysłowych "R." zakwalifikował w świetle dokumentów sprawy jako pracę na
powierzchni. Z kolei Sąd Apelacyjny bez bliższego uzasadnienia przypisał obu
zatrudnieniom charakter pracy pod ziemią, natomiast odmówił im również zakwalifikowania do pracy w kopalnianym przodku.
Tymczasem treść dokumentów dotyczących zatrudnienia ubezpieczonego w
Zakładach Przemysłowych "R." jest niejednoznaczna. Z zaświadczenia wystawionego
przez te Zakłady w dniu 14 lutego 1961 r. wynika, że skarżący pracował od dnia 2
października 1950 r.do dnia 31 stycznia 1953 r. w charakterze "pracownika fizycznego
na powierzchni" [...]. Zaświadczenie wydane w dniu 22 lipca 1993 r. przez [...] Biuro
Obsługi Roszczeń b. Pracowników Zakładów Produkcji Rud Uranu wskazuje zaś z
powołaniem się na akta osobowe, że zainteresowany był zatrudniony "na powierzchni"
od dnia 2 października 1950 r. do dnia 31 stycznia 1952 r. w charakterze elektryka, a
od dnia 4 listopada 1952 r. do 31 stycznia 1953 r. w charakterze robotnika
magazynowego [...]. Odpis pisma, które dyrektor Zakładów "R. skierował w dniu 9
listopada 1957 r. do ówczesnego Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego w sprawie roszczeń Mariana M. związanych z wypadkiem przy pracy w dniu 9 października 1951 r.
sugeruje wreszcie, że skarżący pracował od dnia 2 października 1950 r. jako elektryk
pod ziemią, a "następnie", tzn. po wyjściu ze szpitala, jako pracownik fizyczny w
magazynie [...].
Wyżej wymieniony materiał dowodowy został przez Sądy obu instancji potraktowany bardzo pobieżnie, a poza tym z błędnym założeniem, że praca na stanowisku
elektryka jest również pod ziemią traktowana jako praca określona w art. 6 ust. 1
ustawy o z.e.g. Zaskarżony wyrok, jak też poprzedzający wyrok Sądu Wojewódzkiego w
Katowicach należało zatem uchylić i przekazać sprawę Sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania. W toku ponownego postępowania Sąd Wojewódzki ustali
możliwie najdokładniej, czy i jakie okresy zatrudnienia skarżącego w obu kopalniach
powinny być ze względu na miejsce i charakter wykonywanych czynności uwzględnione
z przelicznikiem 1,8.
Z tych przytoczonych tu względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1
KPC orzekł jak w sentencji.