Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UKN 77/97 Generato dall'IA

Family members cannot claim pension benefits for a deceased relative if the relative never applied for them.

Numero d'incarto II UKN 77/97
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by Kazimierz W. against the Social Insurance Institution's refusal of family pension and war death compensation. The applicant argued that his mother, who died in 1953, was entitled to a 'non-realized' pension due to her inability to apply during the post-war period. The court held that family members cannot claim benefits for a deceased relative if the relative never filed a claim, regardless of the reason for the omission. Consequently, the court ruled that the applicant had no right to the requested benefits or compensation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; Niezgłoszenie wniosku o świadczenie wyklucza zastosowanie przepisów o świadczeniach dla rodziny zmarłego, niezależnie od przyczyn braku zgłoszenia.

Parole chiave

Generato dall'IA
family pension benefits non-realized pension claim deceased relative rights failure to file claim social insurance law war death compensation cassation appeal dismissal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin
art. 199 § 1 pkt 1 KPC
art. 199 § 1 pkt 1 KPC. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego wnioskodawca nie ma też prawa do
art. 393 § 12 KPC
Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 23 kwietnia 1997 r.

II UKN 77/97

Jeżeli uprawniony do świadczeń emerytalno-rentowych nie zgłosił wniosku o ich

przyznanie, to członkowie rodziny pozostałej po jego śmierci nie mogą - bez względu na

przyczynę braku takiego wniosku - domagać się wypłacenia im świadczeń należnych

uprawnionemu.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Teresa Romer.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 1997 r. sprawy z wniosku

Kazimierza W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Biuru Rent Zagranicznych

w W. o rentę rodzinną i odszkodowanie, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 6 listopada 1996

r. [...]

1) o d d a l i ł kasację;

2) z a s ą d z i ł od Skarbu Państwa-Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz

adwokat Grażyny H. kwotę 10 zł (słownie zł: dziesięć) z tytułu nie opłaconej pomocy

prawnej, udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Biuro Rent Zagranicznych decyzją z dnia 13

grudnia 1995 r. odmówił wnioskodawcy Kazimierzowi W., urodzonemu 15 stycznia 1926 r.,

renty rodzinnej po przyrodnim bracie Wacławie R., urodzonym 26 października 1915 r.,

który służąc w 301 Dywizjonie Bombowym w Hemswell, zginął podczas lotu bojowego u

wybrzeży brytyjskich w dniu 22 stycznia 1942 r. Organ rentowy powiadomił też

wnioskodawcę, że przepisy polskiego prawa nie przewidują odszkodowań z tytułu śmierci w

czasie działań wojennych. Również brytyjskie Ministerstwo Obrony - za pośrednictwem

Komitetu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie - odmówiło wnioskodawcy

odszkodowania za śmierć przyrodniego brata.

W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca domagał się jej zmiany i zasądzenia

"niezrealizowanej renty dla matki Marianny W., bądź odszkodowania z tytułu

niezrealizowanej renty". W uzasadnieniu tego odwołania wnioskodawca twierdził, że matka,

która zmarła w 1953 r., nie wiedziała o możliwości otrzymania renty rodzinnej po synu

Wacławie R. Ciężar utrzymania i pielęgnowania matki po wojnie spoczywał więc wyłącznie

na wnioskodawcy. Ze swej pracy w gospodarstwie rolnym spłacał też wnioskodawca długi, w

jakie matka jeszcze przed wojną popadła w związku z kształceniem brata w seminarium

nauczycielskim.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 2 lipca 1996 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawcy w przedmiocie przyznania renty

rodzinnej oraz odrzucił wniosek o odszkodowanie. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd

Wojewódzki wskazał, że matka wnioskodawcy nie występowała o rentę rodzinną, więc nie

może być mowy o niezrealizowanej rencie dla niej bądź o odszkodowaniu z tytułu

niezrealizowanej renty. Z tego też względu Sąd odrzucił wniosek o odszkodowanie na mocy

art. 199 § 1 pkt 1 KPC. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego wnioskodawca nie ma też prawa do

renty rodzinnej i odszkodowania, których domagał się dla siebie na rozprawie w dniu 2 lipca

1996 r. Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 38 ze zm.) nie przewiduje

bowiem między innymi dla dzieci, wnuków i rodzeństwa poległych żołnierzy żadnych

świadczeń odszkodowawczych, tylko rentę rodzinną, jeżeli spełniają oni warunki do

uzyskania takiej renty na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W

świetle art. 38 ust. 1 pkt 2 tej ustawy do renty rodzinnej uprawnione są przyjęte na

wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci,

również w ramach rodziny zastępczej. Wnioskodawca był jednak na utrzymaniu rodziców, a

nie przyrodniego brata. W tym ostatnim zresztą przypadku ewentualne prawo do renty

rodzinnej już by wygasło, gdyż zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. trwa ono do

ukończenia przez uprawnionego nauki w szkole, nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat życia.

Apelację wnioskodawcy od powyższego orzeczenia oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada 1996 r. [...]. W

motywach tego wyroku Sąd Apelacyjny podzielił w pełni ustalenia wyroku

pierwszoinstancyjnego, że wnioskodawca nie spełnia warunków do renty rodzinnej po

przyrodnim bracie. Sąd Apelacyjny nadmienił też, że skoro matka wnioskodawcy do swej

śmierci w 1953 r. nie zgłosiła wniosku o rentę rodzinną po poległym synu Wacławie R., to niezależnie od możliwości pozytywnego rozpatrzenia takiego wniosku - nie wchodzi w grę

domaganie się od organu rentowego przez syna Kazimierza W. świadczeń potencjalnie

należnych matce do momentu jej zgonu. Nie zezwalały zresztą na to przepisy obowiązujące

przed dniem 1 stycznia 1983 r. Natomiast przepis art. 104 ustawy o z.e.p. dotyczy jedynie

wniosków określonych tą ustawą i "w żadnym przypadku nie mógłby mieć zastosowania w

niniejszej sprawie".

Sąd Apelacyjny zgodził się też z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że przepisy

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nie przewidują żadnych odszkodowań z tytułu śmierci

żołnierza poległego w działaniach wojennych. Sąd Apelacyjny podkreślił, że dotyczy to

również odszkodowań z tytułu ponoszenia przez członków rodziny kosztów wykształcenia

żołnierza, jak też ciężaru spłacania wynikających stąd długów. Z akt sprawy wynika zresztą,

że z odmową przyznania odszkodowania za śmierć przyrodniego brata spotkał się

wnioskodawca także ze strony władz brytyjskich. W tym więc zakresie Sąd pierwszej

instancji mógł - zdaniem Sądu Apelacyjnego - odrzucić odwołanie wnioskodawcy na

zasadzie art. 199 § 1 pkt 1 KPC.

Kasację od powyższego wyroku "w części dotyczącej odrzucenia pozwu o

odszkodowanie" wniósł pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając naruszenie przepisów

postępowania, a mianowicie art. 199 § 1 pkt 1 KPC, polegające na przyjęciu

niedopuszczalności drogi sądowej dla roszczeń odszkodowawczych Kazimierza W. z tytułu

śmierci jego przyrodniego brata, chociaż możliwość taką przewiduje art. 419 KC w związku

z art. XLIX przepisów wprowadzających Kodeks cywilny, przez co zainteresowany został

pozbawiony możliwości obrony swych praw. Na tej podstawie wnosząca kasację domagała

się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części oraz zasądzenia kosztów

sporządzenia kasacji z urzędu w kwocie 300 zł. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrażono

pogląd, że pismo procesowe wnioskodawcy, oznaczone jako "Wniosek o niezrealizowaną

rentę bądź odszkodowanie z tytułu niezrealizowanej renty", trzeba było zgodnie z art. 130 § 1

KPC traktować jako żądanie przyznania renty rodzinnej bądź "innego stosownego

odszkodowania" od Skarbu Państwa za śmierć brata, oficera Wojska Polskiego, który poległ

w 1942 r. Takie odszkodowanie nie jest przewidziane w przepisach prawa pracy lub prawa

ubezpieczeń społecznych i może być dochodzone jedynie w postępowaniu zwykłym na zasadach ogólnych, tzn. w oparciu o art. 419 KC w związku z art. XLIX przepisów wprowadzających Kodeks cywilny. Wacław R. jako oficer Wojska Polskiego wypełniał bowiem

rozkazy osób będących funkcjonariuszami państwowymi i jego śmierć jest bezpośrednio

związana z działaniami tych funkcjonariuszy, co było z kolei przyczyną szkody odniesionej

przez wnioskodawcę, obarczonego ciężarem utrzymania rodziny oraz spłaty zadłużenia na

koszty kształcenia brata.

W takiej sytuacji Sąd Apelacyjny na mocy art. 191 KPC był niewłaściwy do rozpoznania sprawy o odszkodowanie i powinien ją - zdaniem wnoszącej kasację - przekazać w

trybie art. 200 § 1 KPC - sądowi właściwemu, a ponadto na podstawie art. 5 KPC udzielić

wnioskodawcy stosownych pouczeń. Tymczasem Sąd Apelacyjny nie podjął tych czynności i

bez precyzyjnego wyjaśnienia przyczyn zastosowania art. 199 § 1 pkt 1 KPC, a więc z

równoczesnym naruszeniem art. 328 § 2 KPC o konieczności wskazania prawnej podstawy

wyroku, przyjął niedopuszczalność drogi sądowej dla takiego roszczenia

odszkodowawczego, czym pozbawił wnioskodawcę możliwości obrony jego praw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom zawartym w

uzasadnieniu skargi nie sposób bowiem przyjąć, że przedmiotem odrzucenia w

rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym, jak też oddalenia w tej części apelacji przez Sąd

drugiej instancji, było żądanie od Skarbu Państwa na podstawie art. 419 KC w związku z art.

XLIX przepisów wprowadzających Kodeks cywilny naprawienia szkody poniesionej przez

wnioskodawcę w związku ze śmiercią jego przyrodniego brata, który jako polski oficer

lotnictwa poległ w 1942 r. podczas lotu bojowego u wybrzeży brytyjskich. Koncepcja takiego

roszczenia została po raz pierwszy przedstawiona w skardze kasacyjnej. Wspomniane

roszczenie nie było więc rozpoznawane przez Sądy orzekające w niniejszej sprawie i nie

może też być przedmiotem postępowania kasacyjnego.

Treść żądania wnioskodawcy odtwarzana z jego pism kierowanych najpierw do

organu rentowego, a następnie do Sądów obu instancji rysuje się zresztą wysoce niejasno. W

decyzji z dnia 13 grudnia 1995 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy przyznania renty

rodzinnej, a w uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982

r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) "nie

przewidują przyznawania odszkodowań lub rent z tytułu śmierci w czasie działań wojennych

przyrodniego brata wnioskodawcy". W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca zarzucił

jedynie, że jest ona krzywdząca, ale na rozprawie w dniu 2 lipca 1996 r. złożył ponadto

pismo procesowe, zatytułowane "Wniosek o niezrealizowaną rentę bądź o odszkodowanie z

tytułu niezrealizowanej renty dla matki Marianny W.". W świetle wspomnianej decyzji, jak

też cytowanego "wniosku" można było - niezależnie od nasuwających się wątpliwości i po

bezskutecznej próbie ich wyjaśnienia - uznać, że zainteresowanemu chodziło o "własną"

rentę rodzinną lub o odszkodowanie z powodu niezawionionego jej niezrealizowania,

względnie o odszkodowanie z tytułu renty rodzinnej należnej matce i niezrealizowanej przez

nią z obiektywnych przyczyn.

Takie odczytanie treści drugiego z żądań wnioskodawcy uzasadnia w szczególności

przepis art. 104 ustawy o z.e.p., stanowiący w ust. 1, że w razie śmierci osoby zgłaszającej

wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca

się małżonkowi i dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie

ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi nie prowadziła wspólnego gospodarstwa

domowego oraz innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których

utrzymaniu pozostawała ta osoba. Powołany przepis obowiązuje jednak dopiero od dnia 1

stycznia 1983 r., a poza tym w niniejszej sprawie jest bezsporne, że matka wnioskodawcy nie

występowała nigdy o rentę rodzinną po poległym w 1942 r. synu Wacławie. Niezgłoszenie

wniosku o świadczenie wyklucza zaś zastosowanie art. 104 ustawy bez względu na

przyczynę takiego zachowania osoby uprawnionej.

Odwołanie od decyzji organu rentowego w części odmawiającej przyznania tak

pojętego "odszkodowania za niezrealizowanie renty rodzinnej przez matkę wnioskodawcy"

powinno być wszakże oddalone, a nie odrzucone z powołaniem się na przepis art. 199 § 1 pkt

1 KPC. Podstawa odróżnienia części oddalającej oraz odrzucającej odwołanie wnioskodawcy

nie została zresztą bliżej wyjaśniona w motywach wyroku Sądu Wojewódzkiego, ani też w

uzasadnieniu orzeczenia Sądu Apelacyjnego. Te uchybienia procesowe nie miały jednak

istotnego wpływu na wynik sprawy, która została rozstrzygnięta zgodnie z przepisami prawa

materialnego.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł

jak w sentencji.