Social security court dismisses pensioner's claim that agency must inform about prison earnings impact.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the pensioner's cassation appeal against a lower court decision rejecting his request for a higher pension. The pensioner argued that the social security agency failed to inform him that submitting a certificate of prison earnings could increase his pension base. The court held that the agency was not obligated to proactively disclose all potential consequences of such submissions. Consequently, the court ruled that the pensioner must have been aware of the possibility to adjust his pension based on his own initiative.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 89 ust. 1, 3; Art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p.; The social security agency is not obliged to inform the insured about all possible consequences of submitting additional documents regarding pension calculation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 29 stycznia 1997 r.
II UKN 59/96
Organ rentowy nie ma obowiązku informować o skutkach, jakie dla
ponownego obliczenia wskaźnika podstawy wymiaru emerytury mogłoby spowodować przedłożenie zaświadczenia o wysokości zarobków uzyskanych w
zatrudnieniu wykonywanym podczas odbywania kary pozbawienia wolności.
Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy
Kuźniar, Stefania Szymańska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 1997 r. sprawy z wniosku
Andrzeja K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T.G.
o podwyższenie emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 24 lipca 1996 r.
[...]
o d d a l i ł kasację
Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem
z dnia 29 lutego 1996 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawcy Andrzeja K. od decyzji
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w T.G. z dnia 15 października 1995 r. [...]
przeliczającą wnioskodawcy podstawę wymiaru emerytury według zarobków z lat 19751977 i podwyższającą świadczenie od dnia 1 czerwca 1995 r., tj. za okres trzech
miesięcy poprzedzających datę zgłoszenia wniosku w dniu 21 września 1995 r. W
uzasadnieniu Sąd Wojewódzki stwierdził, że ubezpieczony bezzasadnie domaga się
wypłaty podwyższonego świadczenia za dalsze 54 miesiące, tj. od zgłoszenia wniosku z
dnia 3 września 1990 r., w odniesieniu do którego żaden z pracowników Oddziału ZUS
nie poinformował zainteresowanego o konieczności przedłożenia zaświadczenia o
zarobkach uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia wykonywanego w zakładach karnych
podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd Wojewódzki podniósł bowiem, że
w decyzji z dnia 25 grudnia 1994 r. organ rentowy informował wnioskodawcę, że
wysokość jego świadczenia może ulec zmianie po nadesłaniu zaświadczenia o
zarobkach z trzech kolejnych lat. Zaświadczenie takie, obejmujące lata 1975-1978, z
których organ rentowy wybrał jako najkorzystniejszy okres od 1975 do 1977 r. i ustalił w
zaskarżonej decyzji wskaźnik wysokości wymiaru świadczenia na poziomie 55,19%,
zostało przez ubezpieczonego przedłożone w dniu 21 września 1995 r.
Wobec tego zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego
1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty
tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) dopiero w tym dniu nastąpiło wszczęcie
postępowania w przedmiotowej sprawie. Jej załatwienie mogło zaś spowodować
podwyższenie świadczenia za okres najwyżej trzech miesięcy wstecz od daty
zgłoszenia wniosku, gdyż tak stanowi art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).
Rewizję od powyższego wyroku złożył ubezpieczony, domagając się jego zmiany
i uwzględnienia odwołania. W uzasadnieniu rewizji skarżący podnosił, że o możliwości
obliczenia emerytury z uwzględnieniem zarobków osiągniętych z tytułu zatrudnienia w
zakładach karnych dowiedział się przypadkowo od jednego z byłych więźniów dopiero w
połowie 1995 r. Tymczasem o możliwości takiej powinien się skarżący dowiedzieć od
organu rentowego po złożeniu wniosku z dnia 3 września 1990 r. Brak odpowiedniego
pouczenia spowodował wypłacanie po tej dacie bezzasadnie zaniżonego świadczenia.
Rewizję ubezpieczonego oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 24 lipca 1996 r. [...]. W motywach tego
orzeczenia Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i ich prawną ocenę poczynione
w wyroku pierwszoinstancyjnym, a ponadto zwrócił uwagę, że przepis art. 11 ust. 1 pkt
15 ustawy o z.e.p., kwalifikujący jako okres zatrudnienia pracę więźnia wykonywaną w
wymiarze przynajmniej połowy normy czasu pracy, został z mocą od dnia 1 stycznia
1990 r. wprowadzony dopiero przez ustawę z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych
przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206). Przyznając
wnioskodawcy emeryturę w dniu 1 sierpnia 1989 r. nie mógł więc organ rentowy brać
pod uwagę jego zatrudnienia w zakładach karnych. Późniejszy wniosek
ubezpieczonego z dnia 3 września 1990 r., nie dotyczył zaś - zdaniem Sądu Apelacyjnego - zmiany wysokości podstawy wymiaru świadczenia, a "jedynie uwzględnienia
wszystkich okresów zatrudnienia". Środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość
zarobku osób pozbawionych wolności jest zresztą - według § 20 pkt 4 powołanego
wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. - jedynie odpowiednie
zaświadczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, a takowy dokument został przez
wnioskodawcę złożony w dniu 21 września 1995 r.
W kasacji od powyższego wyroku, złożonej w dniu 22 października 1996 r.,
pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił, że orzeczenie Sądu drugiej instancji narusza
przepis art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. przez odmowę przyjęcia błędu organu
rentowego przy obliczaniu emerytury, choć zgłaszając wniosek z dnia 3 września 1990
r. ubezpieczony podał fakt wykonywania pracy za wynagrodzeniem w czasie odbywania
kary pozbawienia wolności i tylko z winy ZUS nie został "wezwany i zobowiązany" do
przedstawienia zaświadczenia o wysokości tego wynagrodzenia. Ubezpieczony nie jest
zresztą pracownikiem, ani fachowcem w sprawach ubezpieczenia społecznego, więc po
złożeniu wniosku z dnia 3 września 1990 r., czyli po dacie wejścia w życie przepisu art.
11 ust. 1 pkt 15 ustawy o z.e.p., powinien być przez organ rentowy poinformowany, że
wspomniany we wniosku okres więziennej pracy zarobkowej da mu po przedstawieniu
stosownego zaświadczenia szansę na ponowne obliczenie podstawy wymiaru
emerytury i podwyższenie wysokości świadczenia emerytalnego. Niedopełnienie tego
obowiązku jest zdaniem skarżącego "ewidentnym błędem" organu rentowego, nie
skorygowanym w wyrokach Sądów obu instancji, co uzasadnia wniosek o zmianę tych
orzeczeń i "ustalenie daty podwyższonego świadczenia na 3 września 1990 r."
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Kasacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Nietrafnie bowiem zarzucono w
skardze, że kwestionowany wyrok narusza przepis art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14
grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz.
267 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa o z.e.p. Postępowanie w sprawach
emerytalno-rentowych wszczyna się jedynie na wniosek osoby uprawnionej lub jej
pełnomocnika, chyba że ustawa o z.e.p. lub przepis szczególny stanowi inaczej (art. 89
ust. 1 ustawy o z.e.p.). Z urzędu wszczyna się np. postępowanie w sprawach o renty
rodzinne po zmarłym emerycie lub renciście, który pobierał dodatek rodzinny (art. 89
ust. 4 ustawy o z.e.p.). Z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków, inicjatywę wdrożenia
postępowania w sprawach emerytalno-rentowych przejawia więc sam zainteresowany,
który powinien też do swego wniosku dołączyć dowody uzasadniające prawo do
świadczeń i ich wysokość (art. 89 ust. 3 ustawy o z.e.p.).
W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że zaświadczenie o zatrudnieniu i
wysokości wynagrodzenia w Zakładzie Karnym [...] w S.O. przedłożył skarżący organowi rentowemu w dniu 21 września 1995 r. Dopiero w tym momencie organ rentowy
dowiedział się, że w latach 1975-1977 skarżący uzyskiwał w zakładzie karnym zarobki
przekraczające połowę ówczesnego średniego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej, a więc zarobki relatywnie najwyższe w długoletnim stażu ubezpieczeniowym
zainteresowanego, pozwalające podwyższyć wskaźnik podstawy wymiaru jego
świadczenia emerytalnego z 28,68% do 55,19% Nie jest to w praktyce sytuacja typowa,
więc - jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny - ZUS mógł zasadnie przypuszczać, że
zawarta we wcześniejszych wnioskach skarżącego (w tym także we wniosku z dnia 3
września 1990 r.) informacja o zarobkowym zatrudnieniu w zakładzie karnym zmierza
do uwzględnienia tego okresu w ubezpieczeniowym stażu skarżącego, a nie w
podstawie wymiaru jego świadczenia emerytalnego. Organ rentowy nie miał zaś
obowiązku informowania skarżącego o wszystkich, choćby najbardziej abstrakcyjnych
możliwościach dotyczących wysokości jego emerytury. Co prawda skarżący nie jest jak zaznacza w kasacji - prawnikiem ani fachowcem w sprawach ubezpieczeń
społecznych, ale nie jest też osobą całkowicie bezradną, zaś sprawą emerytalno rentowych skutków pracy w więzieniu interesował się w sposób szczególny. Dał temu
przykładowy wyraz w piśmie z dnia 2 października 1989 r., odwołującym się do Sądu
Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach od decyzji
organu rentowego z dnia 26 września 1989 r. w sprawie zamiany wyjątkowej renty
inwalidzkiej na emeryturę. W piśmie tym napisał bowiem, że z radia i telewizji wiadomo
mu, iż "prace w zakładach karnych będą zaliczane do emerytury" [...].
Z wyżej wskazanych względów nie sposób przyjąć, że w przedmiotowej sprawie
istniały przesłanki zastosowania art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p., wobec czego Sąd
Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.