Early retirement for childcare is allowed even if job loss was economic, not due to care needs.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the claim for early retirement based on childcare. The applicant, a mother with a 20-year insurance record, was dismissed from work for economic reasons despite her child requiring constant care. The court ruled that the right to early retirement persists even if the job loss stems from economic factors rather than the need for care, as the lower court failed to properly investigate the actual cause of termination.
Regesto Legislator
Generato dall'IADz.U. Nr 28, poz. 149; The right to early retirement for employees caring for children requiring special care is not lost if the employee is dismissed for economic reasons, provided the need for care is proven.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 24 maja 2000 r.
II UKN 572/99
Pracownica, której dziecko wymaga szczególnej i stałej opieki, nabywa
prawo do emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15
maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników
opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149),
także wówczas, gdy została zwolniona z pracy z przyczyn ekonomicznych.
Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Beata Gudowska
(sprawozdawca), Teresa Romer.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2000 r. sprawy z wniosku Zofii S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o prawo do
wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 lipca 1999 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w
Lublinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 lutego 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Siedlcach zmienił decyzję Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 1998 r. i przyznał Zofii S. prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie
uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi specjalnej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149). Sąd dokonał odmiennych od
organu rentowego ustaleń co do stanu zdrowia dziecka wnioskodawczyni i stwierdził
konieczność stałej nad nim opieki.
W apelacji od tego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych podnosił, że Sąd
pierwszej instancji niewłaściwie zastosował przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia
15 maja 1989 r. do sytuacji faktycznej, w której zaprzestanie przez matkę wykonywania zatrudnienia nie wiązało się z koniecznością sprawowania przez nią opieki nad
dzieckiem, ale ze zwolnieniem z pracy z przyczyn ekonomicznych.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie podzielił
argumenty skarżącego. Przyjął, że o prawie do wcześniejszej emerytury decyduje
przyczyna zaprzestania zatrudnienia, która w przypadku matki dziecka wymagającego szczególnej opieki polegać może wyłącznie na konieczności sprawowania tej
opieki, a stwierdziwszy, że po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji wnioskodawczyni została zwolniona z pracy bez związku z taką koniecznością, wyrokiem z
dnia 8 lipca 1999 r. [...] orzekł reformatoryjnie, oddalając odwołanie.
Ubezpieczona wniosła o kasację wyroku Sądu Apelacyjnego. Żądała jego
zmiany, względnie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W
ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 1 KPC zarzuciła obrazę przepisu § 1 ust.
1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. przez odmowę jego zastosowania, mimo bezspornego udowodnienia, że jej dziecko wymaga stałej opieki, a
ona wykazała dwudziestoletni staż ubezpieczenia. Skarżąca podnosiła także podstawę naruszenia przepisów postępowania przez wyrokowanie w sprawie bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (art. 382 w związku z art.
316 § 1 KPC), bez przeprowadzenia dowodów wskazujących na rzeczywistą przyczynę zaprzestania przez nią zatrudnienia (art. 232 KPC) i z pominięciem tych okoliczności w ustaleniach faktycznych (art. 233 § 1). Powołała się również na obrazę
art. 5 KPC podnosząc, że nie była świadoma potrzeby wskazywania dowodów związanych z tymi okolicznościami.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Okolicznością w sprawie niekwestionowaną jest to, że od dnia 31 sierpnia
1998 r. (data wniosku) istnieje konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą na
cukrzycę córką ubezpieczonej. Bezsporne jest także to, że w dniu 30 czerwca 1999
r. ubezpieczona została zwolniona z pracy w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.
o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr
4, poz. 19 ze zm.). Zestawiając te fakty Sąd Apelacyjny uznał, że zaprzestanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię nie miało związku ze stanem zdrowia córki, a
zatem nie może ona - mimo spełnienia innych warunków – nabyć prawa do emerytury na podstawie rozporządzenia. W ocenie Sądu drugiej instancji, który podzielił pogląd wyrażony w apelacji, istotą przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z
dnia 15 maja 1989 r. jest zapewnienie środków matce, która nie może wykonywać
pracy zawodowej ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad dzieckiem. W konkluzji Sąd ten wyraził pogląd, że koniecznym warunkiem umożliwiającym
ubieganie się o świadczenie przewidziane w rozporządzeniu w sprawie uprawnień do
wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi specjalnej opieki jest niemożność kontynuowania zatrudnienia wyłącznie z przyczyny
wskazanej w przepisie § 1 ust. 1 rozporządzenia.
Pogląd ten nie jest trafny, albowiem pracownica, której dziecko wymaga
szczególnej i stałej opieki, zachowuje prawo do emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej
emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi specjalnej opieki,
także wówczas, gdy zostanie zwolniona z pracy przyczyn ekonomicznych. Co więcej,
przyjęcie przez Sąd drugiej instancji a priori poglądu o utracie przez ubezpieczoną
możliwości uzyskania emerytury w związku w koniecznością sprawowania przez nią
opieki nad dzieckiem, spowodowało pominięcie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, które mogłoby skutkować ustaleniem rzeczywistej przyczyny, dla której wnioskodawczyni zaprzestała wykonywania zatrudnienia. Sąd nie
badał w tej sytuacji, jak przebiegała praca ubezpieczonej przed zwolnieniem, z jakich
przyczyn ona właśnie została wytypowana do zwolnienia, ani też nie zwrócił uwagi
na to, że do zwolnienia z pracy doszło po zgłoszeniu wniosku emerytalnego. Te okoliczności, a nie sam fakt ustania zatrudnienia, ważyły na decyzji o prawie ubezpieczonej do emerytury na podstawie rozporządzenia. Sąd drugiej instancji tymczasem
ustalił stan faktyczny nie wystarczający do zastosowania powołanego przepisu prawa
materialnego, a więc zarzut naruszenia przepisów wymienionych w kasacji należy
uznać za uzasadniony.
Prowadzi to do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi
drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39313 oraz art. 108 § 2 KPC).