Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UKN 521/98 Generato dall'IA

Divorced wife denied family pension after ex-husband's death due to lack of established alimony rights.

Numero d'incarto II UKN 521/98
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a divorced wife seeking a family pension from her deceased ex-husband. Although the lower court found that the couple lived together post-divorce, the Court ruled that statutory entitlement requires either a surviving widow status or established alimony rights via court judgment or settlement at the time of death. The decision affirmed that the lower court's prior judgment denying the pension remained legally binding and could not be reopened based on changed factual circumstances.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; A divorced wife is not entitled to a family pension upon the death of her ex-husband unless she has established alimony rights by court judgment or settlement at the time of his death.

Parole chiave

Generato dall'IA
family pension entitlement divorced spouse rights alimony establishment requirement post-divorce cohabitation res judicata principle social security benefits Supreme Court cassation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, powołując się na art. 41 ust.
art. 393 § 12 k.p.c.
„zmianę zaskarżonego postanowienia w trybie art. 393 15 KPC i utrzymanie w mocy

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
II UZP 56/86
z dnia 16 stycznia 1987 r., II UZP 56/86 i 14 maja 1992 r., II URN 13/92, Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni w chwili śmierci byłego męża
II URN 13/92
z dnia 16 stycznia 1987 r., II UZP 56/86 i 14 maja 1992 r., II URN 13/92, Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni w chwili śmierci byłego męża
II UKN 134/97
Supreme Court dismissed widow's pension claim for divorced wife lacking court-ordered alimony judgment.
II UKN 45/96
Divorce solely to bypass housing laws does not affect cohabitation assessment for family pension rights.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Wyrok z dnia 16 marca 1999 r.

II UKN 521/98

Małżonka rozwiedziona, która w chwili śmierci byłego męża nie miała

ustalonego prawa do alimentów wyrokiem sądowym lub ugodą sądową, nie ma

prawa do renty rodzinnej po byłym mężu, także w przypadku dalszego pożycia

byłych małżonków po rozwodzie.

Przewodniczący: SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska,

Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 1999 r. sprawy z wniosku

Lucyny S. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w L. o prawo do renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Apelacyjnego w

Lublinie z dnia 15 lipca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 listopada 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zmienił decyzję Wojskowego Biura Emerytalnego w L. z

dnia 21 maja 1996 r. i przyznał Lucynie S. od dnia 25 marca 1996 r. prawo do renty

rodzinnej wojskowej po zmarłym w dniu 8 grudnia 1985 r. mężu Józefie S. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżoną decyzją pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawczyni po raz drugi prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, ponieważ małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód, a wnioskodawczyni nie miała

ustalonego prawa do alimentów. Odwołanie wnioskodawczyni od pierwszej odmownej decyzji z 1986 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, powołując się na art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), oddalił wyrokiem z dnia 26 września 1986 r. Z wyjaśnień wnioskodawczyni oraz zeznań jej syna,

Lesława S., złożonych w niniejszej sprawie jednak wynika, że jedenaście miesięcy po

rozwodzie Józef S. powrócił do rodziny, zamieszkał z żoną oraz dwoma synami i byli

małżonkowie od tej pory żyli jak małżeństwo.

Opierając się na tym stanie faktycznym oraz orzeczeniach Sądu Najwyższego

z dnia 16 stycznia 1987 r., II UZP 56/86 i 14 maja 1992 r., II URN 13/92, Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni w chwili śmierci byłego męża

pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej i odwołanie uwzględnił jako zasadne.

Apelację od wyroku Sądu Wojewódzkiego złożył pozwany organ rentowy i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 41 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.

o z.e.p., wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 15 lipca 1998 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie: 1) uchylił

zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w sprawie; 2) odrzucił odwołanie Lucyny S.

od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w L. z dnia 21 maja 1996 r. [...]; 3) nie

obciążył Lucyny S. kosztami postępowania za obie instancje. Sąd Apelacyjny podkreślił w uzasadnieniu, że z materiału dowodowego zebranego przez Sąd Wojewódzki wynika, iż małżeństwo wnioskodawczyni z Józefem S. zostało rozwiązane

wyrokiem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 21 października 1971 r. Józef S. (pobierający emeryturę na postawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r.

Nr 29, poz. 139 ze zm.) zmarł w dniu 8 grudnia 1985 r. Wnioskodawczyni po śmierci

byłego męża, w dniu 8 marca 1986 r., złożyła wniosek o przyznanie jej renty rodzinnej. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z

dnia 26 września 1986 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w L., odmawiającej prawa do żądanego świadczenia. W

niniejszej sprawie zachodzi zatem nieważność postępowania, bowiem między tymi

samymi stronami, o to samo roszczenie (na podstawie tych samych okoliczności

faktycznych i prawnych) sprawa taka została już prawomocnie osądzona. W tej

sytuacji i na mocy art. 378 § 2, 379 pkt 3 i 386 § 2 KPC należało uchylić zaskarżony

wyrok, znieść postępowanie w sprawie i odrzucić odwołanie wnioskodawczyni od

zaskarżonej decyzji pozwanego organu rentowego.

W kasacji pełnomocnik procesowy wnioskodawczyni zarzucił naruszenie art.

366 KPC w związku z art. 199 § 1 pkt 2 KPC przez błędną wykładnię i wniósł o

„zmianę zaskarżonego postanowienia w trybie art. 393 15 KPC i utrzymanie w mocy

wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 14 listopada 1997 r.”, ewentualnie o

uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania temuż Sądowi. Zdaniem wnoszącego kasację, sprawa niniejsza nie jest

tożsama ze sprawą toczącą się przed Sądem Wojewódzkim w Lublinie w roku 1986,

zakończoną prawomocnym wyrokiem oddalającym odwołanie wnioskodawczyni od

orzeczenia Wojskowego Biura Emerytalnego w przedmiocie przyznania jej prawa do

renty rodzinnej. Tożsamość roszczenia w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 KPC zachodzi

bowiem tylko wówczas, gdy identyczne są strony, zakres żądania, te same okoliczności faktyczne i prawne. W sprawie niniejszej zachodzi tożsamość stron, lecz inne

są okoliczności prawne i faktyczne, a samo roszczenie dotyczy innego okresu.

Wnioskodawczyni wnosiła o przyznanie jej prawa do renty rodzinnej od dnia 25

marca 1996 r., natomiast ”w postępowaniu z roku 1986 wniosek dotyczył zupełnie

innego okresu, a przecież powaga rzeczy osądzonej odnosi się do przedmiotu procesu w takiej postaci jaką miało żądanie objęte przedmiotem procesu w chwili wydania wyroku w 1986 roku”. Od wyroku Sądu Wojewódzkiego z 1986 r. zmieniły się

okoliczności prawne. Sąd wówczas nie badał czy mimo rozwodu między małżonkami

nie została zachowana więź materialna i duchowa, bo w ówczesnym stanie prawnym

było to bez znaczenia. Aktualnie, wobec zmian w orzecznictwie i możliwości przyznania prawa do renty rodzinnej w przypadku dalszego pożycia małżonków pomimo

rozwiązania małżeństwa przez sąd, wnioskodawczyni miała podstawy do złożenia

ponownego wniosku do Wojskowego Biura Emerytalnego o przyznanie jej tego

prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Wbrew wywodom kasacji, w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie nastąpiła

zmiana poglądu co do braku podstaw przyznania prawa do renty rodzinnej rozwiedzionej małżonce, która nie miała ustalonego prawa do alimentów wyrokiem sądowym lub ugodą sądową - w przypadku dalszego pożycia byłych małżonków po rozwodzie. Wprawdzie w wyroku z dnia 22 stycznia 1992 r., II URN 6/92 (OSNCP 1994

z. 3, poz. 68) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że w sytuacji, kiedy między rozwiedzionymi małżonkami istniała po rozwodzie i trwała aż do śmierci byłego małżonka

rzeczywista więź materialna i duchowa, była żona może na mocy art. 41 ust. 3

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., domagać się przyznania renty rodzinnej po

nim nawet wówczas, gdy w chwili śmierci nie miała ustalonego wyrokiem sądowym

lub ugodą prawa do alimentów, to należy podkreślić, że wyrok ten został wydany w

sprawie o wyjątkowym stanie faktycznym i dlatego wyrażone w nim stanowisko nie

miało wpływu na zmianę orzecznictwa. I tak, na przykład w wyroku z dnia 22 maja

1997 r., II UKN 134/97 (OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 220) Sąd Najwyższy stwierdził, iż

warunek „pozostawania we wspólności małżeńskiej” w rozumieniu art. 41 ust. 3

ustawy o z.e.p. dotyczy jedynie wdowy, a nie małżonki rozwiedzionej. Pojęcie

„pozostawanie we wspólności małżeńskiej” jest bowiem pojęciem właściwym dla

trwającego związku małżeńskiego. W kwestii tej należy także powołać zbieżne z powyższym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 14 stycznia 1997

r., II UKN 45/96 (OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 324), w myśl którego nabycie uprawnienia do renty rodzinnej przez rozwiedzioną małżonkę jest uwarunkowane wykazaniem, że w chwili śmierci byłego męża miała w wyroku lub ugodzie sądowej ustalone

prawo do alimentów z jego strony. Ten kierunek orzecznictwa utrzymywany jest

nadal. Sąd Najwyższy zauważa ponadto, że wnoszący kasację powołując się na

zmianę w orzecznictwie odnośnie do tej kwestii nie wskazał żadnego orzeczenia

Sądu Najwyższego, które mogłoby przemawiać za taką zmianą.

W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni występowała po śmierci

męża, tj. w 1986 r., do wojskowego organu rentowego o przyznanie renty rodzinnej

oraz że wniosek ten został załatwiony odmownie, a to właśnie z uwagi na niewykazanie, iż w chwili śmierci męża miała ustalone wyrokiem lub ugodą sądową prawo do

alimentów, co jest jednym z warunków określonych w art. 41 ust. 3 ustawy o z.e.p. do

przyznania takiego świadczenia.

Bezsporne jest również, że odwołanie wnioskodawczyni od odmownej decyzji

organu rentowego zostało oddalone przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 26 września 1986 r. [...]. Prawomocnym wyrokiem stwierdzono więc w 1986 r. brak prawa wnioskodawczyni do renty rodzinnej

po mężu. Wbrew stanowisku wyrażonemu w kasacji, stan prawny w tym zakresie nie

uległ zmianie, co wynika w sposób oczywisty z brzmienia art. 41 ust. 3 ustawy o

z.e.p. Dlatego nie jest uprawnione stanowisko, iż sprawa wnioskodawczyni o rentę

rodzinną po mężu nie została prawomocnie osądzona oraz że z uwagi na zmianę

„okoliczności prawnych i faktycznych”, była podstawa do ponownego domagania się

przez nią przyznania prawa do tego świadczenia. Trafne jest zatem stanowisko Sądu

Apelacyjnego, że w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania, bowiem

między tymi samymi stronami, o to samo roszczenie, na podstawie tych samych okoliczności faktycznych i prawnych sprawa o rentę rodzinną została już prawomocnie

osądzona.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stwierdza, iż Sąd Apelacyjny nie

naruszył przepisów powołanych w kasacji i dlatego orzekł jak w sentencji wyroku na

mocy art. 39312 KPC.