Divorced wife denied family pension after ex-husband's death due to lack of established alimony rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a divorced wife seeking a family pension from her deceased ex-husband. Although the lower court found that the couple lived together post-divorce, the Court ruled that statutory entitlement requires either a surviving widow status or established alimony rights via court judgment or settlement at the time of death. The decision affirmed that the lower court's prior judgment denying the pension remained legally binding and could not be reopened based on changed factual circumstances.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin; A divorced wife is not entitled to a family pension upon the death of her ex-husband unless she has established alimony rights by court judgment or settlement at the time of his death.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 16 marca 1999 r.
II UKN 521/98
Małżonka rozwiedziona, która w chwili śmierci byłego męża nie miała
ustalonego prawa do alimentów wyrokiem sądowym lub ugodą sądową, nie ma
prawa do renty rodzinnej po byłym mężu, także w przypadku dalszego pożycia
byłych małżonków po rozwodzie.
Przewodniczący: SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska,
Stefania Szymańska (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 1999 r. sprawy z wniosku
Lucyny S. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w L. o prawo do renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Apelacyjnego w
Lublinie z dnia 15 lipca 1998 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 listopada 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zmienił decyzję Wojskowego Biura Emerytalnego w L. z
dnia 21 maja 1996 r. i przyznał Lucynie S. od dnia 25 marca 1996 r. prawo do renty
rodzinnej wojskowej po zmarłym w dniu 8 grudnia 1985 r. mężu Józefie S. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżoną decyzją pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawczyni po raz drugi prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, ponieważ małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód, a wnioskodawczyni nie miała
ustalonego prawa do alimentów. Odwołanie wnioskodawczyni od pierwszej odmownej decyzji z 1986 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, powołując się na art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), oddalił wyrokiem z dnia 26 września 1986 r. Z wyjaśnień wnioskodawczyni oraz zeznań jej syna,
Lesława S., złożonych w niniejszej sprawie jednak wynika, że jedenaście miesięcy po
rozwodzie Józef S. powrócił do rodziny, zamieszkał z żoną oraz dwoma synami i byli
małżonkowie od tej pory żyli jak małżeństwo.
Opierając się na tym stanie faktycznym oraz orzeczeniach Sądu Najwyższego
z dnia 16 stycznia 1987 r., II UZP 56/86 i 14 maja 1992 r., II URN 13/92, Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni w chwili śmierci byłego męża
pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej i odwołanie uwzględnił jako zasadne.
Apelację od wyroku Sądu Wojewódzkiego złożył pozwany organ rentowy i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 41 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.
o z.e.p., wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 15 lipca 1998 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie: 1) uchylił
zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w sprawie; 2) odrzucił odwołanie Lucyny S.
od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w L. z dnia 21 maja 1996 r. [...]; 3) nie
obciążył Lucyny S. kosztami postępowania za obie instancje. Sąd Apelacyjny podkreślił w uzasadnieniu, że z materiału dowodowego zebranego przez Sąd Wojewódzki wynika, iż małżeństwo wnioskodawczyni z Józefem S. zostało rozwiązane
wyrokiem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 21 października 1971 r. Józef S. (pobierający emeryturę na postawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r.
Nr 29, poz. 139 ze zm.) zmarł w dniu 8 grudnia 1985 r. Wnioskodawczyni po śmierci
byłego męża, w dniu 8 marca 1986 r., złożyła wniosek o przyznanie jej renty rodzinnej. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z
dnia 26 września 1986 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w L., odmawiającej prawa do żądanego świadczenia. W
niniejszej sprawie zachodzi zatem nieważność postępowania, bowiem między tymi
samymi stronami, o to samo roszczenie (na podstawie tych samych okoliczności
faktycznych i prawnych) sprawa taka została już prawomocnie osądzona. W tej
sytuacji i na mocy art. 378 § 2, 379 pkt 3 i 386 § 2 KPC należało uchylić zaskarżony
wyrok, znieść postępowanie w sprawie i odrzucić odwołanie wnioskodawczyni od
zaskarżonej decyzji pozwanego organu rentowego.
W kasacji pełnomocnik procesowy wnioskodawczyni zarzucił naruszenie art.
366 KPC w związku z art. 199 § 1 pkt 2 KPC przez błędną wykładnię i wniósł o
„zmianę zaskarżonego postanowienia w trybie art. 393 15 KPC i utrzymanie w mocy
wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 14 listopada 1997 r.”, ewentualnie o
uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania temuż Sądowi. Zdaniem wnoszącego kasację, sprawa niniejsza nie jest
tożsama ze sprawą toczącą się przed Sądem Wojewódzkim w Lublinie w roku 1986,
zakończoną prawomocnym wyrokiem oddalającym odwołanie wnioskodawczyni od
orzeczenia Wojskowego Biura Emerytalnego w przedmiocie przyznania jej prawa do
renty rodzinnej. Tożsamość roszczenia w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 KPC zachodzi
bowiem tylko wówczas, gdy identyczne są strony, zakres żądania, te same okoliczności faktyczne i prawne. W sprawie niniejszej zachodzi tożsamość stron, lecz inne
są okoliczności prawne i faktyczne, a samo roszczenie dotyczy innego okresu.
Wnioskodawczyni wnosiła o przyznanie jej prawa do renty rodzinnej od dnia 25
marca 1996 r., natomiast ”w postępowaniu z roku 1986 wniosek dotyczył zupełnie
innego okresu, a przecież powaga rzeczy osądzonej odnosi się do przedmiotu procesu w takiej postaci jaką miało żądanie objęte przedmiotem procesu w chwili wydania wyroku w 1986 roku”. Od wyroku Sądu Wojewódzkiego z 1986 r. zmieniły się
okoliczności prawne. Sąd wówczas nie badał czy mimo rozwodu między małżonkami
nie została zachowana więź materialna i duchowa, bo w ówczesnym stanie prawnym
było to bez znaczenia. Aktualnie, wobec zmian w orzecznictwie i możliwości przyznania prawa do renty rodzinnej w przypadku dalszego pożycia małżonków pomimo
rozwiązania małżeństwa przez sąd, wnioskodawczyni miała podstawy do złożenia
ponownego wniosku do Wojskowego Biura Emerytalnego o przyznanie jej tego
prawa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Wbrew wywodom kasacji, w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie nastąpiła
zmiana poglądu co do braku podstaw przyznania prawa do renty rodzinnej rozwiedzionej małżonce, która nie miała ustalonego prawa do alimentów wyrokiem sądowym lub ugodą sądową - w przypadku dalszego pożycia byłych małżonków po rozwodzie. Wprawdzie w wyroku z dnia 22 stycznia 1992 r., II URN 6/92 (OSNCP 1994
z. 3, poz. 68) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że w sytuacji, kiedy między rozwiedzionymi małżonkami istniała po rozwodzie i trwała aż do śmierci byłego małżonka
rzeczywista więź materialna i duchowa, była żona może na mocy art. 41 ust. 3
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., domagać się przyznania renty rodzinnej po
nim nawet wówczas, gdy w chwili śmierci nie miała ustalonego wyrokiem sądowym
lub ugodą prawa do alimentów, to należy podkreślić, że wyrok ten został wydany w
sprawie o wyjątkowym stanie faktycznym i dlatego wyrażone w nim stanowisko nie
miało wpływu na zmianę orzecznictwa. I tak, na przykład w wyroku z dnia 22 maja
1997 r., II UKN 134/97 (OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 220) Sąd Najwyższy stwierdził, iż
warunek „pozostawania we wspólności małżeńskiej” w rozumieniu art. 41 ust. 3
ustawy o z.e.p. dotyczy jedynie wdowy, a nie małżonki rozwiedzionej. Pojęcie
„pozostawanie we wspólności małżeńskiej” jest bowiem pojęciem właściwym dla
trwającego związku małżeńskiego. W kwestii tej należy także powołać zbieżne z powyższym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 14 stycznia 1997
r., II UKN 45/96 (OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 324), w myśl którego nabycie uprawnienia do renty rodzinnej przez rozwiedzioną małżonkę jest uwarunkowane wykazaniem, że w chwili śmierci byłego męża miała w wyroku lub ugodzie sądowej ustalone
prawo do alimentów z jego strony. Ten kierunek orzecznictwa utrzymywany jest
nadal. Sąd Najwyższy zauważa ponadto, że wnoszący kasację powołując się na
zmianę w orzecznictwie odnośnie do tej kwestii nie wskazał żadnego orzeczenia
Sądu Najwyższego, które mogłoby przemawiać za taką zmianą.
W sprawie jest bezsporne, że wnioskodawczyni występowała po śmierci
męża, tj. w 1986 r., do wojskowego organu rentowego o przyznanie renty rodzinnej
oraz że wniosek ten został załatwiony odmownie, a to właśnie z uwagi na niewykazanie, iż w chwili śmierci męża miała ustalone wyrokiem lub ugodą sądową prawo do
alimentów, co jest jednym z warunków określonych w art. 41 ust. 3 ustawy o z.e.p. do
przyznania takiego świadczenia.
Bezsporne jest również, że odwołanie wnioskodawczyni od odmownej decyzji
organu rentowego zostało oddalone przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 26 września 1986 r. [...]. Prawomocnym wyrokiem stwierdzono więc w 1986 r. brak prawa wnioskodawczyni do renty rodzinnej
po mężu. Wbrew stanowisku wyrażonemu w kasacji, stan prawny w tym zakresie nie
uległ zmianie, co wynika w sposób oczywisty z brzmienia art. 41 ust. 3 ustawy o
z.e.p. Dlatego nie jest uprawnione stanowisko, iż sprawa wnioskodawczyni o rentę
rodzinną po mężu nie została prawomocnie osądzona oraz że z uwagi na zmianę
„okoliczności prawnych i faktycznych”, była podstawa do ponownego domagania się
przez nią przyznania prawa do tego świadczenia. Trafne jest zatem stanowisko Sądu
Apelacyjnego, że w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania, bowiem
między tymi samymi stronami, o to samo roszczenie, na podstawie tych samych okoliczności faktycznych i prawnych sprawa o rentę rodzinną została już prawomocnie
osądzona.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stwierdza, iż Sąd Apelacyjny nie
naruszył przepisów powołanych w kasacji i dlatego orzekł jak w sentencji wyroku na
mocy art. 39312 KPC.