Supreme Court dismissed appeal; disability rights expired per statute time limits; no retroactive benefit restoration allowed.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a former police officer seeking reinstatement of his disability pension. The court found that the applicant's disability, which served as the basis for the pension, had legally ceased in 1988 following a medical commission's ruling. Consequently, the court held that any restoration of the right to the pension could only occur if filed within the strict time limits specified in the relevant pension law, which had long expired.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 19 pkt 2, 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji...; The right to a disability pension expires upon the cessation of the disability, and its restoration is subject to strict statutory time limits that cannot be extended.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 8 sierpnia 2001 r.
II UKN 505/00
Przywrócenie prawa do renty inwalidzkiej może nastąpić jedynie przy zachowaniu terminów, o których mowa w art. 19 pkt 2 lub 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr
53, poz. 214 ze zm.).
Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA
Bogumiła Blok (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku
Jana L. przeciwko Zakładowi Emerytalno-Rentowemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o rentę inwalidzką policyjną w związku ze
służbą i wzrost emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2000 r. [...]
o d d a l i ł kasację i zasądził od Jana L. na rzecz Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Jan L. pełnił służbę w byłej Milicji Obywatelskiej od dnia 1 grudnia 1969 r. do
dnia 31 lipca 1981 r. Na dzień zwolnienia ze służby miał ustaloną wysługę lat w rozmiarze 15 lat 10 miesięcy i 2 dni wraz z okresem służby wojskowej i zatrudnieniem
wykonywanym przed podjęciem służby. Decyzjami z dnia 8 września 1982 r. organ
rentowy przyznał Janowi L. prawo do emerytury milicyjnej i renty inwalidzkiej milicyjnej w III grupie inwalidów w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej, przy czym wypłacał mu rentę jako świadczenie korzystniejsze. Podstawę uznania wnioskodawcy
za inwalidę w związku ze służbą stanowiło orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej przy Zarządzie Zdrowia i Spraw Socjalnych K.W. w K. z dnia 9 lipca 1982 r.
stwierdzające występowanie u wnioskodawcy nerwicy neurasteniczno-depresyjnej
upośledzającej sprawność ustroju.
Organ rentowy zawiesił z dniem 31 października 1986 r. wypłatę wnioskodawcy renty milicyjnej w związku z jego wyjazdem za granicę we wrześniu 1985 r. i niepoddaniem się kontrolnym badaniom lekarskim. Po powrocie do kraju Jan L. wystąpił
o przywrócenie mu prawa do renty milicyjnej, jednakże Wojewódzka Komisja Lekarska MSW w K. orzeczeniem z dnia 4 października 1988 r. stwierdziła brak inwalidztwa wnioskodawcy wobec poprawy stanu zdrowia, gdyż nerwica neurasteniczno-depresyjna była w okresie remisji. Orzeczenie to stanowiło podstawę do odmowy przyznania wnioskodawcy dodatku do emerytury, której wypłatę podjął organ rentowy na
mocy decyzji z dnia 29 października 1988 r. Decyzja w tym przedmiocie uprawomocniła się.
W dniu 26 lipca 1996 r. Jan L. złożył nowy wniosek o rentę inwalidzką policyjną w związku ze służbą, powołując się na pogorszenie stanu zdrowia. Decyzją z
dnia 24 marca 1997 r. pozwany organ rentowy odmówił przyznania wnioskodawcy
tego świadczenia oraz podwyższenia emerytury o 15% podstawy jej wymiaru, gdyż
Wojewódzka Komisja Lekarska przy MSW w K. orzeczeniem z dnia 10 stycznia 1997
r. stwierdziła, że inwalidztwo wnioskodawcy trzeciej grupy, spowodowane przewlekłym zespołem nerwicowym neurasteniczno-lękowym, powstało po dniu 5 grudnia
1996 r. i nie ma związku ze służbą w policji. Odmawiając świadczeń policyjny organ
rentowy powołał się na treść art. 19 i art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży
Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U.
Nr 53, poz. 214).
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie rozpoznając odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji stwierdził na podstawie opinii biegłych
lekarzy sądowych psychiatry i neurologa-psychiatry, że rozpoznany u wnioskodawcy
zespół neurasteniczny o miernym nasileniu objawów ze znacznym komponentem
roszczeniowym, przy braku cech uszkodzenia organicznego mózgu i zmian narządowych nie powoduje inwalidztwa wnioskodawcy w ogóle. Biegły neurolog-psychiatra
wskazał na neurotyczną osobowość wnioskodawcy i demonstrowaną postawę hipochondryczno-roszczeniową, a zaburzenia lękowe ocenił jako nieznaczne. Sąd ustalił
także, że skutki przebytego w 1971 r. w czasie służby złamania prawej kości udowej
nie upośledzają funkcji ruchowej kończyny. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia
Sąd wskazał przepis art. 40 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji.
W apelacji wniesionej od tego wyroku Jan L. zmierzał - jak wynika z jej treści do zmiany orzeczenia i uwzględnienia jego odwołania. Wnioskodawca wywodził, że
skoro komisje lekarskie w 1997 r. stwierdziły u niego inwalidztwo trzeciej grupy, to
Sąd Okręgowy winien badać jedynie związek tego inwalidztwa ze służbą, a nie fakt
istnienia inwalidztwa. Czynności podjęte przez Sąd uznał za zbędne, a wydany wyrok za krzywdzący.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2000 r. oddalił apelację wnioskodawcy jako nieuzasadnioną.
Powołując się na art. 40 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
funkcjonariuszy Policji Sąd stwierdził, że prawo do renty inwalidzkiej policyjnej przysługuje ponownie, jeżeli ponowne inwalidztwo powstało wskutek pogorszenia się
stanu zdrowia w zakresie następstw urazów lub chorób, które poprzednio uzasadniały prawo do renty, o ile inwalidztwo ponowne powstało przed upływem trzech lat
od ustania prawa do renty (art. 19 pkt 2 i 3 ustawy). Skoro zatem prawo wnioskodawcy do renty ustało w 1986 r., a następnie prawomocnie stwierdzono brak inwalidztwa wnioskodawcy w ogóle, w tym również w związku ze służbą, to warunkiem
nabycia przez odwołującego się prawa do renty z tytułu inwalidztwa związanego ze
służbą byłoby stwierdzenie, że nowe inwalidztwo z powodu schorzenia występującego poprzednio i uzasadniającego wówczas uznanie inwalidztwa, powstało przed
upływem trzech lat od ustania prawa do renty. Sąd uznał dalej, że wobec stwierdzenia w 1997 r. przez Wojewódzką Komisję Lekarską MSW powstania ponownego inwalidztwa wnioskodawcy w 1996 r., obowiązkiem Sądu Okręgowego było ustalenie,
czy inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą, a ściślej czy zespół neurasteniczny
powoduje inwalidztwo i od kiedy. Biegli sądowi, tak jak i Sąd Okręgowy, nie byli związani ustaleniami komisji lekarskiej wydanymi w postępowaniu administracyjnym,
przedmiotem sporu jest bowiem prawo wnioskodawcy do renty, a nie jeden z warunków, od których to prawo zależy. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie było podstaw do
kwestionowania opinii biegłych psychiatrów, którzy zgodnie stwierdzili brak inwalidztwa wnioskodawcy, dokonali oni bowiem szczegółowej analizy schorzenia. Schorzenie uzasadniające poprzednio prawo wnioskodawcy do renty i obecnie występujące jest tożsame w znaczeniu rozpoznania lekarskiego, wnioskodawca nie uwzględnia
jednak upływu czasu i zmian co do wpływu schorzenia na stan funkcjonalny organi-
zmu. Poczucie krzywdy wnioskodawcy ma jednak charakter subiektywny, a zarzut
apelacji jest oparty na błędnym przekonaniu, jakoby ustalenie komisji lekarskiej miało
moc wiążącą w postępowaniu sądowym.
W kasacji wniesionej od tego wyroku Jan L. zarzucił Sądom naruszenie prawa
materialnego przez błędną wykładnię art. 19 pkt 2 i 3 oraz art. 40 ustawy z dnia 18
lutego 1994 r. poprzez przyjęcie, że prawo wnioskodawcy do renty ustało w 1986 r.,
choć faktycznie prawo to zostało jedynie zawieszone, a także przez przyjęcie, że u
Jana L. wskazany zespół chorobowy w ogóle nie istnieje. Powołując się na tę podstawę wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i „uwzględnienie
wniosku powoda co do uznania, że jego prawo do renty inwalidzkiej w trzeciej grupie
w związku ze służbą w organach milicji nie ustało z dniem 31 października 1986 r., a
zatem, że późniejsze orzeczenia Komisji Lekarskich nie miały wiążącej mocy prawnej”, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od pozwanego
na rzecz wnioskodawcy kosztów procesu według norm przepisanych za trzy instancje.
W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik wnioskodawcy podkreślił, że wypłata
wnioskodawcy renty inwalidzkiej została jedynie zawieszona z dniem 31 października
1986 r. w związku z jego wyjazdem za granicę i niepoddaniem się kontrolnym badaniom, zatem skoro wnioskodawca nie utracił prawa do renty w związku ze służbą, to
po jego powrocie z zagranicy należało jedynie te badania kontrolne przeprowadzić.
Nie było - w ocenie kasacji - podstawy do ponownego ustalania nabytego przez Jana
L. prawa do renty inwalidzkiej milicyjnej w związku ze służbą, a jedynie istniała podstawa do potwierdzenia lub zanegowania istnienia wcześniej ustalonego schorzenia.
Tymczasem Wojewódzka Komisja Lekarska w K. w orzeczeniu [...] z dnia 4 października 1988 r. stwierdziła brak inwalidztwa wobec poprawy stanu zdrowia, jednocześnie rozpoznając nerwicę neurasteniczno-depresyjną w okresie remisji. Kasacja
kwestionuje też prawidłowość orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia 10
stycznia 1997 r. jakoby inwalidztwo wnioskodawcy bez związku ze służbą w policji
powstało w dniu 5 grudnia 1996 r., skoro jednocześnie jako przyczynę tego inwalidztwa wskazano przewlekły zespół nerwicowy neurasteniczno-lękowy z zaburzeniami neurologicznymi. Kasacja wywodzi również, że skoro w 1981 r. stwierdzono u
wnioskodawcy istnienie inwalidztwa na skutek nerwicy neurasteniczno-depresyjnej
upośledzającej sprawność ustroju, etiologicznie związanego z wykonywaną pracą w
milicji, a schorzenie to znalazło potwierdzenie w orzeczeniu Okręgowej Komisji Lekarskiej MSW w 1997 r., czyli po 16-tu latach, to nie może być wątpliwości, że wskazany zespół chorobowy faktycznie cały czas u wnioskodawcy występuje. Jest także
oczywiste, że stany lękowe przy tego rodzaju schorzeniu mają podłoże psychiczne,
związane z wieloma czynnikami zewnętrznymi, krótsze lub dłuższe okresy remisji nie
mogą mieć znaczenia dla samego faktu istnienia choroby. Wnioskodawca zarzuca
więc, że w sprawie ma zastosowanie art. 19 pkt 1, a nie pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.
Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie kasacji oraz o zasądzenie na jego
rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja wnioskodawcy nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie została uwzględniona. Jako jedyną podstawę kasacyjną wnioskodawca wskazał naruszenie przepisów prawa materialnego. Zatem ustalenia Sądu Apelacyjnego zawarte
w zaskarżonym wyroku stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia, uznać należy za niewadliwe, a z mocy art. 39315 KPC (w brzmieniu obowiązującym przed dniem
1 lipca 2000 r.) wiążące Sąd Najwyższy. Oznacza to, że przy rozpoznaniu kasacji
należy wziąć pod uwagę zarówno ustalenie dotyczące przyczyny inwalidztwa wnioskodawcy w związku ze służbą w organach Milicji Obywatelskiej, stanowiącej podstawę przyznania wnioskodawcy w 1982 r. prawa do renty inwalidzkiej milicyjnej i
prawa do wzrostu emerytury milicyjnej o 15% podstawy wymiaru świadczenia w
związku ze stwierdzonym inwalidztwem, jak i ustalenie, że inwalidztwo wnioskodawcy (nie tylko w związku ze służbą, ale i z ogólnego stanu zdrowia) ustało w 1988 r.,
co wynika z orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSW w K. z dnia 4 października 1988 r. To orzeczenie było powodem, że pozwany organ rentowy nie
wznowił wypłaty wnioskodawcy renty inwalidzkiej, a podejmując wypłatę emerytury
milicyjnej, uprzednio nie wypłacanej z uwagi na korzystniejsze świadczenie rentowe,
nie przyznał mu wzrostu emerytury z tytułu inwalidztwa związanego ze służbą.
Wnioskodawca nie zaskarżył ani orzeczenia WKL do Okręgowej Komisji Lekarskiej MSW, ani też nie odwołał się do sądu od decyzji z dnia 29 października 1988
r. Zatem zarówno orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej, jak i wydana w jego następstwie decyzja organu rentowego uprawomocniły się. Rację ma wprawdzie wnio-
skodawca zarzucając, że błędne jest stwierdzenie Sądu jakoby prawo wnioskodawcy
do renty ustało już w 1986 roku, gdyż w rzeczywistości w tymże roku zaprzestano
jedynie wypłaty tego świadczenia z uwagi na wyjazd wnioskodawcy za granicę i niepoddanie się zarządzonym badaniom kontrolnym, jednak ten błąd Sądu nie ma w
sprawie znaczenia wobec stwierdzenia w 1988 r., że wnioskodawca przestał być inwalidą. O trafności stanowiska Sądu co do braku inwalidztwa wnioskodawcy świadczy nie tylko zgodna opinia dwóch psychiatrów, a więc lekarzy o właściwej do rozpoznanej choroby specjalności medycznej, ale także treść wywiadu uzyskanego od
wnioskodawcy w 1997 r., gdy twierdził, że czuje się gorzej od roku, że leczony był w
Poradni Zdrowia Psychicznego oraz w 5 Wojskowym Szpitalu od 1996 r. Istnienie u
skarżącego tego samego schorzenia od wielu lat nie oznacza, że przez te wszystkie
lata inwalidztwo wnioskodawcy nie ustąpiło. Wnioskodawca przebywa poza służbą w
Policji od 20 lat, nie jest więc od tego czasu narażony na sytuacje, które spowodowały u niego zespół nerwicowy. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia - z uwagi na brak
zarzutu naruszenia przepisów postępowania- jest okoliczność, że wnioskodawca
został uznany za niezdolnego do służby wojskowej.
Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że skoro inwalidztwo wnioskodawcy
związane ze służbą w milicji ustąpiło w 1988 r., to zasadne było powołanie się Sądu
w zaskarżonym wyroku na treść art. 40 oraz art. 19 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 18 lutego
1994 r. Nie ma żadnych podstaw do odwoływania się do art. 19 pkt 1 tej ustawy przy
ponownym rozpatrywaniu żądania wnioskodawcy przyznania mu renty inwalidzkiej w
związku ze służbą. Trafnie Sąd Apelacyjny stwierdził, że prawo wnioskodawcy do
renty inwalidzkiej ustało kilkanaście lat temu z powodu ustania inwalidztwa, zatem
przywrócenie mu prawa do żądanego świadczenia mogłoby nastąpić jedynie przy
zachowaniu terminów, o których mowa w art. 19 pkt 2 lub 3 powołanej ustawy.
Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację na zasadzie art. 393 12 KPC.
O kosztach Sąd orzekł na zasadzie art. 98 § 1 i 3 KPC i art. 108 § 1 KPC oraz § 15
ust. 2 i 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat na czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.
Nr 154, poz. 1013 ze zm.).