Social security contributions appeal to court dismissed as decision subject to free administrative discretion.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appeal against a social security fund's decision to deny suspension of contributions for a municipal office. The fund argued that the office did not suffer significant flood damage and failed to provide a proper loss calculation, while the municipality claimed the flood caused substantial harm. The court ruled that since the decision relied on the fund's free evaluation of whether to suspend payments, judicial review was procedurally inadmissible under the applicable social security laws.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 23 ust. 1 ustawy o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi; Art. 23 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych: Decisions on suspending social security contributions based on the insurer's free evaluation are not subject to court appeal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 7 kwietnia 2000 r.
II UKN 477/99
Od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia
należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydanej na podstawie
art. 23 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w
związku likwidacją skutków powodzi, która miała miejsce w 1997 r. (Dz.U. Nr 80,
poz. 491 ze zm.) odwołanie do sądu nie przysługuje (art. 23 ust. 4 ustawy z dnia
25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych,
jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.).
Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman
Kuczyński, Zbigniew Myszka.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2000 r. sprawy z wniosku
Urzędu Miejskiego w S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi
w G.W. o zapłatę składek, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 1999 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 28 sierpnia
1998 r. [...] i odrzucił odwołanie.
Uzasadnienie
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 28 sierpnia 1998 r. [...] oddalił odwołanie Urzędu Miejskiego w S. z
dnia 5 grudnia 1997 r. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
G.W. – Inspektoratu w S. odmawiającej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników Urzędu i na Fundusz Pracy za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 1997 r. Sąd zaakceptował pogląd Zakładu, który uznał, że przepis art. 23 ust. 1
ustawy z 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi, która miała miejsce w lipcu 1997 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 80 ze
zm.), nie ma zastosowania do jednostek budżetowych, które nie prowadzą działalności gospodarczej w oparciu o własne dochody.
Apelację Urzędu Miejskiego Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił wyrokiem z
dnia 11 marca 1999 r. [...], uznając zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe mimo
błędnego uzasadnienia. Sąd drugiej instancji uznał, że wprawdzie Urząd Miejski jest
zakładem pracy w rozumieniu art. 23 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu
szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi, jednakże Urząd
ten nie poniósł, w wyniku powodzi, znacznej szkody majątkowej, a we wniosku o
umorzenie należności nie przedstawił wyliczenia poniesionej szkody, lecz koszty
swej statutowej działalności i związane z zagrożeniem powodzią.
W kasacji wyrokowi Sądu Apelacyjnego zarzucono: „naruszenie przepisów
prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 KPC), a mianowicie przepisu art. 23 ust. 1
ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z
likwidacją skutków powodzi, która miała miejsce w lipcu 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr
80, poz. 491 ze zm.), poprzez błędną wykładnię pojęcia szkody i nieuznanie wskutek
tego wydatków, jakie Urząd Miejski w S. poniósł wskutek powodzi, za szkodę w rozumieniu wspomnianego przepisu oraz naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który miał istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC), a mianowicie
naruszenie art. 233 § 1 w związku z art. 382 KPC, polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów wskutek poczynienia przez sąd ustaleń sprzecznych
z materiałem zebranym w toku postępowania sądowego, poprzez przyjęcie, iż wydatki poniesione przez Urząd Miejski w S. wskutek powodzi stanowią wydatki statutowe Urzędu i nie można ujmować ich w kategorii szkody”.
Wniosek kasacyjny zmierzał do zmiany zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcia
co do istoty sprawy „przy uwzględnieniu wniosków apelacji” lub uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi drugiej instancji.
Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:
Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, jednakże z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. Przepis art.
476 § 2 KPC wymienia sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegające kognicji sądów powszechnych w postępowaniu cywilnym, a w § 5 pkt 2 lit. b określa, że
pod pojęciem ubezpieczonego (strony lub zainteresowanego, o których stanowi art.
47711 KPC) rozumie się osobę ubiegającą się o ustalenie istnienia bądź nieistnienia
obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu.
W rozpatrywanej sprawie Urząd Miejski w S. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników tego Urzędu i na Fundusz Pracy, a
więc od decyzji wykraczającej poza ramy zakreślone powołanym art. 476 § 2 KPC.
Stosownie do art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o stosowaniu szczególnych rozwiązań w związku z likwidacją skutków powodzi, która miała miejsce w
lipcu 1997 r., należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na
ubezpieczenie społeczne pracowników, a także między innymi na Fundusz Pracy
oraz odsetek za zwłokę za czerwiec, lipiec i sierpień 1997 r. od zakładów pracy, które
doznały szkód wskutek powodzi w lipcu 1997 r. mogą być umorzone. Wykładnia
gramatyczna tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że w okresie tych trzech
miesięcy na zakładach pracy, nadal ciążył obowiązek ubezpieczenia własnych pracowników także w sytuacji, gdy doznały szkód wskutek powodzi. Przedmiotem sporu
w sprawie z odwołania Urzędu Miejskiego w S. nie było ani ustalenie istnienia bądź
nie istnienia obowiązku ubezpieczenia, ani ustalenie zakresu tego ubezpieczenia, ani
też wymiar składki z tego tytułu. Tak wiec odwołanie zostało wniesione w sprawie nie
będącej sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu powołanego wyżej art. 476 § 2 w związku z § 5 KPC.
Zawarte w art. 23 ust. 1 ustawy z 17 lipca 1997 r. sformułowanie: „należności
mogą być umorzone”, oznacza, że to umorzenie nie jest obligatoryjne, a podjęcie
decyzji w tym przedmiocie, zarówno pozytywnej jak i negatywnej, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W sprawach, w których decyzja zależy od swobodnego uznania, stosownie do art. 23 ust. 4 ustawy z
dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) obowiązującej do dnia 31 grudnia
1998 r., odwołanie do sądu, według zasad określonych w Kodeksie postępowania
cywilnego, nie przysługiwało. Tak samo stanowi art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze
zm.).
Skoro zatem zaskarżony wyrok, podobnie jak poprzedzający go wyrok Sądu
pierwszej instancji, zostały wydane w sprawie, w której droga sądowa była niedopuszczalna, orzeczenia te – w myśl art. 379 pkt 1 KPC – są nieważne i na podstawie
art. 39319 w związku z art. 378 § 2 KPC podlegały uchyleniu.
Poza granicami rozważań Sądu Najwyższego wynikającymi z art. 393 11 KPC
pozostaje zagadnienie realizacji w rozpatrywanej sprawie zasady, przewidzianej w
art. 15 w związku z art. 180 KPA, dwuinstancyjności w postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jako organem centralnej administracji państwowej,
jakim ten Zakład był do dnia 31 grudnia 1998 r. Wobec klauzuli odwoławczej przytoczonej w decyzji Inspektoratu w S. z dnia 5 grudnia 1997 r. należy jednakże przypomnieć, że zgodnie z art. 112 KPA błędne pouczenie w decyzji co do odwołania (...)
nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.
Mając powyższe na uwadze, zgodnie z powołanymi przepisami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.
Notka
Należy zwrócić uwagę, iż po uchyleniu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i
finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) Sąd
Najwyższy uznał w uchwale z dnia 30 czerwca 2000 r., III ZP 15/00 (OSNAPiUS 2000 r. nr 23, poz.
864), że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części
należności z tytułu składek podlega merytorycznej kontroli sądu.